ბელარუსის პრეზიდენტის, ალექსანდრე ლუკაშენკოს განცხადება, რომ მისი ქვეყნის რუსეთ-უკრაინის ომში ჩართვა „მიუღებელია“, მხოლოდ პოლიტიკური ჟესტი არ არის. ეს არის მინსკის მცდელობა, შეამციროს სამხედრო ესკალაციის, ახალი სანქციებისა და ეკონომიკური იზოლაციის რისკი იმ ფონზე, როცა ბელარუსის ეკონომიკა ისედაც ძლიერ არის მიბმული რუსეთზე, დასავლურ ბაზრებზე წვდომა შეზღუდული აქვს, ხოლო თავდაცვის ხარჯები ბოლო წლებში მკვეთრად გაიზარდა. Al Arabiya-სთან ინტერვიუში ლუკაშენკომ თქვა, რომ უკრაინას ბელარუსის „არ უნდა ეშინოდეს“, ზელენსკის მიმართ გაკეთებული მწვავე განცხადებებისთვის კი ბოდიში მოიხადა. თუმცა ამავე ინტერვიუში მან უკრაინის პრეზიდენტს „ფრთხილად ყოფნისკენაც“ მოუწოდა, რაც აჩვენებს, რომ მინსკი დეესკალაციის რიტორიკას ინარჩუნებს, მაგრამ მოსკოვთან სტრატეგიულ კავშირს არ წყვეტს.
ბელარუსის პოზიცია განსაკუთრებულად სენსიტიურია, რადგან 2022 წელს რუსეთის სრულმასშტაბიანი შეჭრის საწყის ეტაპზე ბელარუსის ტერიტორია რუსეთის სამხედრო ოპერაციებისთვის გამოიყენებოდა. სწორედ ამიტომ, უკრაინისთვის მინსკის განცხადებები ნდობის საფუძველი ვერ იქნება. Reuters-ის ბოლო ცნობებით, ზელენსკიმ ბელარუსს მოსთხოვა, ერთი კვირის ვადაში მოაშოროს ის რუსული სამხედრო ინფრასტრუქტურა, რომელიც უკრაინაზე შეტევებში გამოიყენება. ეს აჩვენებს, რომ კიევი ლუკაშენკოს „ომში არ ჩავერთვებით“ გზავნილს საკმარის გარანტიად არ მიიჩნევს.
ეკონომიკური თვალსაზრისით, ბელარუსისთვის ომში პირდაპირი ჩართვა შესაძლოა ბევრად ძვირი აღმოჩნდეს, ვიდრე რუსეთის მოკავშირედ დარჩენა დღევანდელი ფორმით. Radio Free Europe/Radio Liberty-ის მონაცემებით, ბელარუსის თავდაცვითი ხარჯები 2025 წელს დაახლოებით 4.7 მილიარდ ბელარუსულ რუბლს, ანუ 1.6 მილიარდ დოლარს გაუტოლდა, რაც მშპ-ის დაახლოებით 2%-ია. 2022 წელს ეს მაჩვენებელი 1.8 მილიარდ ბელარუსულ რუბლს, დაახლოებით 694 მილიონ დოლარს, ანუ მშპ-ის 0.95%-ს შეადგენდა. ეს ნიშნავს, რომ სამ წელიწადში ბელარუსის თავდაცვითი ხარჯები დოლარში დაახლოებით 906 მილიონით გაიზარდა, რაც 130%-ზე მეტ ზრდას ნიშნავს. თუ მინსკი ომში პირდაპირ ჩაერთვება, ეს ხარჯი, სავარაუდოდ, კიდევ უფრო გაიზრდება, ხოლო ეკონომიკისთვის დამატებითი წნეხი შეიქმნება იმ დროს, როცა საერთაშორისო ინსტიტუტები ქვეყნის ზრდის შენელებას ელიან.
IMF-ის მონაცემებით, 2026 წელს ბელარუსის რეალური მშპ-ის ზრდა მხოლოდ 1.2%-ით არის პროგნოზირებული, ხოლო სამომხმარებლო ფასების ზრდა 6.4%-ს მიაღწევს. მსოფლიო ბანკიც მიუთითებს, რომ ბელარუსის ეკონომიკური მოდელი მყიფეა, ზრდა 2026 წელს კიდევ უფრო შენელდება, ხოლო ქვეყნის იზოლაცია გლობალური ბაზრებიდან და რუსეთზე მზარდი დამოკიდებულება გრძელვადიანი ზრდისთვის სერიოზულ შეზღუდვად რჩება. ამ პირობებში ახალი სამხედრო ესკალაცია ბელარუსისთვის ნიშნავს არა მხოლოდ უსაფრთხოების კრიზისს, არამედ ბიუჯეტზე, ლოგისტიკაზე, ექსპორტსა და საბანკო სისტემაზე დამატებით დარტყმას.
ბელარუსის ეკონომიკური რისკი განსაკუთრებით ნათლად ჩანს საგარეო ვაჭრობაში. Carnegie Endowment-ის ანალიზის მიხედვით, ლუკაშენკომ თავადაც აღიარა, რომ ბელარუსის ექსპორტის 65% უკვე რუსეთში მიდის, მაშინ, როცა 2019 წელს ეს წილი 45% იყო. ცალკეულ სახელმწიფო სექტორებში დამოკიდებულება კიდევ უფრო მაღალია: მრეწველობის სამინისტროს კომპანიების ექსპორტის თითქმის 90%, ხოლო სოფლის მეურნეობის სამინისტროს კომპანიების 70%-ზე მეტი რუსეთის ბაზარზე მოდის. ეს უკვე აღარ არის მხოლოდ სავაჭრო პარტნიორობა, ეს არის სტრუქტურული დამოკიდებულება ერთ ბაზარზე. ომში პირდაპირი ჩართვა ბელარუსს კიდევ უფრო დააშორებს დასავლურ ბაზრებს და რუსეთზე დამოკიდებულებას კიდევ უფრო გააღრმავებს, რაც ბიზნესისთვის ნიშნავს ნაკლებ ალტერნატიულ ბაზარს, მაღალ ლოგისტიკურ ხარჯს და უფრო შეზღუდულ ფინანსურ არხებს.
