რუსეთის, ბელარუსის, ყაზახეთისა და ყირგიზეთის წარმომადგენლების მიერ მომზადებული ანგარიშის თანახმად, ევრაზიის ეკონომიკური კავშირიდან (EAEU) სომხეთის გასვლის შემთხვევაში ქვეყნის მშპ შესაძლოა 15.6%-ით, ანუ $4.6 მლრდ-ით შემცირდეს, ხოლო ინფლაცია საბაზისო დონესთან შედარებით 14.9 პროცენტული პუნქტით გაიზარდოს. დოკუმენტი 20 ოქტომბერს გამოქვეყნდა რუსეთის მთავრობის ვებგვერდზე.
ანგარიშის ავტორები მიიჩნევენ, რომ ევროკავშირში გაწევრიანების პროცესის გაგრძელებამ შესაძლოა სომხეთის ევრაზიულ კავშირში წევრობის შეწყვეტა გამოიწვიოს, რადგან ორი გაერთიანების საბაჟო და სავაჭრო წესები შეუთავსებელია. მათი შეფასებით, ამ სცენარის რეალიზების შემთხვევაში სომხეთი ევრაზიული კავშირის პარტნიორებთან მოქმედი სავაჭრო რეჟიმის ნაწილსაც დაკარგავს.
ძირითადი ეკონომიკური პროგნოზები
რუსეთის, ბელარუსის, ყაზახეთისა და ყირგიზეთის მიერ მომზადებული ანგარიშის მიხედვით, ევრაზიული კავშირიდან გასვლის შემთხვევაში სომხეთის ეკონომიკური მაჩვენებლები ასე შეიცვლება:
- მშპ: შემცირება 15.6%-ით – $4.6 მლრდ-ით;
- მოხმარება: შემცირება 14.6%-ით – $3.5 მლრდ-ით;
- საქონლისა და მომსახურების ექსპორტი: კლება 41.6%-ით – $6 მლრდ-ით;
- იმპორტი: კლება 27.1%-ით – $4.8 მლრდ-ით;
- ევრაზიული კავშირის „ხუთეულის“ ქვეყნებთან საქონელბრუნვა: შემცირება 55.6%-ით;
- გაზის იმპორტის ღირებულება: ზრდა 69%-ით – $389 მლნ-დან $657.5 მლნ-მდე;
- ფულადი გზავნილები: თითქმის $4 მლრდ-დან $1.85 მლრდ-მდე შემცირება.
ანგარიშის ავტორები ასევე პროგნოზირებენ, რომ სომხეთის ეკონომიკაზე ზეწოლა გაიზრდება იმ შემთხვევაშიც, თუ ქვეყანა დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის (დსთ) სრულუფლებიან წევრად დარჩება.
სავაჭრო კავშირები და შრომითი მიგრაცია
დოკუმენტის თანახმად, გასულ წელს ევრაზიული კავშირის სხვა ქვეყნებზე სომხეთის ექსპორტის 38%, ხოლო იმპორტის 37.7% მოდიოდა. კავშირიდან გასვლის შემთხვევაში სომხეთისთვის შესაძლოა შეწყდეს თავისუფალი ვაჭრობის არსებული რეჟიმები ირანთან, ვიეტნამთან, სერბეთთან, მონღოლეთთან და არაბთა გაერთიანებულ საამიროებთან.
ანგარიშში ცალკე არის გამოყოფილი ფულადი გზავნილებისა და შრომითი მიგრაციის საკითხიც. ავტორების მონაცემებით, 2025 წელს რუსეთში სომხეთიდან 124.6 ათასი შრომითი მიგრანტი იმყოფებოდა. დოკუმენტის მიხედვით, ევრაზიული კავშირიდან გასვლამ შესაძლოა მათ რუსეთში მუშაობის არსებული პირობები შეუცვალოს.
პოლიტიკური კონტექსტი
სომხეთის პარლამენტმა ევროკავშირში გაწევრიანების პროცესის დაწყების შესახებ კანონი 2025 წლის მარტში მიიღო. 2026 წლის 29 მაისს ასტანაში რუსეთის, ბელარუსის, ყაზახეთისა და ყირგიზეთის ლიდერებმა განაცხადეს, რომ სომხეთში რეფერენდუმი უნდა ჩატარდეს ევროკავშირსა და ევრაზიულ ეკონომიკურ კავშირს შორის არჩევანის გასაკეთებლად.
ანგარიშის ავტორები აცხადებენ, რომ სომეხი ხალხის უფლებას, დამოუკიდებლად გადაწყვიტოს გაერთიანებებში მონაწილეობა, პატივს სცემენ, თუმცა თავად არ არიან დაინტერესებული ქვეყნის ევრაზიული კავშირიდან გასვლით. დოკუმენტში ასევე ნათქვამია, რომ კავშირის წევრ ქვეყნებს საერთაშორისო სამართლის პრინციპების შესაბამისად შეუძლიათ სომხეთთან შეთანხმების მოქმედების დროებით შეჩერების საკითხის დაყენება.
ზემოთ წარმოდგენილი ეკონომიკური მაჩვენებლები ევრაზიული კავშირის ოთხი წევრი ქვეყნის წარმომადგენლების მიერ მომზადებული ანგარიშის პროგნოზებია და არა უკვე დამდგარი ეკონომიკური შედეგები.
