საქართველოში საბანკო სესხების გაიაფების მოლოდინი კიდევ ერთხელ გადაიდო. როგორც საბანკო სექტორში, ისე ეკონომისტების ნაწილში სულ უფრო მკაფიო ხდება შეფასება, რომ 2026 წელს სესხებზე მაღალი საპროცენტო განაკვეთები შენარჩუნდება და მონეტარული პოლიტიკის სწრაფი შერბილების მოლოდინი რეალისტური აღარ არის.

ამის მთავარი მიზეზი საქართველოს ეროვნული ბანკის ბოლო გადაწყვეტილებაა. მონეტარული პოლიტიკის კომიტეტმა 2026 წლის 6 მაისის სხდომაზე რეფინანსირების განაკვეთი 0.25 პროცენტული პუნქტით გაზარდა და 8.25%-მდე აიყვანა. ეს ბოლო ორი წლის განმავლობაში პირველი შემთხვევა იყო, როდესაც ეროვნულმა ბანკმა მონეტარული პოლიტიკა გაამკაცრა.

ეროვნული ბანკის განმარტებით, გადაწყვეტილების მთავარი მიზეზი ინფლაციური რისკების ზრდაა. სებ-ის შეფასებით, ახლო აღმოსავლეთში გამწვავებულმა გეოპოლიტიკურმა ვითარებამ, ჰორმუზის სრუტის გავლით ტრანსპორტირების შეფერხებებმა და ენერგორესურსების გაძვირებამ გლობალურ ბაზრებზე ახალი ინფლაციური წნეხი შექმნა. ამ პროცესებმა გავლენა უკვე მოახდინა საერთაშორისო მიწოდების ჯაჭვებზე, ტრანსპორტირების ხარჯებსა და ნედლეულის ფასებზე, რაც მცირე და ღია ეკონომიკის მქონე ქვეყნებისთვის, მათ შორის საქართველოსთვის, დამატებითი რისკის წყაროა.

მონეტარული პოლიტიკის გამკაცრება პრაქტიკულად ნიშნავს, რომ ფული ეკონომიკაში უფრო ძვირი ხდება. სწორედ რეფინანსირების განაკვეთი წარმოადგენს იმ საბაზისო მაჩვენებელს, რომლის მიხედვითაც კომერციული ბანკების მნიშვნელოვანი ნაწილი საკუთარი საპროცენტო პოლიტიკის ფორმირებას ახდენს. როდესაც ეროვნული ბანკი განაკვეთს ზრდის, საბანკო სექტორისთვის რესურსიც ძვირდება, რაც საბოლოოდ სესხების საპროცენტო განაკვეთებზე აისახება.

ყველაზე პირდაპირ ეს გავლენა იმ სესხებს ეხება, რომლებიც რეფინანსირების განაკვეთზეა მიბმული. სხვადასხვა შეფასებით, საქართველოში დაახლოებით 250 ათასზე მეტ მსესხებელს აქვს ისეთი სესხი, რომლის საპროცენტო განაკვეთი მონეტარული პოლიტიკის ცვლილებას ავტომატურად მიჰყვება. შესაბამისად, განაკვეთის ზრდა მათთვის სესხის მომსახურების ხარჯის ზრდასაც ნიშნავს.

საბანკო ასოციაციაში მიიჩნევენ, რომ ეროვნული ბანკის გადაწყვეტილებების მთავარი განმსაზღვრელი კვლავ ინფლაციაა. ასოციაციის ხელმძღვანელობის შეფასებით, სანამ ინფლაცია სამიზნე მაჩვენებელთან სტაბილურად არ დაბრუნდება, მონეტარული პოლიტიკის სწრაფი შერბილება ნაკლებად მოსალოდნელია. საბანკო სექტორში ადრე არსებობდა მოლოდინი, რომ 2026 წლის მეორე ნახევარში რეფინანსირების განაკვეთის ეტაპობრივი შემცირება შესაძლებელი გახდებოდა, თუმცა მაისის გადაწყვეტილებამ ეს სცენარი მნიშვნელოვნად შეასუსტა.

