სანქცირებულ ნავთობტანკერ „Marinera“-ს ქართველმა კაპიტანმა ავთანდილ კალანდაძემ აშშ-ის სასამართლოში ბრალი აღიარა. საქმე უკავშირდება ტანკერის მიერ სანქციების გვერდის ავლის მცდელობას, მცდარი სახელმწიფო დროშის გამოყენებასა და აშშ-ის სანაპირო დაცვის მოთხოვნების დაუმორჩილებლობას.

„Marinera“, რომელიც ადრე „Bella-1“-ის სახელით იყო ცნობილი, აშშ-ის ძალებმა 2026 წლის იანვარში ჩრდილოეთ ატლანტიკაში დააკავეს. ვაშინგტონის განცხადებით, გემი ე.წ. „ჩრდილოვანი ფლოტის“ ნაწილი იყო, რომელიც საერთაშორისო სანქციების გვერდის ავლით ნავთობის ტრანსპორტირებაში მონაწილეობდა. ამერიკული მხარის მტკიცებით, ტანკერი დაკავშირებული იყო ვენესუელისა და ირანის სანქცირებულ ნავთობთან.

გამოძიების მასალების მიხედვით, გემმა დევნის პერიოდში რამდენჯერმე შეიცვალა რეგისტრაციისა და დროშის სტატუსი. აშშ-ის ხელისუფლება მიიჩნევს, რომ ეს ნაბიჯები სანქციებისგან თავის არიდებას ემსახურებოდა. საბოლოოდ, მრავალკვირიანი ოპერაციის შემდეგ, ამერიკულმა ძალებმა ტანკერი ისლანდიასა და შოტლანდიას შორის მდებარე წყლებში დააკავეს. ოპერაციაში ბრიტანეთმაც მიიღო მონაწილეობა.

საქმე მხოლოდ ერთი გემის ან ერთი კაპიტნის პასუხისმგებლობას არ ეხება. ბოლო წლებში დასავლეთის ქვეყნები სულ უფრო აქტიურად ებრძვიან ე.წ. „ჩრდილოვან ფლოტს“ — ასობით მოძველებული ტანკერისგან შემდგარ ქსელს, რომელიც რუსეთის, ირანისა და ვენესუელის ნავთობის გადაზიდვაში მონაწილეობს. ამ გემების ნაწილი რეგულარულად იცვლის დროშას, მფლობელ კომპანიებს, სადაზღვევო სქემებსა და რეგისტრაციის ქვეყნებს, რათა სანქციების რეჟიმს თავი აარიდოს.

S&P Global-ისა და ენერგეტიკული ანალიტიკური ცენტრების შეფასებით, „ჩრდილოვანი ფლოტის“ მეშვეობით ყოველდღიურად მილიონობით ბარელი ნავთობი გადაადგილდება. მხოლოდ რუსეთის სანქცირებული ნავთობის ექსპორტის მნიშვნელოვანი ნაწილი სწორედ ასეთი გემების მეშვეობით ხორციელდება. ამის გამო აშშ, ევროკავშირი და დიდი ბრიტანეთი ბოლო ორი წლის განმავლობაში ათეულობით ტანკერსა და მათ მფლობელ კომპანიებს სანქციებს უწესებენ.

კალანდაძის საქმის მნიშვნელობა იმითაც იზრდება, რომ ის ერთ-ერთი იშვიათი შემთხვევაა, როდესაც დასავლეთის სამართალდამცავმა ორგანოებმა არა მხოლოდ გემი დააკავეს, არამედ ეკიპაჟის ხელმძღვანელი პირის მიმართ სისხლის სამართლებრივი დევნაც განახორციელეს. ეს შეიძლება ნიშნავდეს, რომ სანქციების აღსრულების პოლიტიკა ახალ ეტაპზე გადადის და პასუხისმგებლობა მხოლოდ კომპანიებს აღარ დაეკისრებათ.

ეკონომიკური თვალსაზრისით, მსგავსი საქმეები გლობალურ ნავთობბაზარზეც აისახება. როდესაც სანქცირებული ტანკერები საქმიანობას წყვეტენ ან იძულებით ჩამოიშორებენ ბაზრიდან, იზრდება ლეგალური გადაზიდვების ღირებულება, სადაზღვევო ხარჯები და ტრანსპორტირების რისკის პრემია. ენერგეტიკული საკონსულტაციო კომპანიების შეფასებით, სანქციების გამკაცრებამ ბოლო წლებში ნავთობის ტრანსპორტირების ღირებულება რიგ მარშრუტებზე ორნიშნა პროცენტული მაჩვენებლით გაზარდა.

ქართველი კაპიტნის მიერ ბრალის აღიარება ამ პროცესის ერთ-ერთ ყველაზე გახმაურებულ მაგალითად შეიძლება იქცეს. საქმე კიდევ ერთხელ აჩვენებს, რომ გლობალურ სანქციურ სისტემაში საზღვაო გადაზიდვები ერთ-ერთ ყველაზე კრიტიკულ მიმართულებად რჩება, ხოლო „ჩრდილოვანი ფლოტის“ წინააღმდეგ ბრძოლა დასავლეთის ეკონომიკური და საგარეო პოლიტიკის მნიშვნელოვან ინსტრუმენტად ყალიბდება.

წყაროები: