საფრანგეთის სასამართლომ იშვიათი რუსული ლიტერატურის მასშტაბური ქურდობის საქმეზე ექვსი საქართველოს მოქალაქე დამნაშავედ ცნო და სხვადასხვა ვადით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯა. საქმე უკავშირდება ევროპის წამყვანი ბიბლიოთეკებიდან მე-19 საუკუნის რუსი კლასიკოსების, მათ შორის ალექსანდრ პუშკინის, ნიკოლაი გოგოლისა და მიხაილ ლერმონტოვის იშვიათი გამოცემების სისტემურ მოპარვას.

გამოძიების მიხედვით, ბრალდებულები ორგანიზებული დანაშაულებრივი ჯგუფის წევრები იყვნენ და რამდენიმე წლის განმავლობაში საფრანგეთის, გერმანიის, შვეიცარიის, ლიეტუვის, ესტონეთის, პოლონეთის, ჩეხეთისა და სხვა ევროპული ქვეყნების ბიბლიოთეკებს მიზანმიმართულად ესხმოდნენ თავს. მოპარული წიგნების საერთო ღირებულება რამდენიმე მილიონ ევროს აღწევს.

სასამართლოს გადაწყვეტილებით, ყველაზე მკაცრი სასჯელი, შვიდი წლით თავისუფლების აღკვეთა, მიხეილ ზ.-ს მიესაჯა. იგი მანამდე ლიეტუვაშიც იყო გასამართლებული, სადაც 606 000 ევროდ შეფასებული იშვიათი გამოცემების ორგანიზებული ქურდობისთვის სამი წლითა და ოთხი თვით პატიმრობა ჰქონდა მისჯილი. ბექა ტ.-ს საფრანგეთში ოთხწლიანი პატიმრობა მიესაჯა, რაც ესტონეთში მიღებულ სამწელიწად-ნახევრიან სასჯელს დაემატა.

ორი ბრალდებული დაუსწრებლად გაასამართლეს, რადგან ისინი საქართველოში იმყოფებიან. საფრანგეთმა მათი დაკავების ორდერები გასცა, თუმცა საქართველოს კანონმდებლობის მიხედვით, საკუთარი მოქალაქეების ექსტრადიცია არ ხორციელდება.

გამოძიების მასალების მიხედვით, დანაშაულებრივი სქემა განსაკუთრებული სიზუსტით იყო ორგანიზებული. ბრალდებულები თავდაპირველად მკვლევრების ან აკადემიური წრეების წარმომადგენლების სახელით რეგისტრირდებოდნენ ბიბლიოთეკებში, სწავლობდნენ იშვიათ გამოცემებს, იღებდნენ ფოტოებს, ზომავდნენ ყდებსა და გვერდებს, შემდეგ კი მაღალი ხარისხის ასლებს ამზადებდნენ. მოგვიანებით ისინი ბრუნდებოდნენ და ორიგინალ წიგნებს თითქმის შეუმჩნეველი ფალსიფიკატებით ანაცვლებდნენ.

ერთ-ერთი ყველაზე გახმაურებული შემთხვევა საფრანგეთის ეროვნული ბიბლიოთეკიდან (BnF) პუშკინის, ლერმონტოვისა და სხვა ავტორების ცხრა იშვიათი გამოცემის გაუჩინარება იყო. ბიბლიოთეკის შეფასებით, მხოლოდ ამ ეპიზოდმა დაახლოებით 650 000 ევროს ზარალი გამოიწვია. მოგვიანებით, ერთ-ერთი მოპარული გამოცემა რუსეთის სააუქციონო სახლის, LitFund-ის კატალოგშიც გამოჩნდა.

ევროპოლის ინფორმაციით, 2022-2023 წლებში დანაშაულებრივი ჯგუფი სულ მცირე 170 იშვიათი წიგნის მოპარვაშია ეჭვმიტანილი. ორგანიზაციის შეფასებით, პირდაპირი ფინანსური ზარალი დაახლოებით 2.5 მილიონ ევროს აღწევს, თუმცა კულტურული და ისტორიული დანაკარგის შეფასება პრაქტიკულად შეუძლებელია.

საქმის ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო მიმართულება მოპარული წიგნების საბოლოო დანიშნულებაა. ევროპელი გამომძიებლები არ გამორიცხავენ, რომ გამოცემების ნაწილი რუსეთში კერძო კოლექციონერებთან მოხვდა. ფრანგულ და ევროპულ მედიაში ასევე გაჩნდა ვარაუდები, რომ ოპერაციას შესაძლოა გარკვეული კავშირი ჰქონოდა იმ წრეებთან, რომლებიც რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის სამშობლოში დაბრუნებას ცდილობენ, თუმცა ამ ეტაპზე ასეთი კავშირის დამადასტურებელი პირდაპირი მტკიცებულება არ არსებობს.

საქმემ ევროპაში კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის სისტემის სისუსტეებიც გამოავლინა. სწორედ ამ გამოძიების შემდეგ Europol-ისა და Eurojust-ის კოორდინაციით შეიქმნა საერთაშორისო საგამოძიებო ჯგუფი, რომელმაც რამდენიმე ქვეყანაში ერთდროული ოპერაციები ჩაატარა და ე.წ. „ოპერაცია პუშკინის“ ფარგლებში არაერთი ეჭვმიტანილი დააკავა.

მიუხედავად მრავალწლიანი გამოძიებისა და გამოტანილი განაჩენებისა, მოპარული გამოცემების დიდი ნაწილი დღემდე დაკარგულად ითვლება. საფრანგეთის ეროვნული ბიბლიოთეკა და სხვა დაზარალებული ინსტიტუციები იმედოვნებენ, რომ იშვიათი ნამუშევრების ნაწილი მომავალში მაინც იქნება აღმოჩენილი და ევროპულ კოლექციებს დაუბრუნდება.

წყაროები: