4 წელი გავიდა, რაც რუსეთი შეიჭრა უკრაინაში, თუმცა ვერ აღწევს ვერცერთ სტრატეგიულ მიზანს. რა ლოგიკით აწყობს პუტინს ამ ომის გაგრძელება? – ამ საკითხზე საქართველოს ყოფილ ელჩს შეერთებულ შტატებში, დავით სიხარულიძეს და საერთაშორისო ურთიერთობის სპეციალისტს, პროფესორ თორნიკე შარაშენიძეს ვესაუბრეთ.
- რა ლოგიკით აწყობს პუტინს ამ ომის გაგრძელება?
„აშკარაა, რომ რუსეთს არ სურს ამ ომის დამთავრება. მას რომ ეს სურდეს, მის ხელშია ბერკეტი და შეაჩერებდა. ვფიქრობ, რამდენიმე მიზეზია,“ – გვიყვება დავით სიხარულიძე. – „პირველი, ეს გახლავთ თვითონ შიდა ძალაუფლების თემა. პუტინმა შიდაპოლიტიკურად იმდენად შორს შეტოპა, იმდენი ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა ამ ომს, ამდენი რესურსი, პრაქტიკულად ძალიან შორს არის წასული და ახლა ფიქრობს, რომ თუ ის ამ ომს შეწყვეტს, მის შიდა ძალაუფლებას და მას საფრთხე დაემუქრება.
დავით სიხარულიძე
პუტინს გააჩნია იმპერიალისტური ამბიციები, რაც დღევანდელ სამყაროში ძალიან არარელევანტურია. წარმატება არის მთავარი მიზეზი, რის გამოც მან წამოიწყო აგრესია თავისი მეზობლების წინააღმდეგ – ის წარმატებები, რომელიც თავისუფალ ერებს შეუძლიათ მიაღწიონ: თავისუფალ უკრაინას შეეძლო მიეღწია, საქართველოს 2008 წელს სწორედ იმიტომ დაგვესხა თავს, რომ თავისუფალ საქართველოს შეეძლო წარმატებების მიღწევა.
მისთვის ეს საფრთხის მატარებელია. ის თვლის, რომ წარმატებული დემოკრატიები, თავისუფალი ქვეყნები მის საზღვრებთან, საფრთხეა კლეპტოკრატიული, საკუთარი ქვეყნის მძარცველი რეჟიმისთვის. ამიტომ მას სურს, რომ გარშემო ჰყავდეს საკუთარი ხალხის მძარცველი რეჟიმები, რომლებიც მას დაექვემდებარებიან,“ – ამბობს დავით სიხარულიძე.
განსხვავებული მოსაზრება აქვს ამ საკითხზე თორნიკე შარაშენიძეს:
„რუსეთმა დაამტკიცა ის, რომ არ დაიხევს უკან, თუ რამეა ძალას გამოიყენებს. ეს სიგნალია, ბუნებრივია, ყველასთვის. ძალის გამოყენებაზე, ომის დაწყებაზე მას არ აქვს პრობლემა და იომებს ყველა ძალით, უკიდურესად.
ყირიმზე გაჭრა, სახმელეთო გზა მარიუპოლის აღებით… ამ ეტაპზე აკონტროლებს უკრაინის ტერიტორიის დაახლოებით 20 პროცენტს. დარჩა მისაღწევი ერთი საკითხი: ეს არის აიძულოს დასავლეთი და უკრაინა, რომ გამოცხადდეს უკრაინის ნეიტრალიტეტი, რაღაც უსაფრთხოების გარანტიებით. უკრაინა ითხოვს თავის მხრივ უსაფრთხოების გარანტიებს და ითხოვს, რომ უსაფრთხოების გარანტიები იყოს მის ტერიტორიაზე. ბრძოლა ახლა მიდის ამის გარშემო – რა უნდა იყოს უკრაინაში ომის დასრულების შემდეგ. ამიტომაც, სანამ ეს არ გაირკვევა, ომი გაგრძელდება, რა თქმა უნდა“, – ამბობს თორნიკე შარაშენიძე.
თორნიკე შარაშენიძე
თორნიკე შარაშენიძის აზრით, რუსეთს ჩაუვარდა „ბლიც კრიგის“ გეგმა, ანუ უკრაინაზე სრული კონტროლი მიზანი, მაგრამ „რუსეთი სანამ არ მიაღწევს უკრაინის ნეიტრალიზაციას და განიარაღებას, ომს გააგრძელებს“:
„ფიქრობდნენ [რუსები], რომ გამოვიდოდა „ბლიც-კრიგი“, მაგრამ ეს ჩავარდა. ახლა ვინმე ფიქრობს, რომ მთელი უკრაინა უნდა გააკონტროლონ? – ეს გამორიცხულია. უნდათ, უკრაინის დაახლოებით 80 პროცენტი, რაც გადაურჩა ოკუპაციას, იყოს ნეიტრალური. ნდობა არის ნული რუსეთსა და უკრაინას შორის და არც ისე მაღალი ნდობაა რუსეთსა და დასავლეთს შორის. ძალიან რთულია ისეთი ვარიანტის მიღება, ყველას აწყობდეს… რუსეთს უნდა, რომ მიიღო დემილიტარიზებული უკრაინა, რომელიც არ შედის ნატოში. ჯერჯერობით ამ მიზანს ვერ აღწევენ“.
თორნიკე შარაშენიძის შეფასებით, ამ მიზნის მიღწევის შემდეგ, არ არის გამორიცხული ხელახლა დაარტყას რუსეთმა უკრაინას.
„ცხადია, ესეც არ არის გამორიცხული. რახან ეგ ეჭვი არსებობს, ამიტომაც ვერ ხერხდება შეთანხმების მიღწევა,“ – ამბობს თორნიკე შარაშენიძე.
„სიტყვა „ნეიტრალიტეტს“ და ამ კონცეფციას, რომელსაც რუსულ პროპაგანდაში ვხვდებით, ეს არაფერი სხვა არ არის, თუ არა რუსეთის სურვილი, რომ ქვეყანას არ ჰყავდეს მოკავშირეები – იმ ქვეყანას, რომლის წინააღმდეგაც მას სურს აგრესია მოამზადოს,“ – აცხადებს დავით სიხარულიძე. – „ავსტრიის და შვეიცარიის ნეიტრალიტეტი განპირობებულია იმით, რომ მას პირდაპირი და აშკარა საფრთხე საზღვრებთან არ ემუქრება და მისი სამხედრო პოტენციალი გაცილებით დიდია, ვიდრე მისივე ზომის ევროკავშირის ან ნატოს წევრი ქვეყნის. ნეიტრალიტეტი არ ნიშნავს სამხედრო პოტენციალის შესუსტებას, პირიქით, გაზრდას ნიშნავს.
ამიტომაც, ნეიტრალიტეტზე როდესაც რუსეთი საუბრობს, ან მის მიერ მართული გარკვეული ძალები ამა თუ იმ ქვეყანაში სიტყვა „ნეიტრალიტეტით“ თამაშობენ, ეს ნიშნავს, რომ მათ სურთ, ეს ქვეყანა უსაფრთხოების თვალსაზრისით იზოლირებული იყოს, რომ რუსეთს როცა ექნება სამხედრო თვალსაზრისით შესაძლებლობა, იმ დროს დაესხას თავს.
რატომ არ დაესხა, ვთქვათ, ლატვიას? იმიტომ, რომ ის ნატოს წევრი იყო. მას სურს, რომ ეს „ნეიტრალიტეტი“ შეინარჩუნოს – უფლება, თავს დაესხას იმ ქვეყნებს, რომლებიც მისთვის ხელმისაწვდომია და არ სურს, რომ ეს ქვეყნები იყვნენ კოლექტიურ თავდაცვის ორგანიზაციაში.
თავისუფალი და დემოკრატიული ქვეყნების მომავალი დაკავშირებულია კოლექტიური თავდაცვის კონცეფციასთან, რასაც თავის თავში ევროპაში განასახიერებს ნატო. თავისუფალ სამყაროში ქვეყნებს, თავისუფალ, დემოკრატიულ ქვეყნებს, ნამდვილად არაკორუმპირებულ და არაავტორიტარულ ქვეყნებს, არავისთან არაფერი გასაყოფი არ აქვთ. ამიტომ მათთვის თავდაცვის უზრუნველყოფის საუკეთესო გზა არის კოლექტიური თავდაცვის სისტემა.
ვფიქრობ, ნეიტრალიტეტის პოლიტიკურად თამაში სხვა არაფერია, თუ არა რუსეთის მცდელობა და რუსული პროპაგანდა, აიძულოს სხვა ქვეყნები, არ შევიდნენ ალიანსში. ჩემი აზრით, უმძიმესი შეცდომა იყო, მათ შორის გერმანიისაც, რომ არ დაუჭირეს მხარი საქართველოსა და უკრაინისთვის გაწევრიანების სამოქმედო გეგმის – MAP-ის მიცემას 2008 წელს. ეს რომ მომხდარიყო, ჩვენ არ გვექნებოდა ევროპის კონტინენტზე ეს ომი,“ – მიიჩნევს დავით სიხარულიძე.
- რა აჩვენა ოთხმა წელმა პოლიტიკურად, რამდენად შეცვალა სამყარო რუსეთ-უკრაინის ომმა?
„ჯერ კიდევ არ ვიცით, ომი რომ დამთავრდება, ამას რა შედეგი ექნება, ძალიან რთული სათქმელია. შეიძლება ამას ჰქონდეს ძალიან უარყოფითი შედეგები ევროკავშირისთვის, თუ ეს ომი ისე მორჩა, როგორც ეს რუსეთს სურს,“ – გვიყვება თორნიკე შარაშენიძე. -„თუ რუსეთმა გაიტანა თავისი მიზნების უმეტესობა. ევროკავშირში მოსახლეობის ნაწილი იკითხავს, რისთვის ვიომეთ, თუ მაინც მიაღწია თავის მიზანს? ამიტომაც არის ევროკავშირი ძალიან ფრთხილად და რაღაცნაირად ცდილობენ, რომ რუსეთს ომი არ მოაგებინონ, არ დაასრულებინონ ეს სწრაფად.
ევროპის და ამერიკის კონსოლიდაცია მოხდა თავდაპირველად ძალიან სერიოზული, ბაიდენის მთავრობის დროს. ტრამპის პირობებში პირიქით – მოხდა დაშორიშორება. დავინახეთ, რომ ამერიკის პოზიცია შეიძლება შეიცვალოს. ომმა გამოავლინა განხეთქილება ევროკავშირის შიგნითაც და ეს არ არის მარტო უნგრეთის საკითხი – ჩეხეთის და სლოვაკეთის მაგალითზეც ვხედავთ ამას.
ნატო სამხედრო ალიანსია და მისი ლიდერი არის ამერიკა. ამერიკა თუ არ იქნება გადაბმული მჭიდროდ ევროპაზე, ის არ არის რუსეთის თვალში სერიოზული საფრთხე,“ – აღნიშნა თორნიკე შარაშენიძემ „ბათუმელებთან“.
დავით სიხარულიძე, საქართველოს ყოფილი ელჩიო აშშ-ში:
„შეერთებული შტატების საკმაოდ დაჟინებული მოწოდებას, რომ თავდაცვის მიმართულებით ევროპამ დაიწყოს მეტის ხარჯვა. ეს მოწოდება დიდი ხანია არსებობს, უბრალოდ ტრამპის სტილია უფრო შემტევი და ხისტი. რას შეიძლება ამ მიმართულებით ველოდოთ? – ვფიქრობ, თავისუფალი სამყაროსთვის უკეთესი იქნება ეს, იმიტომ, რომ ევროპული ქვეყნები, ევროპული დემოკრატიები, ევროკავშირი ბრიტანეთთან ერთად [თუ ერთად დავთვლით ამ ეკონომიკას], ეს გახლავთ უფრო დიდი ეკონომიკა, ვიდრე შეერთებული შტატების ეკონომიკა.
მშპ-ს 4-5%-ზე თუ ავა თავდაცვის ხარჯები, ეს პრაქტიკულად ფუნდამენტურად თუ არა, გააორმაგებს თავისუფალი სამყაროს თავდაცვის პოტენციალს. ეს კი ძალიან მნიშვნელოვანია იმისათვის, რომ შემაკავებელი როლი ითამაშოს უფრო ეფექტურად თავისუფალმა სამყარომ და ევროპულმა თავდაცვის სისტემამ.
არ მჯერა და არ არის მოსალოდნელი, რომ შეერთებულმა შტატებმა ნაკლები რესურსი გამოყოს ევროპული თავდაცვის კომპონენტისთვის, მაგრამ ეს არ ნიშნავს ევროპიდან შეერთებული შტატების გასვლას ან ტრანსატლანტიკური კავშირის შესუსტებას. ეს გამორიცხულია. ამაზე საუბარიც კი არ არის. ვფიქრობ, რომ ევროატლანტიკური კავშირი ისევე ძლიერია, როგორც ყოველთვის იყო, მიუხედავად იმისა, რა შეიძლება იყოს ამა თუ იმ თემასთან დაკავშირებით უთანხმოებები. უსაფრთხოების კომპონენტი მაინც მუდმივად იქნება. ამიტომ ამ მიმართულებით ვერ ვხედავ, რომ რამე საფრთხე იყოს,“ – გვითხრა დავით სიხარულიძემ.
- რეალისტურია მოლოდინი, რომ რუსეთი შეიძლება ნატოს წევრ ქვეყანასაც თავს დაესხას?
„უკრაინაში ომის შედეგად რუსეთის სამხედრო პოტენციალი ფუნდამენტურად შესუსტებულია. რუსეთი თუ ასეთ რამეს გააკეთებს, ეს კიდევ უფრო კატასტროფულ შედეგს მოიტანს მისთვის. უკრაინელებმა უზარმაზარი როლი ითამაშეს იმაში, რომ რუსული სამხედრო პოტენციალი, რომელსაც ის მუდმივად აგრესიისთვის იყენებდა – მათ შორის, საქართველოს წინააღმდეგ გამოიყენეს – მნიშვნელოვნად შეასუსტეს. თუ გახსოვთ ის ავადსახსენებელი 58-ე არმია, რომელიც საქართველოში შემოიჭრა – ერთხელ გაანადგურეს და მეორედაც ისეთ დღეში ჩააგდეს, რომ კიდევ დასჭირდათ შევსება,“ – ამბობს დავით სიხარულიძე.
„პუტინის გარდა არავინ იცის, რას აპირებს რუსეთი. არ ვიცი, რამდენად რეალისტურია, რომ პუტინი ფიქრობდეს დაესხას თავს ევროპას? ნატოშია ევროპა. არ მგონია, რომ უკრაინის ომი დაასრულოს და მერე დაიწყოს კიდევ ახალი ომი, სადაც ნატოს წევრი ქვეყნებია.
ევროპა მიჩვეულია კარგ ცხოვრებას. ევროპა არის სამომხმარებლო საზოგადოება, რომელიც გადაეჩვია ომს. შენ რომ მთელი ევროპა გამოიყვანო შვებულებიდან, ეს გამორიცხული მგონია.
ევროპაში გრძნობენ საფრთხეს რუსეთისგან ბალტიისპირეთში, პოლონეთში, მაგრამ, აბა ჰკითხეთ იტალიელს, ესპანელს, საფრანგეთს – მოსახლეობას ვგულისხმობ და არა მთავრობას – ან პორტუგალიას. გრძნობენ რამე საფრთხეს რუსეთისგან? მათ არ იციან, რა ხდება, როგორ შეეხება საფრთხე მათ.
მთელი ევროპის მობილიზაცია, ერთიანი მუშტის შეკვრა, მიმაჩნია, რომ ძალიან გაზვიადებულია ეს პერსპექტივა. მით უმეტეს, ბევრი იქ ფიქრობს, რომ რუსეთი არ აპირებს დაესხას თავს ევროპას უკრაინის შემდეგ. მოსახლეობა კარგ ცხოვრებასაა მიჩვეული – უფასო ჯანდაცვას, უფასო სწავლას, ჯარში გაწვევა მარტივი არ იქნება.
გარდა ამისა, ერთია, რომ გაქვს კარგი ჯარი, მაგრამ მეორეა, გაგაჩნია თუ არა ამ ჯარის სადმე გაგზავნის პოლიტიკური ნება. რამდენად აქვს ევროპას ეს ნება? კი, შეიძლება, გყავს კარგი ტანკები, მაგრამ არ გინდა ომი. არ გინდა შენი ჯარის გაშვება. ეს მეორე თემაა,“ – მიიჩნევს თორნიკე შარაშენიძე.
- რის იმედი აქვს პუტინს, რა გამოდის?
„ის თვლის, რომ სხვა გამოსავალი არ აქვს. რა აიმედებდა 1945 წელს ჰიტლერს, როცა აგრძელებდა წინააღმდეგობას? რატომ არ ნებდებოდა? ალბათ თვლის, რომ შეიძლება რაღაც მოხდეს ისეთი, რომელიც მის ვითარებას გადაარჩენს. მაგრამ პრაქტიკულად წარმოუდგენელია იმ სტრატეგიული ამოცანების მიღწევა, რომელიც მან დასახა და რომელიც ასე პროპაგანდისტულად გაავრცელა,“ – გვიყვება დავით სიხარულიძე, საქართველოს ყოფილი ელჩი აშშ-ში.
„სხვათა შორის, საქართველოშიც მისი „ფან-კლუბი“ ამ სისულელეს იმეორებდა… ახლა ცოტა დაუკლეს, მაგრამ მაინც იმეორებდნენ, რომ ისეთი დიდი სტრატეგიული ამოცანები აქვს მას, რომელსაც მიაღწევს. პრაქტიკულად ვერანაირ იმ სტრატეგიულ ამოცანებს ის ვერ მიაღწევს. ჩემი აზრით, თავისუფალი სამყაროს მთავარი ამოცანაა, მოახერხოს ისე, რომ ამ ომის შემდეგ რუსეთს გამოაცალოს შესაძლებლობები, აწარმოოს დაპყრობითი ომები. აი, ეს არის ძალიან მნიშვნელოვანი. ვფიქრობ, ეს იქნება არა მხოლოდ თავისუფალი სამყაროს ინტერესში, არამედ თვითონ რუსი ხალხის ინტერესშიც.
რუსეთი როდესაც ომში მარცხდებოდა, იქ ჩნდებოდა რეფორმებისკენ იმპულსი. ასე იყო ყირიმის ომში დამარცხების შემდეგ – ბატონყმობა დაასრულეს. ასე იყო სხვა ომებში დამარცხების შემდეგაც,“ – აღნიშნა დავით სიხარულიძემ „ბათუმელებთან“.
