ქათმის ფილეს ფასი საქართველოში უკვე აღარ არის მხოლოდ სამომხმარებლო კალათის რიგითი დეტალი, ეს არის სურსათის უსაფრთხოების, იმპორტზე დამოკიდებულებისა და ადგილობრივი წარმოების კონკურენტუნარიანობის ერთ-ერთი მკაფიო ინდიკატორი. Numbeo-ს 2026 წლის განახლებული მონაცემებით, საქართველოში 1 კილოგრამი ქათმის ფილეს საშუალო ფასი დაახლოებით 5.7 აშშ დოლარია, რითაც ქვეყანა გლობალურ რეიტინგში შუა სეგმენტშია. ყველაზე ძვირი ქათმის ფილე შვეიცარიაშია, სადაც 1 კილოგრამის ფასი 30 დოლარს აჭარბებს, მაღალი ფასებია ასევე ნორვეგიაში, ლუქსემბურგში, ნიდერლანდებში, ავსტრიასა და საფრანგეთში. ყველაზე იაფი ბაზრების ჯგუფში კი გვხვდება ბანგლადეში, ირანი, ინდოეთი, პაკისტანი, ნეპალი, ტაილანდი და ინდონეზია. საქართველოს მეზობლებს შორის სურათი არაერთგვაროვანია, სომხეთში ქათმის ფილე საქართველოზე ძვირია, აზერბაიჯანსა და თურქეთში კი იაფი. რუსეთში საშუალო ფასი საქართველოსთან ძალიან ახლოსაა. ეს შედარება აჩვენებს, რომ საქართველო არც ყველაზე ძვირი ბაზარია და არც იაფი, თუმცა ქვეყნის შემოსავლების დონესთან შედარებით ქათმის ფილე მომხმარებლისთვის უკვე სენსიტიური პროდუქტია.
ფასის საკითხი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმიტომ, რომ ქათმის ხორცი საქართველოში ერთ-ერთი ყველაზე ხელმისაწვდომი ცილოვანი პროდუქტია. როცა საქონლის ხორცი უფრო ძვირია, თევზი კი ბოლო პერიოდში მკვეთრად გაძვირდა, ქათამი მოსახლეობის დიდი ნაწილისთვის ყოველდღიური მოხმარების პროდუქტად რჩება. სწორედ ამიტომ, ქათმის ხორცზე ფასის ცვლილება მხოლოდ ერთი პროდუქტის გაძვირება არ არის, ის პირდაპირ ეხება ოჯახების კვების ხარჯებს. საქსტატის ივნისის მონაცემებით, 2026 წლის ივნისში წლიური ინფლაცია 5.8% იყო, ხოლო სურსათისა და უალკოჰოლო სასმელების ჯგუფში ფასები 5.6%-ით გაიზარდა. უფრო ადრე, აპრილის დეტალურ სტატისტიკაში ქათმის ხორცის წლიური გაძვირება 10.2% იყო დაფიქსირებული, რაც აჩვენებს, რომ ხორცპროდუქტები ინფლაციის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი წყარო გახდა.
ერთი შეხედვით, ფასის ზრდა უცნაურად ჩანს, რადგან ქათმის ხორცის იმპორტი რეკორდულ დონეზეა. 2025 წელს საქართველომ 122.5 მილიონი აშშ დოლარის ღირებულების 82.3 ათასი ტონა ახალი, გაციებული ან გაყინული ქათმის ხორცი შეიძინა. იმპორტის ღირებულება წლიურად 12.4%-ით, მოცულობა კი 13.6%-ით გაიზარდა. ოფიციალური სტატისტიკის მიხედვით, იმპორტირებული გაყინული პროდუქტის საშუალო ფასი 1 კილოგრამზე დაახლოებით 1.5 დოლარი იყო. მთავარი მომწოდებლები არიან ჩინეთი, უკრაინა, ბრაზილია, თურქეთი, აშშ, ნიდერლანდები, საფრანგეთი, ბელგია, გერმანია და რუსეთი. მხოლოდ ჩინეთიდან იმპორტმა 41.3 მილიონი დოლარი და 24.6 ათასი ტონა შეადგინა.
აქ ჩნდება მთავარი კითხვა, თუ იმპორტირებული ქათმის ხორცის საშუალო ფასი 1.5 დოლარის ფარგლებშია, რატომ ღირს ქათმის ფილე საცალო ბაზარზე დაახლოებით 5.7 დოლარი? ამ სხვაობის პირდაპირ “მარჟად” გამოცხადება არასწორი იქნებოდა, რადგან ერთმანეთს სრულად იდენტური პროდუქტები არ შედარდება. იმპორტის საშუალო ფასი მოიცავს ახალ, გაციებულ და გაყინულ ქათმის ხორცს, სხვადასხვა ნაწილს და არა მხოლოდ ფილეს. საცალო ფასში კი შედის ლოგისტიკა, შენახვა, დისტრიბუცია, დანაკარგები, ქსელების ხარჯი, დღგ, კომერციული მარჟა და ის ფაქტიც, რომ ქათმის ფილე მთლიან ქათამთან შედარებით უფრო ძვირი ნაწილია. თუმცა სხვაობა მაინც აჩვენებს, რომ იაფი იმპორტი ავტომატურად არ ნიშნავს იაფ პროდუქტს მომხმარებლისთვის. ფასის საბოლოო ფორმირება ხდება მთელ ჯაჭვში, საზღვრიდან მაცივრამდე და მაცივრიდან მაღაზიის თარომდე.
ამ ბაზარზე ორი ეკონომიკური პოზიცია ერთმანეთს ეჯახება. პირველი, იმპორტის მომხრე არგუმენტი ამბობს, რომ ღია ბაზარი აუცილებელია, რადგან ის მომხმარებელს აძლევს არჩევანს და ფასის შეკავების შესაძლებლობას. თუ იმპორტი შეიზღუდა, მოკლევადიან პერიოდში შესაძლოა ბაზარზე მიწოდება შემცირდეს და ქათმის ხორცი კიდევ უფრო გაძვირდეს. ეს არგუმენტი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია დაბალი და საშუალო შემოსავლის მქონე ოჯახებისთვის, რადგან ქათამი ერთ-ერთი ყველაზე ხელმისაწვდომი ცილოვანი პროდუქტია. ამ ლოგიკით, იმპორტი არა პრობლემა, არამედ ფასის დამზღვევი მექანიზმია, განსაკუთრებით მაშინ, როცა ადგილობრივი წარმოება სრულ მოთხოვნას ვერ აკმაყოფილებს.
მეორე, ადგილობრივი მწარმოებლების არგუმენტი კი ასეთია: იმპორტი იმდენად დაბალ ფასად შემოდის, რომ ქართულ წარმოებას გრძელვადიანი ინვესტიციის დაგეგმვა უჭირს. „ჩირინას“ დამფუძნებელი რევაზ ვაშაკიძე ამბობს, რომ დარგის განვითარებისთვის მნიშვნელოვანია იმპორტზე კვოტირების საკითხის განხილვა. მისი თქმით, „ჩვენთვის აქვს კვოტირების საკითხს ძალიან დიდი მნიშვნელობა. სოფლის მეურნეობის სამინისტრომ უნდა წარმოადგინოს რამდენ ქათამს აწარმოებს ქვეყანა და რამდენია ჩვენი ვალდებულება. ეს კვერცხის ნაწილშიც უნდა იყოს. იმპორტის კვოტირება, მაგალითად თუ კვოტირების ნაწილში ჩვენ დაგვჭირდება 5 000 ტონა ქათმის შემოტანა, ეს საშუალებას გვაძლევს დავგეგმოთ და განვახორციელოთ ინვესტიციები გრძელ ვადაში“. ვაშაკიძის განმარტებით, ჩინეთიდან ძალიან დაბალ ფასად, დაახლოებით 4 ლარად, ქათმის მკერდის ხორცის შემოსვლამ ადგილობრივ მწარმოებელს სერიოზული პრობლემა შეუქმნა, რის გამოც კომპანიამ პროდუქციის გატანა სომხეთსა და აზერბაიჯანში დაიწყო.
