გამოცემა "ბათუმელების" ინფორმაციით, ბიზნესმენ თემურ ჭყონიას ქონების ნაწილთან დაკავშირებით სასამართლომ ექსპროპრიაციის მექანიზმი გამოიყენა. საქმე ეხება სახელმწიფოს მიერ კერძო საკუთრების ჩამორთმევას კონკრეტული საზოგადოებრივი საჭიროებისთვის, რასაც კანონი გარკვეულ პირობებში ითვალისწინებს. საკითხმა ბიზნესწრეებში განსაკუთრებული ყურადღება გამოიწვია, რადგან ეხება საკუთრების უფლების ერთ-ერთ ყველაზე მგრძნობიარე თემას.
რა არის ექსპროპრიაციით ჩამორთმევა?
ექსპროპრიაცია არის სამართლებრივი მექანიზმი, როდესაც სახელმწიფო ან საჯარო ინტერესის მქონე პროექტი კერძო მესაკუთრეს ქონებას ართმევს, თუმცა ეს ხდება კანონით განსაზღვრული პროცედურით და, როგორც წესი, სამართლიანი კომპენსაციის სანაცვლოდ.
ყველაზე გავრცელებული შემთხვევებია:
- გზის, რკინიგზის, პორტის, აეროპორტის მშენებლობა
- ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურა
- წყალსადენი, გაზსადენი, სტრატეგიული ობიექტები
- ურბანული განვითარების პროექტები
- განსაკუთრებული სახელმწიფო საჭიროება
ანუ ექსპროპრიაცია არ ნიშნავს უბრალოდ ქონების წართმევას — იგი უნდა ემყარებოდეს საჯარო ინტერესს, სასამართლოს ან ადმინისტრაციულ სამართლებრივ საფუძველს და კომპენსაციის პრინციპს.
რა წერია თემურ ჭყონიას საქმეზე?
საქმე უკავშირდება ქონებას, რომელიც კონკრეტული პროექტის საჭიროებისთვის გახდა სახელმწიფოს ინტერესის საგანი. გამოცემის მიხედვით, დავა შეეხებოდა იმას, რამდენად კანონიერად და რა პირობებით მოხდა ჩამორთმევა, ასევე რა მოცულობის ანაზღაურება უნდა მიეღო მესაკუთრეს.
ბიზნესისთვის ამგვარი საქმეები განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან კერძო ინვესტორებისთვის მთავარი საყრდენი საკუთრების დაცულობა და პროგნოზირებადი სამართლებრივი გარემოა.
ანალიტიკოსების შეფასებით, ექსპროპრიაციის საქმეები გავლენას ახდენს:
- საინვესტიციო კლიმატზე
- მიწისა და უძრავი ქონების ბაზარზე
- მსხვილი ინფრასტრუქტურული პროექტების სიჩქარეზე
- ბიზნესის ნდობაზე სასამართლო სისტემის მიმართ
- უცხოელი ინვესტორების გადაწყვეტილებებზე
თუ სახელმწიფო გამჭვირვალედ, სამართლიანი კომპენსაციით და მკაფიო წესებით მოქმედებს, პროექტები უფრო მარტივად ხორციელდება. თუ პროცესი ბუნდოვანია, ჩნდება სამართლებრივი რისკები.
საერთაშორისო პრაქტიკა როგორია?
ევროპასა და აშშ-ში ექსპროპრიაცია დაშვებულია, მაგრამ მკაცრად კონტროლდება. ჩვეულებრივ საჭიროა:
- მკაფიო საზოგადოებრივი ინტერესი
- დამოუკიდებელი შეფასება
- ბაზარზე შესაბამისი კომპენსაცია
- სასამართლოში გასაჩივრების უფლება
ბიზნესის მთავარი კითხვა საქართველოში
ბიზნესისთვის მთავარი საკითხი მხოლოდ ის არ არის, ჩამოერთვა თუ არა ვინმეს ქონება. მთავარი კითხვებია:
- რამდენად გამჭვირვალე იყო პროცესი
- იყო თუ არა კომპენსაცია სამართლიანი
- რამდენად სწრაფად განიხილა სასამართლომ საქმე
- ქმნის თუ არა ეს პრეცედენტს სხვა მესაკუთრეებისთვის
სპეციალისტებთან კონსულტაციის შემდეგ შეგვიძლია დავასკვნათ:
თემურ ჭყონიას საქმემ კიდევ ერთხელ გააჩინა დისკუსია საკუთრების უფლებასა და სახელმწიფო ინტერესს შორის ბალანსზე. ნებისმიერი ეკონომიკისთვის აუცილებელია, რომ სტრატეგიული პროექტებიც განხორციელდეს და კერძო საკუთრების დაცულობაც არ შეილახოს. სწორედ ამ წონასწორობაზეა დამოკიდებული ბიზნესგარემოს ხარისხი.
წყაროები:
- ბათუმელები / ნეტგაზეთი
https://batumelebi.netgazeti.ge/news/614066/ - საქართველოს კანონი აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისთვის საკუთრების ჩამორთმევის წესის შესახებ
https://matsne.gov.ge/ - მსოფლიო ბანკი – საკუთრების უფლება და საინვესტიციო გარემო
https://worldbank.org - European Court of Human Rights – Property Rights Jurisprudence
https://echr.coe.int
