კვანტური ფიზიკა კვლავ რჩება მეცნიერების ერთ-ერთ ყველაზე რთულ და ამავე დროს ყველაზე დამაინტრიგებელ სფეროდ. სწორედ ამიტომ ნებისმიერი ახალი თეორია, რომელიც სამყაროს სტრუქტურას, შავ ხვრელებს ან დამატებით განზომილებებს ეხება, დიდ ინტერესს იწვევს.
Ambebi.ge-ზე გამოქვეყნებული მასალის მიხედვით, ახალი კვლევა ვარაუდობს, რომ სამყარო შესაძლოა მხოლოდ ოთხი ნაცნობი განზომილებით არ შემოიფარგლებოდეს და რეალურად შვიდგანზომილებიანი სტრუქტურა ჰქონდეს. ავტორების შეფასებით, ეს მიდგომა შესაძლოა დაეხმაროს ფიზიკის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი პრობლემის — შავი ხვრელების ინფორმაციული პარადოქსის ახსნას.
ტრადიციულად, ფიზიკაში სივრცე და დრო ოთხგანზომილებიან მოდელად განიხილება: სიგრძე, სიგანე, სიმაღლე და დრო. თუმცა თანამედროვე თეორიებში, განსაკუთრებით string theory-სა და გაფართოებულ გეომეტრიულ მოდელებში, დამატებითი განზომილებები ახალი იდეა არ არის. სხვადასხვა თეორიული მოდელი 5, 10, 11 და მეტ განზომილებასაც განიხილავს. ამიტომ შვიდი განზომილების იდეა სრულიად უნიკალური არ არის, თუმცა კონკრეტული ახსნა და გამოყენება შეიძლება ახალი იყოს.
ამ კონკრეტულ მასალაში მთავარი აქცენტი კეთდება ე.წ. ინფორმაციულ პარადოქსზე. პრობლემა ასეთია: თუ რაიმე ობიექტი შავ ხვრელში ჩავარდა, შემდეგ კი შავი ხვრელი ჰოკინგის რადიაციის გამო დროთა განმავლობაში გაქრა, სად მიდის მასში არსებული ინფორმაცია? კვანტური ფიზიკის ერთ-ერთი პრინციპის მიხედვით, ინფორმაცია სრულად არ უნდა განადგურდეს. სწორედ ამ წინააღმდეგობამ ათწლეულებია მეცნიერებაში დებატი შექმნა.
ახალი მოდელის მიხედვით, დამატებითი „დაკეცილი“ განზომილებები ქმნიან ისეთ გეომეტრიულ ეფექტს, რომელიც შავი ხვრელის სრულ გაქრობას უშლის ხელს. შედეგად შესაძლოა დარჩეს უკიდურესად მცირე ნარჩენი, სადაც ინფორმაცია ინახება. თეორიულად, ეს ერთ-ერთი გზაა პარადოქსის მოსაგვარებლად.
მეორე საინტერესო ვარაუდი ბნელ მატერიას ეხება. ავტორები ფიქრობენ, რომ ასეთი მიკროსკოპული ნარჩენები შესაძლოა სამყაროში დიდი რაოდენობით არსებობდეს და სწორედ ისინი ქმნიდნენ იმ უხილავ მასას, რომელსაც დღეს ბნელ მატერიას ვუწოდებთ. ეს იდეა საინტერესოა, რადგან ბნელი მატერია თანამედროვე კოსმოლოგიის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი საიდუმლოა.
თუმცა აქ აუცილებელია პროფესიული ბალანსი. მსგავსი თეორიები ავტომატურად არ ნიშნავს „სამყაროს ახალი წესების აღმოჩენას“. მეცნიერებაში თეორია მხოლოდ მაშინ ძლიერდება, როცა:
- მათემატიკურად გამართულია
- სხვა ცნობილ კანონებს არ ეწინააღმდეგება
- პროგნოზებს აკეთებს
- და რაც მთავარია, ექსპერიმენტულად შემოწმებადია
ამ ეტაპზე მსგავსი მოდელები უმეტესად თეორიულ სივრცეში რჩება.
ფიზიკოსების ნაწილის სკეპტიკური პოზიცია ასეთია: დამატებითი განზომილებების თეორიები უკვე მრავალი წელია არსებობს, მაგრამ მათი პირდაპირი ექსპერიმენტული მტკიცებულება ჯერ არ გვაქვს. შესაბამისად, ასეთი სიახლეები საინტერესოა, თუმცა მათ მიმართ ზედმეტი სენსაციურობა არასწორია.
მეორე მხარეს არიან მეცნიერები, რომლებიც ფიქრობენ, რომ სწორედ თამამი თეორიული მოდელები ამოძრავებს პროგრესს. სანამ დაკვირვების ტექნოლოგია განვითარდება, ბევრი მნიშვნელოვანი იდეა ჯერ მათემატიკური ჰიპოთეზის სახით იბადება.
საქართველოსთვის ასეთი თემები მხოლოდ პოპულარული მეცნიერების ამბავი არ არის. ისინი გვახსენებს, რამდენად მნიშვნელოვანია ფუნდამენტური მეცნიერების მხარდაჭერა, ფიზიკის განათლება, უნივერსიტეტების კვლევითი გაძლიერება და ახალგაზრდა მეცნიერების წახალისება. ქვეყნები, რომლებიც დღეს მეცნიერებაში ინვესტირებენ, ხვალ ტექნოლოგიურ ლიდერებად იქცევიან.
საბოლოოდ, შვიდგანზომილებიანი სამყარო ამ ეტაპზე დადასტურებული რეალობა არაა, მაგრამ მნიშვნელოვანი ინტელექტუალური მცდელობაა იმის გასაგებად, როგორ მუშაობს სამყარო ყველაზე ღრმა დონეზე.
და ზოგჯერ სწორედ ასეთი იდეები ცვლის მომავალს — მაშინაც კი, როცა თავიდან შეუძლებლად ჟღერს.
წყაროები
- Ambebi.ge
https://www.ambebi.ge/article/342061-axali-revoluciuri-teoria-kvantur-pizikashi-samqar/ - CERN – Extra Dimensions & Particle Physics
https://home.cern/ - NASA – Black Holes Research
https://www.nasa.gov/ - Scientific American – Black Hole Information Paradox
https://www.scientificamerican.com/ - Nature Physics
https://www.nature.com/nphys/ - arXiv – Theoretical Physics Papers
https://arxiv.org/
