ჰორმუზის კრიზისი გლობალურ ლოგისტიკას ცვლის — რატომ გადადიან კომპანიები საზღვაო გადაზიდვებიდან სახმელეთო მარშრუტებზე

ჰორმუზის სრუტეში შექმნილმა კრიზისმა საერთაშორისო ლოგისტიკური ქსელები მნიშვნელოვნად შეცვალა და მსოფლიოს უმსხვილესი სატრანსპორტო კომპანიები ალტერნატიული სახმელეთო მარშრუტების აქტიურ გამოყენებაზე გადაიყვანა. Financial Times-ის ინფორმაციით, რეგიონში უსაფრთხოების რისკებისა და საზღვაო მიმოსვლის შეფერხების გამო, გადამზიდავები ტვირთების ნაწილის გადასატანად უკვე ფართომასშტაბიანად იყენებენ სატვირთო ავტომობილებს, რაც ბოლო წლებში იშვიათ მოვლენად ითვლებოდა.

ჰორმუზის სრუტე მსოფლიო ენერგეტიკული ვაჭრობის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი არტერიაა, რომლის გავლითაც ყოველდღიურად გლობალური ნავთობის მნიშვნელოვანი ნაწილი გადაადგილდება. სწორედ ამიტომ, სრუტის ნაწილობრივმა ჩაკეტვამ საერთაშორისო ბაზრებზე მყისიერი ეფექტი გამოიწვია. გადაზიდვების ფასები მკვეთრად გაიზარდა და შანხაი-სპარსეთის ყურე-წითელი ზღვის მარშრუტზე ერთი სტანდარტული კონტეინერის ტრანსპორტირების ღირებულებამ 980 დოლარიდან 4 131 დოლარს მიაღწია. ანალიტიკოსები აღნიშნავენ, რომ ეს მაჩვენებელი უკვე აღემატება COVID-19-ის პანდემიის პერიოდში დაფიქსირებულ კრიზისულ ტარიფებს.

კრიზისის ფონზე, მსხვილმა საერთაშორისო ლოგისტიკურმა კომპანიებმა ახალი სახმელეთო დერეფნების განვითარება დაიწყეს. Financial Times-ის ცნობით, აქტიურად გამოიყენება საუდის არაბეთის, არაბთა გაერთიანებული საამიროებისა და ერაყის პორტები, საიდანაც ტვირთები სატვირთო ავტომობილებით გადააქვთ თურქეთის, იორდანიისა და ერაყის გავლით. რეგიონში უკვე მნიშვნელოვნად გაიზარდა სატვირთო ტრანსპორტის მოძრაობა, თუმცა სპეციალისტები ხაზს უსვამენ, რომ სახმელეთო გადაზიდვები საზღვაო ტრანსპორტის სრულფასოვან ჩანაცვლებას ვერ შეძლებს.

სიტუაცია განსაკუთრებით მას შემდეგ გამწვავდა, რაც ირანმა ჰორმუზის სრუტეში საზღვაო გადაადგილება შეზღუდა. ეს გადაწყვეტილება მოჰყვა ირანის წინააღმდეგ აშშ-ისა და ისრაელის სამხედრო ოპერაციებს, რომლებიც თეირანის ბირთვული და სარაკეტო პროგრამების წინააღმდეგ იყო მიმართული. სამხედრო ესკალაციამ რეგიონში უსაფრთხოების რისკები უპრეცედენტოდ გაზარდა და გლობალურ ენერგეტიკულ ბაზრებს დამატებითი დარტყმა მიაყენა.

პარალელურად, ირანმა ჰორმუზის სრუტესა და სპარსეთის ყურეში მოძრავი გემებისთვის სპეციალური სადაზღვევო პლატფორმა — Hormuz Safe აამოქმედა. პლატფორმა კომპანიებს სთავაზობს სადაზღვევო მომსახურებას მაღალი რისკის ზონაში ოპერირების პირობებში. ანალიტიკოსების ნაწილი მიიჩნევს, რომ თეირანი ამ გზით ცდილობს, საერთაშორისო გადამზიდავებს აჩვენოს, რომ ირანი კვლავ ინარჩუნებს კონტროლს რეგიონულ საზღვაო ინფრასტრუქტურაზე და მზადაა, საკუთარი ფინანსური და ლოგისტიკური მექანიზმებით უპასუხოს დასავლურ ზეწოლას.

ენერგეტიკული ბაზრების სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ ჰორმუზის კრიზისი კიდევ ერთხელ აჩვენებს, რამდენად მოწყვლადია მსოფლიო ეკონომიკა გეოპოლიტიკური კონფლიქტების მიმართ. ექსპერტების შეფასებით, ნავთობისა და გაზის ფასების ზრდა შესაძლოა მხოლოდ მოკლევადიანი ეფექტი არ აღმოჩნდეს, რადგან გადაზიდვების გაძვირება უკვე აისახება გლობალურ მიწოდების ჯაჭვებზე, სადაზღვევო ტარიფებსა და საერთაშორისო ვაჭრობის ღირებულებაზე.

ამასთან, ანალიტიკოსები განსაკუთრებულ ყურადღებას ამახვილებენ იმაზე, რომ ახლო აღმოსავლეთში მიმდინარე პროცესები მსოფლიოს ახალი ლოგისტიკური რუკის ფორმირებას აჩქარებს. მათი შეფასებით, თუ რეგიონში უსაფრთხოების კრიზისი გაგრძელდება, გაიზრდება ალტერნატიული სავაჭრო დერეფნების — მათ შორის სამხრეთ კავკასიისა და ცენტრალური აზიის მიმართულებების — სტრატეგიული მნიშვნელობაც.

მიუხედავად იმისა, რომ ამჟამად მხარეებს შორის ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმება მოქმედებს, საერთაშორისო ბაზრები კვლავ დაძაბულ რეჟიმში რჩება. ინვესტორები და სატრანსპორტო კომპანიები ყურადღებით აკვირდებიან, რამდენად სტაბილური იქნება შეთანხმება და შეძლებს თუ არა რეგიონი ენერგეტიკული და სავაჭრო ნაკადების სრულად აღდგენას.

წყაროები: