ახალი საერთაშორისო კვლევა აჩვენებს, რომ მოზარდები ავტომობილის მართვის ყველაზე საშიშ ჩვევებს ხშირად სწორედ მშობლებისგან სწავლობენ. საუბარია არა მხოლოდ ტექნიკურ უნარებზე, არამედ ყოველდღიურ ქცევებზე — საჭესთან ტელეფონის გამოყენებაზე, სიჩქარის გადაჭარბებაზე, უსაფრთხოების ღვედის უგულებელყოფასა და აგრესიულ მართვაზე. სპეციალისტები ამბობენ, რომ ოჯახური „საგზაო კულტურა“ ახალგაზრდების ქცევაზე ბევრად უფრო ძლიერ გავლენას ახდენს, ვიდრე ფორმალური ავტოსკოლები ან საგზაო წესების თეორიული სწავლება.
ამერიკული საგზაო უსაფრთხოების ფონდის — AAA Foundation for Traffic Safety-ის კვლევის მიხედვით, მოზარდები, რომლებიც მშობლებისგან ხშირად ხედავენ სარისკო ქცევას, გაცილებით უფრო მიდრეკილნი არიან იგივე ჩვევების გამეორებისკენ. კვლევაში ხაზგასმულია, რომ ახალგაზრდებისთვის მშობელი პრაქტიკულად პირველი „მძღოლის მოდელია“, რომლის ქცევასაც ისინი ავტომატურად იმეორებენ. (aaafoundation.org)
სპეციალისტები განსაკუთრებით გამოყოფენ ტელეფონის გამოყენების პრობლემას. თანამედროვე კვლევები აჩვენებს, რომ მოზარდი მძღოლებისთვის ყურადღების გაფანტვა ავტოსაგზაო შემთხვევების ერთ-ერთი მთავარი მიზეზია. ამერიკის შეერთებული შტატების საგზაო უსაფრთხოების ეროვნული ადმინისტრაციის — NHTSA-ის ინფორმაციით, ახალგაზრდებში ავარიების მნიშვნელოვანი ნაწილი სწორედ მობილური მოწყობილობებით ყურადღების გადატანას უკავშირდება. (nhtsa.gov)
კვლევები აჩვენებს კიდევ ერთ მნიშვნელოვან ტენდენციას — თუ ოჯახში სიჩქარის გადაჭარბება „ნორმალურ ქცევად“ აღიქმება, მოზარდებიც უფრო ნაკლებ საფრთხედ მიიჩნევენ მას. ფსიქოლოგები განმარტავენ, რომ მოზარდები საგზაო წესებს ხშირად არა როგორც სამართლებრივ მოთხოვნას, არამედ სოციალური ქცევის ნაწილს ისე აღიქვამენ, როგორც ამას ოჯახში ხედავენ. სწორედ ამიტომ, უსაფრთხოების კამპანიები სულ უფრო მეტად ცდილობს არა მხოლოდ ახალგაზრდებზე, არამედ მშობლებზეც ფოკუსირებას.
ევროპული ტრანსპორტისა და საგზაო უსაფრთხოების საბჭოს — ETSC-ის მონაცემებით, ახალგაზრდა მძღოლები ევროპის გზებზე კვლავ ყველაზე მაღალი რისკის ჯგუფად რჩებიან. ორგანიზაცია მიიჩნევს, რომ მართვის კულტურის ფორმირება ბევრად ადრე იწყება, ვიდრე მოზარდი მართვის მოწმობას აიღებს. (etsc.eu)
ანალიტიკოსები, ექსპერტები და საგზაო უსაფრთხოების სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ პრობლემა მხოლოდ ინდივიდუალური ქცევა აღარ არის — ეს უკვე სოციალური და კულტურული საკითხია. მათი შეფასებით, თანამედროვე ეპოქაში, როდესაც ავტომობილებში ციფრული ეკრანები, სმარტფონები და მუდმივი ონლაინკავშირი ყოველდღიურობის ნაწილი გახდა, მშობლების მაგალითს კიდევ უფრო დიდი მნიშვნელობა ენიჭება. თუ უფროსები თავად არღვევენ უსაფრთხოების ელემენტარულ წესებს, მოზარდებისთვის რისკიანი მართვა „ნორმალიზებული“ ხდება.
სპეციალისტების ნაწილის შეფასებით, მომავალ წლებში ავტოინდუსტრიასა და სახელმწიფო პოლიტიკაში უფრო მეტი ყურადღება დაეთმობა არა მხოლოდ ავტომობილების ტექნიკურ უსაფრთხოებას, არამედ მძღოლების ქცევით მოდელებსაც. უკვე იზრდება ინტერესი AI-დაფუძნებული მონიტორინგის სისტემების მიმართ, რომლებიც საჭესთან ტელეფონის გამოყენებას, ყურადღების დაკარგვასა და აგრესიულ მართვას ავტომატურად აფიქსირებენ.
წყაროები:
- AAA Foundation for Traffic Safety
https://aaafoundation.org/parents-are-role-models-for-safe-driving/ - NHTSA — Distracted Driving
https://www.nhtsa.gov/risky-driving/distracted-driving - European Transport Safety Council (ETSC)
https://etsc.eu/young-drivers/ - CDC — Teen Drivers Facts
https://www.cdc.gov/transportationsafety/teen_drivers/index.html - World Health Organization — Road Safety
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/road-traffic-injuries