ამავე დისკუსიაში „ბიუ ბიუ პლიუსის“ მმართველმა პარტნიორმა ქეთი ვაშაკიძემ სხვა მნიშვნელოვანი პრობლემა გამოკვეთა, საცალო ქსელებისთვის გადამწყვეტი ხშირად მხოლოდ ფასია. მისი თქმით, „ქვეყანას თავისუფალი ვაჭრობა აქვს და ხშირად იმპორტირებული პროდუქტი ძალიან დაბალ ფასად შემოდის. რაც ადგილობრივი წარმოების განვითარების კუთხით მნიშვნელოვანი გამოწვევაა“. ეს შეფასება აჩვენებს, რომ ადგილობრივი წარმოებისთვის პრობლემა მხოლოდ იმპორტის ფასი არ არის. პრობლემაა ქსელებში შესვლის პირობები, ნედლი ხორცის რეალიზაციის ინფრასტრუქტურა, წარმოების მასშტაბი, დაავადებების კონტროლი, საკვების ხარჯი, ენერგიის ფასი და მომხმარებლის ფასზე მაღალი მგრძნობელობა.
დაბალანსებული სურათისთვის მნიშვნელოვანია კონკურენციის სააგენტოს მონაცემებიც. GCCA-ს ანგარიშის მიხედვით, 2025 წელს საქართველოში 38.5 მილიონი ლარის გაყინული ქათამი და 232.1 მილიონი ლარის გაყინული ქათმის ნაწილები შემოვიდა, ჯამში 64.4 ათასი ტონა ქათმის პროდუქტი. სააგენტოს შეფასებით, იმპორტის ბაზრები ზოგადად დივერსიფიცირებულია. წამყვანი 10 კომპანიის წილი მთლიან იმპორტში 58%, წამყვანი 5 კომპანიის წილი 43%, ხოლო წამყვანი 3 კომპანიის წილი 35% იყო. HHI ინდექსის მიხედვით, გაყინული ფრინველის ხორცის ნაწილებისა და სუბპროდუქტების იმპორტი დაბალ კონცენტრირებულ ბაზრად შეფასდა, ხოლო გაყინული ქათმის იმპორტი ზომიერად კონცენტრირებულ ბაზრად. ეს ნიშნავს, რომ ფასის პრობლემის ახსნა მხოლოდ იმპორტიორთა მაღალი კონცენტრაციით რთულია. უფრო სავარაუდოა, რომ ფასზე ერთდროულად მოქმედებს იმპორტის წყაროები, საცალო ქსელები, ლოგისტიკა, გადასახადები, ენერგიისა და საწვავის ხარჯი, ასევე ადგილობრივი წარმოების სუსტი თვითუზრუნველყოფა.
ყველაზე მნიშვნელოვანი სტრუქტურული მაჩვენებელი სწორედ თვითუზრუნველყოფაა. საქსტატის სასურსათო უსაფრთხოების მონაცემებით, ფრინველის ხორცში საქართველოს თვითუზრუნველყოფის მაჩვენებელი 2025 წელს მხოლოდ 30% იყო. ეს ნიშნავს, რომ შიდა მოხმარების დიდი ნაწილი იმპორტით იფარება. შედარებისთვის, კვერცხში მაჩვენებელი 98% იყო, მსხვილფეხა რქოსანი პირუტყვის ხორცში 72%, ღორის ხორცში 52%. ანუ, ფრინველის ხორცი არის ერთ-ერთი ის მიმართულება, სადაც საქართველო ყველაზე მეტად არის დამოკიდებული გარე ბაზრებზე.