ევროკავშირის სანქციების ქრონოლოგია აჩვენებს, რომ ბელარუსის რეჟიმის მხარდაჭერა რუსეთის ომისადმი უკვე საკმარისი საფუძველია ახალი შეზღუდვებისთვის. ევროკავშირის საბჭომ 2026 წლის თებერვალში ბელარუსის წინააღმდეგ სანქციები კიდევ ერთი წლით, 2027 წლის 28 თებერვლამდე გაახანგრძლივა. მოქმედი ზომები უკავშირდება როგორც შიდა რეპრესიებს, ისე ბელარუსის როლს რუსეთის ომში. 2024 წელს ევროკავშირმა ბელარუსის წინააღმდეგ დამატებითი ეკონომიკური ზომებიც მიიღო, მათ შორის ორმაგი დანიშნულების საქონლის, მაღალი ტექნოლოგიების, ზოგიერთი მომსახურების, სატრანსპორტო და სავაჭრო მიმართულებების შეზღუდვები. თუ მინსკი ომში უშუალოდ ჩაერთვება, სანქციების გამკაცრება თითქმის გარდაუვალი იქნება, რაც ქვეყნის ეკონომიკას დამატებით იზოლაციაში მოაქცევს.
ამიტომ ლუკაშენკოს ბოლო განცხადება უნდა წავიკითხოთ არა როგორც უკრაინასთან შერიგების მცდელობა, არამედ როგორც რისკების მართვის პოლიტიკა. ბელარუსი რჩება რუსეთის ახლო სამხედრო და ეკონომიკურ მოკავშირედ, თუმცა მინსკს არ სურს გადაიხადოს ის ფასი, რომელიც ომში პირდაპირ მონაწილეობას მოჰყვება. ეს ფასი მოიცავს შესაძლო უკრაინულ საპასუხო დარტყმებს ინფრასტრუქტურაზე, თავდაცვითი ხარჯების ზრდას, ახალ დასავლურ სანქციებს, საბანკო და ლოგისტიკური არხების კიდევ უფრო შეზღუდვას და რუსეთის ბაზარზე უკვე გადატვირთული დამოკიდებულების გაღრმავებას.
ბიზნესისთვის მთავარი დასკვნა ასეთია: ლუკაშენკოს „ბოდიში“ და განცხადება, რომ ბელარუსი ომში არ ჩაერთვება, დეესკალაციის სიგნალია, მაგრამ არა გეოპოლიტიკური კურსის შეცვლა. მინსკი ცდილობს, დარჩეს მოსკოვის მოკავშირედ ისე, რომ უკრაინასთან პირდაპირ სამხედრო კონფლიქტში არ შევიდეს. ამ ბალანსის შენარჩუნება მისთვის აუცილებელია, რადგან ბელარუსის ეკონომიკა უკვე მაღალი სანქციური წნეხის, თავდაცვითი ხარჯების ზრდისა და რუსეთის ბაზარზე ზედმეტი დამოკიდებულების პირობებში მუშაობს. თუ ეს ბალანსი დაირღვევა, ბელარუსისთვის პოლიტიკური გადაწყვეტილება ძალიან სწრაფად გადაიქცევა ეკონომიკურ კრიზისად.
წყაროები:
Reuters, Lukashenko says both sides must compromise to end Russia-Ukraine war
https://www.reuters.com/world/belarus-lukashenko-says-both-sides-must-compromise-end-russia-ukraine-war-2026-06-16/
Reuters, Zelenskiy says Belarus should remove equipment used in attacks on Ukraine in one week
https://www.reuters.com/world/europe/zelenskiy-says-belarus-should-remove-equipment-used-attacks-ukraine-one-week-2026-06-19/
Belta, Lukashenko responds to question about harsh statements directed at Zelensky
https://eng.belta.by/president/view/lukashenko-responds-to-question-about-harsh-statements-directed-at-zelensky-181884-2026/
Ukrainska Pravda, Lukashenko says Belarus will not take military action and apologises to Zelenskyy
https://www.pravda.com.ua/eng/news/2026/06/15/8039491/
Kyiv Independent, Lukashenko says Belarus poses no military threat to Ukraine, apologizes to Zelensky
https://kyivindependent.com/lukashenko-says-belarus-poses-no-military-threat-to-ukraine-apologizes-to-zelensky-for-past-remarks/
IMF, Republic of Belarus
https://www.imf.org/en/countries/blr
World Bank, Belarus Macro Poverty Outlook
https://thedocs.worldbank.org/en/doc/d5f32ef28464d01f195827b7e020a3e8-0500022021/related/mpo-blr.pdf
Radio Free Europe/Radio Liberty, Belarus's Military Budget Is Ballooning
https://www.rferl.org/a/belarus-military-spending-weapons-russia-war-ukraine-lukashenko-putin/33477863.html
Council of the European Union, Timeline, EU sanctions against Belarus
https://www.consilium.europa.eu/en/policies/sanctions-against-belarus/timeline-eu-sanctions-against-belarus/
Carnegie Endowment, Russian Market Sours for Belarusian State Companies
https://carnegieendowment.org/russia-eurasia/politika/2026/05/belarus-russia-officials-gains
