პარლამენტის ზომა მხოლოდ პოლიტიკური საკითხი არ არის — ის პირდაპირ აისახება სახელმწიფო ბიუჯეტზეც. მეტი დეპუტატი ნიშნავს მეტ ხარჯს ხელფასებზე, აპარატზე, კომიტეტებზე, შენობებზე, უსაფრთხოებაზე, ტრანსპორტზე და ადმინისტრირებაზე. თუმცა დიდი პარლამენტი ყოველთვის ავტომატურად ძვირი არ არის — საბოლოო ხარჯი დამოკიდებულია ქვეყნის ეკონომიკის მასშტაბზე, ხელფასების დონეზე და მმართველობის მოდელზე.

ქვეყნების დაყოფა პარლამენტის სავარაუდო წლიური ხარჯებით

მაღალი ხარჯის ქვეყნები (წლიურად $500 მილიონი+)

აშშ კონგრესი — დაახლოებით $5–6 მილიარდი (House + Senate + Capitol complex + ათასობით თანამშრომელი)
გაერთიანებული სამეფო პარლამენტი — £600 მილიონზე მეტი
გერმანიის ბუნდესტაგი — €1 მილიარდამდე
საფრანგეთის ეროვნული ასამბლეა + სენატი — რამდენიმე ასეული მილიონი ევრო

რეზიუმე: ასეთ ქვეყნებში მაღალი ხარჯი განპირობებულია არა მხოლოდ წევრთა რაოდენობით, არამედ ძლიერი ადმინისტრაციული სისტემით, ტექნიკური ინფრასტრუქტურითა და მაღალი ანაზღაურებით.

საშუალო ხარჯის ქვეყნები ($50–500 მილიონი)

პოლონეთი
ჩეხეთი
საბერძნეთი
უნგრეთი
საქართველო

რეზიუმე: ესენი საშუალო ზომის ეკონომიკებია, სადაც პარლამენტი ნაკლებად მასშტაბურია, თუმცა მაინც სოლიდურ საბიუჯეტო რესურსს მოითხოვს.

🟩 დაბალი ხარჯის ქვეყნები ($50 მილიონამდე)

ისლანდია
ლუქსემბურგი
მალტა
ანდორა
ტუვალუ

რეზიუმე: მცირე მოსახლეობა, პატარა საკანონმდებლო ორგანო და მოკრძალებული ადმინისტრაცია ხარჯებს ამცირებს.

საქართველო რამდენს ხარჯავს?

საქართველოს პარლამენტის ბიუჯეტი სხვადასხვა წლებში იცვლება. ბოლო წლების სახელმწიფო ბიუჯეტების მიხედვით, პარლამენტის დაფინანსება საშუალოდ 100–130 მილიონ ლარის ფარგლებში მერყეობდა (მათ შორის: ხელფასები, აპარატი, ინფრასტრუქტურა, კომიტეტები, ტრანსპორტი და სხვა ადმინისტრაციული ხარჯები).

თუ ეს თანხა 150 დეპუტატზე გაიყოფა, თითო მანდატზე ხარჯი მხოლოდ ხელფასი არ არის — მას ემსახურება მთელი ადმინისტრაციული და ტექნიკური სისტემა.

ნიშნავს თუ არა დიდი პარლამენტი ეკონომიკურ ტვირთს?

არა ყოველთვის.

მაგალითად:

  • ჩინეთს თითქმის 3,000 წევრი ჰყავს, მაგრამ მოდელი განსხვავდება დასავლური პროფესიული პარლამენტებისგან.
  • ნორვეგიას შედარებით მცირე პარლამენტი აქვს, თუმცა მაღალი ხელფასებისა და სოციალური სტანდარტების გამო ერთ წევრზე ხარჯი დიდია.
  • ღარიბ ქვეყნებში კი პატარა პარლამენტიც შეიძლება მძიმე ტვირთი იყოს ბიუჯეტისთვის.

ამასთან, ხარჯს მხოლოდ წევრთა რაოდენობა არ განსაზღვრავს. ბევრ ქვეყანაში კანონმდებლები ყოველდღიურ საქმიანობაში ზომიერებასა და საჯარო რესურსისადმი პასუხისმგებლობას ავლენენ — მაგალითად, ევროპული ქვეყნების ნაწილში დეპუტატები სამსახურში საზოგადოებრივი ტრანსპორტით ან ველოსიპედით გადაადგილდებიან. სხვა სისტემებში კი მაღალი კლასის ავტომობილები, პრივილეგიები და დამატებითი ხარჯები უფრო ხშირია. ეს უკვე დაკავშირებულია არა პარლამენტის ზომასთან, არამედ პოლიტიკური კულტურის, პირადი კეთილსინდისიერების, პატრიოტიზმის, საჯარო ეთიკისა და ანგარიშვალდებულების ხარისხთან.

რა უნდა შეფასდეს რეალურად?

ქვეყნის GDP.
პარლამენტის წილი მთლიან ბიუჯეტში.
ერთ დეპუტატზე ხარჯი.
მუშაობის ეფექტიანობა.
საჯარო რესურსის გამოყენების სტანდარტი.
რამდენად იღებს მოქალაქე შედეგს ამ ხარჯის სანაცვლოდ.

დასკვნა

მთავარი კითხვა არა „რამდენი დეპუტატია“, არამედ რამდენად ეფექტიანად იხარჯება ფული მათ შესანახად და რამდენად პასუხისმგებლიანად იქცევა თავად პოლიტიკური კლასი. პარლამენტის ზომა თავისთავად არც პრობლემაა და არც უპირატესობა.

წყაროები:
https://www.oecd.org/
https://www.congress.gov/
https://www.parliament.uk/
https://www.bundestag.de/
https://mof.ge/
https://parliament.ge/