ეკონომისტების ნაწილი აღნიშნავს, რომ საპროცენტო განაკვეთების შემცირება, როგორც წესი, რამდენიმე ფაქტორზეა დამოკიდებული. პირველ რიგში, აუცილებელია ინფლაციის შემცირება და გრძელვადიანი მოლოდინების სტაბილიზაცია. მეორე მნიშვნელოვანი ფაქტორია ლარის კურსი და საგარეო ეკონომიკური გარემო. თუ საერთაშორისო ბაზრებზე ენერგომატარებლების, საკვების ან ტრანსპორტირების ფასები კვლავ გაიზრდება, ეროვნული ბანკი შესაძლოა კიდევ უფრო ფრთხილი გახდეს მონეტარული პოლიტიკის შერბილების საკითხში.

ბიზნესისთვის მაღალი საპროცენტო განაკვეთები დამატებით გამოწვევას ქმნის. საქართველოში კომპანიების მნიშვნელოვანი ნაწილი ინვესტიციებსა და საბრუნავ კაპიტალს საბანკო დაფინანსებით უზრუნველყოფს. როდესაც სესხი ძვირია, ბიზნესისთვის იზრდება როგორც მიმდინარე საქმიანობის, ისე გაფართოების ღირებულება. შედეგად, კომპანიების ნაწილი ინვესტიციების გადადებას ან შემცირებას არჩევს, რაც საბოლოოდ ეკონომიკურ აქტივობაზეც აისახება.

ამავე დროს, ეროვნული ბანკის პოზიცია ეფუძნება იმ არგუმენტს, რომ ინფლაციის კონტროლი ეკონომიკისთვის გრძელვადიან პერსპექტივაში უფრო მნიშვნელოვანია, ვიდრე მოკლევადიან პერიოდში შედარებით იაფი ფული. მონეტარული პოლიტიკის კლასიკური მიდგომის მიხედვით, თუ ფასების ზრდა კონტროლს სცდება, ამას საბოლოოდ უფრო მძიმე ეკონომიკური შედეგები მოჰყვება, ვიდრე დროებით მაღალი საპროცენტო განაკვეთები.

ანალიტიკოსების შეფასებით, სესხების გაიაფების პერსპექტივა პირდაპირ იქნება დამოკიდებული იმაზე, რამდენად სწრაფად შემცირდება ინფლაცია და რამდენად დასტაბილურდება გლობალური ეკონომიკური გარემო. თუ ინფლაციური წნეხი შენარჩუნდება და ენერგორესურსების ბაზრებზე გაურკვევლობა გაგრძელდება, ეროვნული ბანკი მკაცრ მონეტარულ პოლიტიკას უფრო ხანგრძლივად შეინარჩუნებს. ასეთ შემთხვევაში როგორც მოსახლეობას, ისე ბიზნესს მაღალი საპროცენტო განაკვეთების პირობებში საქმიანობა მინიმუმ მომდევნო რამდენიმე კვარტლის განმავლობაში მოუწევთ.

ფინანსური სექტორის წარმომადგენლები და ეკონომიკის სპეციალისტები თანხმდებიან, რომ უახლოეს პერიოდში სესხების მნიშვნელოვანი გაიაფება ნაკლებად მოსალოდნელია. მათი შეფასებით, მონეტარული პოლიტიკის ცვლილების სრული ეფექტი ეკონომიკაზე, როგორც წესი, 6-დან 12 თვემდე პერიოდში ვლინდება. სწორედ ამიტომ მიმდინარე გადაწყვეტილების შედეგები როგორც ინფლაციაზე, ისე საკრედიტო ბაზარზე ეტაპობრივად აისახება და არა მყისიერად.

წყაროები: