საერთაშორისო სარეიტინგო სააგენტო Moody’s-მა „სამხრეთის გაზის დერეფანს“ პირველად მიანიჭა საინვესტიციო დონის რეიტინგი — Baa3, პროგნოზით „პოზიტიური“. სააგენტოს შეფასებით, პროექტის ფინანსური მდგრადობა, გრძელვადიანი კონტრაქტები და სტრატეგიული მნიშვნელობა მნიშვნელოვნად ამცირებს საკრედიტო რისკებს. ეს არის პირველი შემთხვევა, როდესაც აზერბაიჯანის სახელმწიფოსთან დაკავშირებული ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურული პროექტი ასეთ დონეზე შეფასდა, რაც მთლიანად რეგიონული ენერგეტიკული დერეფნის მიმართ საერთაშორისო ფინანსური სექტორის დამოკიდებულებას ცვლის.

Moody’s-ის განმარტებით, რეიტინგი ასახავს როგორც პროექტის ფინანსურ სტაბილურობას, ისე მის გეოსტრატეგიულ მნიშვნელობას ევროპისთვის. სააგენტო განსაკუთრებულ ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ „სამხრეთის გაზის დერეფანი“ აზერბაიჯანული გაზის ევროპაში მიწოდების ერთ-ერთი მთავარი არხია და მას ძლიერი სახელმწიფო მხარდაჭერა აქვს. პროექტის სტრუქტურაში შედის „შაჰ-დენიზის“ საბადო, სამხრეთ კავკასიური მილსადენი, TANAP და TAP, რომლებიც კასპიის რეგიონს თურქეთისა და ევროპის ბაზრებთან აკავშირებს.

საქართველოსთვის ეს გადაწყვეტილება მხოლოდ ენერგეტიკული სექტორის სიახლე არ არის. ქვეყანა „სამხრეთის გაზის დერეფნის“ ერთ-ერთი საკვანძო სატრანზიტო რგოლია და ნებისმიერი ფინანსური ან გეოეკონომიკური გაძლიერება პირდაპირ აისახება საქართველოს სატრანზიტო ფუნქციაზე. ანალიტიკოსების, ენერგეტიკის ექსპერტებისა და რეგიონული ეკონომიკის სპეციალისტების შეფასებით, Moody’s-ის საინვესტიციო კლასის რეიტინგი საერთაშორისო ინვესტორებისთვის სიგნალია, რომ სამხრეთ კავკასიური ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურა უკვე მხოლოდ რეგიონული პროექტი აღარ არის და ის გლობალური ენერგეტიკული უსაფრთხოების ნაწილად აღიქმება.

საერთაშორისო პრაქტიკა აჩვენებს, რომ საინვესტიციო დონის რეიტინგი ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან ის პირდაპირ ამცირებს დაფინანსების ღირებულებას და ზრდის გრძელვადიანი კაპიტალის მოზიდვის შესაძლებლობას. Moody’s-ის შეფასებით, „სამხრეთის გაზის დერეფნის“ ძლიერი მხარეებია მაღალი მოგებიანობა, გრძელვადიანი ტრანსპორტირების კონტრაქტები, „ship-or-pay“ და „take-or-pay“ მექანიზმები, რაც შემოსავლების პროგნოზირებადობას ზრდის და ბაზრის რყევების გავლენას ამცირებს.

ენერგეტიკული უსაფრთხოების კონტექსტში პროექტის მნიშვნელობა განსაკუთრებით გაიზარდა მას შემდეგ, რაც ევროპამ რუსულ ენერგორესურსებზე დამოკიდებულების შემცირება დაიწყო. ევროკავშირი ბოლო წლებში აქტიურად ცდილობს ალტერნატიული გაზის დერეფნების გაძლიერებას, ხოლო აზერბაიჯანი ევროპის ერთ-ერთ სტრატეგიულ პარტნიორად ჩამოყალიბდა. სწორედ ამ პროცესში გაიზარდა „სამხრეთის გაზის დერეფნის“ დატვირთვა და მნიშვნელობა როგორც სამხრეთ კავკასიისთვის, ისე შავი ზღვის რეგიონისთვის.

Moody’s ასევე აღნიშნავს, რომ მიუხედავად „შაჰ-დენიზის“ საბადოს გრძელვადიანი ბუნებრივი შემცირების რისკებისა, მიმდინარე საინვესტიციო პროგრამები და სხვა საბადოებიდან დამატებითი მოცულობების ინტეგრაცია სისტემის სტაბილურობას მომავალშიც უზრუნველყოფს. სააგენტოს შეფასებით, გაზის ტრანსპორტირების მიმართულება უკვე კომპანიის EBITDA-ის დაახლოებით 65%-ს ქმნის, რაც დერეფნის ფინანსურ მდგრადობას კიდევ უფრო აძლიერებს.

ექსპერტების შეფასებით, საქართველოსთვის ეს ნიშნავს, რომ ქვეყანა შესაძლოა კიდევ უფრო მნიშვნელოვანი გახდეს ევროპისა და აზიის ენერგეტიკული კავშირის კონტექსტში. თუმცა პარალელურად იზრდება მოთხოვნა ინფრასტრუქტურულ სტაბილურობაზე, უსაფრთხოებაზე და ენერგეტიკული დერეფნების ეფექტიან მართვაზე. თუ რეგიონი შეძლებს სატრანზიტო ინფრასტრუქტურის გაფართოებას და ენერგეტიკული პროექტების გარშემო პოლიტიკური სტაბილურობის შენარჩუნებას, სამხრეთ კავკასია მომავალ წლებში შესაძლოა ევროპისთვის ერთ-ერთ მთავარ ალტერნატიულ ენერგეტიკულ ცენტრად გადაიქცეს.

საბოლოოდ, Moody’s-ის მიერ „სამხრეთის გაზის დერეფნისთვის“ საინვესტიციო დონის მინიჭება მხოლოდ საკრედიტო შეფასება არ არის. ეს არის საერთაშორისო ფინანსური ბაზრის გზავნილი, რომ კასპიისა და სამხრეთ კავკასიის ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურა უკვე გლობალური ენერგეტიკული არქიტექტურის ნაწილად განიხილება — პროცესში კი საქართველოს როლი, როგორც სატრანზიტო ჰაბისა და რეგიონული დერეფნის საკვანძო რგოლის, კიდევ უფრო იზრდება.

წყაროები: