მსოფლიო ენერგეტიკაში ისტორიული ცვლილება მიმდინარეობს — განახლებადი ენერგიის წილმა გლობალურ მოხმარებასა და ელექტროენერგიის წარმოებაში რეკორდულ ნიშნულს მიაღწია. საერთაშორისო ენერგეტიკული სააგენტოს (IEA), Ember-ისა და IRENA-ს უახლესი მონაცემებით, მზის, ქარის, ჰიდრო და სხვა სუფთა წყაროები უკვე არა მხოლოდ იზრდება, არამედ ენერგეტიკული მოთხოვნის ზრდის მთავარ წყაროდაც იქცა. ანალიტიკოსების შეფასებით, მსოფლიო ეტაპობრივად შედის所谓 „ელექტრიფიკაციის ეპოქაში“, სადაც ეკონომიკური ზრდა სულ უფრო მეტად ელექტროენერგიასა და განახლებად წყაროებზე იქნება დამოკიდებული.

2025 წლის მონაცემებით, გლობალური ელექტროენერგიის წარმოებაში განახლებადი წყაროების წილმა დაახლოებით 34% შეადგინა, რითაც პირველად გადააჭარბა ქვანახშირის მაჩვენებელს, რომელიც დაახლოებით 33%-ზე ჩამოვიდა. ეს ისტორიული ცვლილებაა, რადგან საუკუნეზე მეტი ხნის განმავლობაში ქვანახშირი მსოფლიოს ელექტროსისტემის მთავარი საყრდენი იყო.

ყველაზე სწრაფად მზის ენერგია იზრდება. IEA-ის შეფასებით, 2025 წელს გლობალური ენერგომოთხოვნის ზრდის 25%-ზე მეტი მხოლოდ მზის ენერგიამ დაფარა, რაც პირველი შემთხვევაა, როცა თანამედროვე განახლებადი ტექნოლოგია მსოფლიო ენერგომომარაგების ზრდის მთავარი წყარო გახდა. ექსპერტები ამას ენერგეტიკის გარდამტეხ მომენტად აფასებენ.

სიმძლავრის კუთხითაც რეკორდია დაფიქსირებული. IRENA-ს მონაცემებით, 2025 წელს მსოფლიოში განახლებადი ენერგიის საერთო დადგმულმა სიმძლავრემ 5,149 გიგავატს მიაღწია, რაც გლობალური ელექტროსიმძლავრის 49.4%-ს შეადგენს. ერთი წლის წინ ეს მაჩვენებელი 46.3% იყო. ანუ მსოფლიო უკვე იმ ეტაპზეა, როცა თითქმის ყოველი მეორე მეგავატი განახლებად წყაროებზე მოდის.

ზრდის მთავარი მამოძრავებელი კვლავ ჩინეთია, რომელმაც მზისა და ქარის პროექტებში უდიდესი ინვესტიციები განახორციელა. მხოლოდ მზის ენერგიის ახალი სიმძლავრის დიდი ნაწილი სწორედ ჩინეთზე მოდის. ასევე აქტიურად იზრდებიან ინდოეთი, ახლო აღმოსავლეთის ქვეყნები და ლათინური ამერიკის ნაწილი.

ფინანსური კუთხითაც ტენდენცია მკაფიოა. IEA-ის ცნობით, 2025 წელს მსოფლიო ენერგეტიკაში ჩადებული კაპიტალი 3.3 ტრილიონ დოლარს აღწევს, საიდანაც დაახლოებით 2.2 ტრილიონი დოლარი მიდის განახლებად ენერგიაზე, ბირთვულ ენერგიაზე, ქსელებზე, ბატარეებზე, ენერგოეფექტიანობასა და ელექტრიფიკაციაზე. ეს ორჯერ მეტია, ვიდრე ნავთობში, გაზსა და ქვანახშირში ჩადებული თანხა.

თუმცა სრულ წარმატებამდე გზა დარჩენილია. საერთაშორისო ორგანიზაციები აღნიშნავენ, რომ ზრდა ჯერ კიდევ არასაკმარისია COP28-ის მიზნისთვის, რომელიც 2030 წლისთვის განახლებადი ენერგიის სამმაგ ზრდას ითვალისწინებს. საჭიროა უფრო სწრაფი ტემპი, ენერგოსისტემების განახლება, ბატარეების მასშტაბური განვითარება და ელექტროგადამცემი ქსელების გაძლიერება.

ეკონომისტები აღნიშნავენ, რომ განახლებად ენერგიაზე გადასვლა მხოლოდ კლიმატის საკითხი აღარ არის. ის უკვე:

  • ენერგოდამოუკიდებლობის ინსტრუმენტია
  • საწვავის იმპორტის შემცირების გზაა
  • ინფლაციის კონტროლის საშუალებაა
  • ახალი ინდუსტრიული სამუშაო ადგილების წყაროა
  • გეოპოლიტიკური უსაფრთხოების ფაქტორია

სწორედ ამიტომ ნავთობისა და გაზის ფასების მერყეობის ფონზე ბევრმა ქვეყანამ მწვანე ენერგიაში ინვესტიციები დააჩქარა.

საქართველოსთვის ეს გლობალური ტრენდი განსაკუთრებულად მნიშვნელოვანია. ქვეყანას აქვს ჰიდრო, ქარისა და მზის დიდი პოტენციალი, თუმცა ჯერ კიდევ მნიშვნელოვნად არის დამოკიდებული იმპორტსა და სეზონურ დეფიციტებზე. სპეციალისტების შეფასებით, თუ საქართველო სწორად გამოიყენებს მიმდინარე მსოფლიო ტენდენციას, შეუძლია რეგიონულ ენერგოჰაბადაც კი გადაიქცეს.

საბოლოოდ, მსოფლიო ენერგეტიკა უკვე იცვლება. განახლებადი ენერგია აღარ არის მომავლის თემა — ის უკვე აწმყოა. კითხვა ახლა მხოლოდ ერთია: რომელი ქვეყნები შეძლებენ ამ ტრანსფორმაციაში მოგებას და რომლები დარჩებიან ძველ მოდელზე დამოკიდებული.

წყაროები: