დღეში საათები არასდროს არის საკმარისი. თუმცა, ბრისტოლის უნივერსიტეტის პლანეტოლოგის, საიმონ ლოკისთვის, სწორედ ეს ფაქტი გახდა მისი კვლევის საწყისი წერტილი. ის სწავლობს დაახლოებით 4,5 მილიარდი წლის წინ მომხდარ მოვლენებს, როდესაც დედამიწა შეეჯახა მარსის ზომის ციურ სხეულს. ამ შეჯახების შედეგად ჩამოყალიბდა მთვარე და თავად დედამიწამ დაიწყო ბრუნვა ისეთი სიჩქარით, რომ მისი დღეები მხოლოდ რამდენიმე საათი გრძელდებოდა.
ასეთმა მოკლე დღეებმა დედამიწის ფორმაც შეცვალა. როგორც ლოკი ამტკიცებს JGR: Solid Earth-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში, პლანეტის სწრაფმა ბრუნვამ ის გააბრტყელა და ელიფსოიდად აქცია, ეკვატორთან შესამჩნევი ამობურცულობით.
როდესაც მთვარე დედამიწას დაშორდა, პლანეტის ბრუნვა შენელდა, მისი ქერქი, რომელიც მაგმის ოკეანედ გადაქცევის შემდეგ ახლახან გამაგრდა, უზარმაზარი სტრესის ქვეშ იმყოფებოდა. შედეგად წარმოქმნილ დეფორმაციებს შეეძლოთ გამოეწვია დნობა და ვულკანიზმი, რამაც საფუძველი ჩაუყარა პირველი კონტინენტების ფორმირებას და რითაც მოამზადა ნიადაგი ფილების ტექტონიკის დასაწყისად.
„პლანეტა ძალიან სწრაფად ხდება დინამიური“, ამბობს ლოკი. „არსებითად თქვენ იწყებთ ამ მთელ პროცესს.“
ლოკის იდეა შეიძლება მოჩვენებითად მარტივი ჩანდეს, მაგრამ აქამდე არავის განუხილავს ასეთი სცენარი, ამბობს დარტმუთის კოლეჯის გეოფიზიკოსი მანარ ალ-ასადი, რომელმაც ნაშრომი მიმოიხილა. კვლევას, სავარაუდოდ, მნიშვნელოვანი შედეგები მოჰყვება ადრეული დედამიწის გასაგებად — მისი ატმოსფეროს წარმოშობიდან დაწყებული ბირთვსა და მანტიას შორის ურთიერთქმედებით დამთავრებული. „ეს მრავალ გზას ხსნის შემდგომი დეტალური კვლევისთვის“, — აღნიშნავს ის.
ნაშრომი 2012 წელს ჩატარებულ კვლევას ეფუძნება, რომლის თანახმადაც, შეჯახების მომენტში, რომელმაც მთვარის წარმოქმნა გამოიწვია, დედამიწა შესაძლოა გაცილებით სწრაფად ბრუნავდა, ვიდრე აქამდე ეგონათ.
ამ სცენარის თანახმად, შეჯახების შედეგად ჩვენი პლანეტის მნიშვნელოვანი ნაწილი აორთქლდა, რამაც ტორუსის ფორმის მასა წარმოქმნა, რომელსაც ლოკი და მისი თანაავტორები „სინესტიას“ უწოდებენ. შემდგომში ამ გამდნარი ღრუბლიდან მთვარე და დედამიწა წარმოიქმნა.
სინესტიის ჰიპოთეზის დამტკიცება ჯერ კიდევ რთულია, მაგრამ ბოლო წლებში მან ბევრი მხარდამჭერი შეიძინა. ლოკს ის საკმაოდ დამაჯერებლად მოეჩვენა, რომ ეცადა მოვლენების შემდგომი განვითარების თვალყურის დევნება. ამისათვის მან ადაპტირება გაუკეთა მარტივ დინამიურ მოდელებს, რომლებიც ტრადიციულად გამოიყენება პატარა, სწრაფად მბრუნავი ციური სხეულების დეფორმაციების შესასწავლად.
საწყის ეტაპზე მთვარე სწრაფად მბრუნავ, ეკვატორულ დედამიწასთან ახლოს იმყოფებოდა. ახლად წარმოქმნილი დედამიწის ქერქი ეკვატორთან მნიშვნელოვნად სქელი იყო, ვიდრე პოლუსებთან. მთვარის გრავიტაციულმა ძალამ გამყარებული პლანეტის ზედაპირზე ძლიერი მოქცევა გამოიწვია, რომელიც მალე ოკეანეებით დაიფარა. „პლანეტა თითქოს იკუმშებოდა და „სუნთქავდა““, - აღწერს ლოკი ამ პროცესს.
მილიონობით წლის განმავლობაში, ამ მოქცევამ ენერგია გაფანტა, რამაც გამოიწვია მთვარის თანდათანობითი დაშორება დედამიწას და პლანეტის ბრუნვის შენელება. ეს პროცესი დღემდე გრძელდება: მთვარე ყოველწლიურად დაახლოებით 4 სანტიმეტრით შორდება და დაახლოებით 200 მილიონ წელიწადში დედამიწის დღის ხანგრძლივობა 25 საათამდე გაიზრდება.
დედამიწის ბრუნვის შენელებასთან ერთად, ცენტრიდანული ძალა შესუსტდა და პლანეტის ეკვატორული გამობურცულობა შემცირდა. ეს ნიშნავდა, რომ ეკვატორთან ახლოს ქერქი შეკუმშული იქნებოდა, ხოლო პოლარულ რეგიონებთან ახლოს - გაწელილი. ლოკის მოდელების მიხედვით, დეფორმაცია საკმაოდ მნიშვნელოვანი იქნებოდა: ეკვატორულ რეგიონში შეკუმშვა ინტენსივობით შედარებადია იმ პროცესებთან, რომლებიც დღეს ჰიმალაის ფორმირებას იწვევს.