ფისკალურად, იმპორტს ბიუჯეტისთვის შემოსავლის ეფექტიც აქვს. თუ 2025 წლის ქათმის ხორცის იმპორტს, 122.5 მილიონ დოლარს, 18%-იან დღგს მივუსადაგებთ, თეორიული საგადასახადო მასა დაახლოებით 22.1 მილიონი დოლარია. ეს არ ნიშნავს, რომ ბიუჯეტში საბოლოოდ ზუსტად ეს თანხა რჩება, რადგან დღგ ბიზნესისთვის ჩასათვლელი გადასახადია და საბოლოო ეფექტი კონკრეტულ საგადასახადო ჯაჭვზეა დამოკიდებული. მაგრამ ეს გათვლა აჩვენებს, რომ იმპორტის ზრდა სახელმწიფოსთვის მოკლევადიანად ფისკალურ ეფექტსაც ქმნის. გრძელვადიანად კი უფრო ძლიერი ეკონომიკური შედეგი მაშინ დადგება, თუ ქვეყანა იმპორტის ნაწილს ადგილობრივი წარმოებით ჩაანაცვლებს, რადგან ეს ნიშნავს მეტ დასაქმებას, მეტ ინვესტიციას, მეტ ადგილობრივ დამატებულ ღირებულებას და ნაკლებ სავალუტო გადინებას.
ამიტომ პოლიტიკის არჩევანი მარტივი არ არის. იმპორტის მკვეთრი შეზღუდვა შეიძლება ადგილობრივ მწარმოებლებს დაეხმაროს, მაგრამ მომხმარებლისთვის ფასის ზრდის რისკს შექმნის. მეორე მხრივ, სრული უმოქმედობა ადგილობრივ წარმოებას ტოვებს ისეთ კონკურენციაში, სადაც ქართული ფერმები ხშირად ეჯახებიან ძალიან იაფ მასობრივ იმპორტს. საუკეთესო გამოსავალი, სავარაუდოდ, არა უხეში აკრძალვები, არამედ კომბინირებული პოლიტიკაა, მკაცრი ვეტერინარული კონტროლი, პროდუქტის წარმოშობის და ხარისხის გამჭვირვალე მონიშვნა, ქსელებში ქართული პროდუქციისთვის ინფრასტრუქტურული მხარდაჭერა, ენერგოეფექტური საწარმოების დაფინანსება, საკვების წარმოების განვითარება, მცირე და საშუალო ფერმების გაერთიანება, ასევე ისეთი საგადასახადო ან საინვესტიციო სტიმულები, რომლებიც ბაზარს არ დახურავს, მაგრამ ადგილობრივ წარმოებას გაზრდის.
საბოლოოდ, ქათმის ფილეს ფასი საქართველოში უფრო ფართო პრობლემას აჩვენებს: ქვეყანა ერთდროულად იღებს იაფ იმპორტს, მაგრამ მომხმარებელი ყოველთვის ვერ იღებს იაფ საბოლოო ფასს, ადგილობრივი მწარმოებელი კი ყოველთვის ვერ იღებს ზრდისთვის საკმარის პირობებს. ეს ნიშნავს, რომ პრობლემა არც მხოლოდ იმპორტიორებშია, არც მხოლოდ მწარმოებლებში და არც მხოლოდ ქსელებში. პრობლემა მთელ ჯაჭვშია. თუ ამ ჯაჭვში გამჭვირვალობა, კონკურენცია და ადგილობრივი წარმოების მასშტაბი არ გაიზარდა, საქართველო კვლავ დარჩება იმ მდგომარეობაში, სადაც ქათმის ხორცის იმპორტი რეკორდულია, თვითუზრუნველყოფა დაბალი, ხოლო მომხმარებლისთვის ფასი, შემოსავლებთან შედარებით, მაღალი.
წყაროები:
https://www.numbeo.com/cost-of-living/prices_by_country.jsp?itemId=19
https://commersant.ge/news/society/qatmis-khortsis-fasebi-msoflioshi-ra-ghirs-saqartveloshi
https://bm.ge/news/2025-tsels-saqartvelom-gel385-milionis-gayinuli-qatami-iyida-importis-mimokhilva
https://www.geostat.ge/ka/modules/categories/297/sasursato-usafrtkhoeba
https://www.geostat.ge/ka/single-news/3796/inflatsia-sakartveloshi-2026-tslis-ivnisi
https://bm.ge/news/aprilshi-khortsproduqtebis-fasi-10-it-tevzis-213-it-gaizarda-detaluri-statistika
