საბერძნეთში ადამიანებით ვაჭრობის შემთხვევების მკვეთრი ზრდა მხოლოდ კრიმინალური სტატისტიკა არ არის, ეს არის შრომის ბაზრის, მიგრაციის, ტურიზმის, სოფლის მეურნეობის, სოციალური დაცვისა და მართლმსაჯულების სისტემის ერთობლივი კრიზისი.

2025 წელს საბერძნეთში ადამიანებით ვაჭრობის 881 ახალი მსხვერპლი გამოვლინდა, მათგან 773 ზრდასრული და 108 ბავშვი იყო. იგივე მონაცემი საბერძნეთის იუსტიციის მინისტრის მოადგილემ, იოანის ბუგასმა, პარლამენტის შესაბამის ქვეკომიტეტში წარადგინა. მისი თქმით, trafficking მუდმივად იცვლება და იზრდება არა მხოლოდ სექსუალური ექსპლუატაციის, არამედ შრომითი ექსპლუატაციის, იძულებით კრიმინალურ საქმიანობაში ჩართვისა და სხვა ფორმების მიმართულებით. ეს ციფრები განსაკუთრებით საყურადღებოა, რადგან საბერძნეთი ევროკავშირის ერთ-ერთი მთავარი შესასვლელი ქვეყანაა მიგრაციული ნაკადებისთვის და, როგორც ევროკომისია წერს, ქვეყანა არის როგორც ტრანზიტული, ისე დანიშნულების სივრცე ადამიანებით ვაჭრობის მსხვერპლებისთვის.

ფაქტი, რომ 2025 წელს გამოვლენილ 881 მსხვერპლს შორის 108 ბავშვია, საკითხს დამატებით სიმძიმეს აძლევს. ბავშვების წილი ამ მონაცემში დაახლოებით 12.3%-ს შეადგენს. ზრდასრულები კი საერთო რაოდენობის 87.7%-ია. ეს მხოლოდ მათემატიკა არ არის. ბავშვების გამოვლენა ნიშნავს, რომ დაცვის სისტემა უნდა მუშაობდეს ბევრად სწრაფად, რადგან არასრულწლოვანი მსხვერპლები უფრო მეტად არიან დამოკიდებული სახელმწიფო ინსტიტუტებზე, მეურვეობის მექანიზმზე, თავშესაფარზე, განათლებაზე, ფსიქოსოციალურ დახმარებაზე და სამართლებრივ დაცვაზე. გაეროს სპეციალურმა მომხსენებელმა 2024 წელს საბერძნეთთან დაკავშირებით განსაკუთრებით გაამახვილა ყურადღება იდენტიფიკაციის პრობლემებზე მიგრანტებისა და თავშესაფრის მაძიებლების ცენტრებში, მათ შორის კუნძულ სამოსზე, სადაც, მისი შეფასებით, პოტენციური მსხვერპლების დროულად ამოცნობისა და დაცვის სისტემა სერიოზულ ხარვეზებს ავლენდა.

საბერძნეთის შემთხვევაში ზრდა შეიძლება ორგვარად წავიკითხოთ. ერთი მხრივ, მეტი გამოვლენილი მსხვერპლი შესაძლოა ნიშნავს, რომ სახელმწიფო უკეთ ამჩნევს პრობლემას. თუ პოლიცია, სოციალური მუშაკები, შრომის ინსპექტორები, თავშესაფრის სისტემა და ცხელი ხაზები უფრო აქტიურად მუშაობენ, სტატისტიკა იზრდება, რადგან ადრე დამალული შემთხვევები ოფიციალურ მონაცემებში ხვდება. მეორე მხრივ, ზრდა შეიძლება მიუთითებდეს რეალურ გაუარესებაზეც, განსაკუთრებით იმ გარემოში, სადაც მიგრაციის წნეხი, არალეგალური დასაქმება, სეზონური შრომა, სიღარიბე და ორგანიზებული დანაშაული ერთმანეთს კვეთს. სწორედ ამიტომ, 881 მსხვერპლის მონაცემი არ უნდა წავიკითხოთ მხოლოდ როგორც სამართალდამცავი შედეგი. ეს არის სიგნალი, რომ ექსპლუატაციის ეკონომიკა ქვეყანაში უფრო ხილული გახდა, ხოლო ზოგიერთ სექტორში რისკი სისტემურ ხასიათს იღებს.

ფინანსური კუთხით, ადამიანებით ვაჭრობა მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე მომგებიანი უკანონო საქმიანობაა. შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის, ILO-ის 2024 წლის ანგარიშის მიხედვით, იძულებითი შრომა კერძო ეკონომიკაში ყოველწლიურად 236 მილიარდ დოლარის უკანონო მოგებას ქმნის. ეს თანხა 2014 წლის შეფასებასთან შედარებით 64 მილიარდი დოლარით, ანუ 37%-ით არის გაზრდილი. ILO-ის მონაცემი მნიშვნელოვანია იმიტომ, რომ ის ადამიანებით ვაჭრობას მხოლოდ სამართლის თემად არ ტოვებს. საქმე გვაქვს უკანონო ბიზნესმოდელთან, რომელიც კონკურენციას ამახინჯებს, ხელფასებს დაბლა წევს, გადასახადებს არ იხდის და პატიოსან კომპანიებს არათანაბარ პირობებში აყენებს.

საბერძნეთისთვის ეს განსაკუთრებით მგრძნობიარეა, რადგან ეკონომიკის რამდენიმე მსხვილი მიმართულება ადამიანებით ვაჭრობისა და შრომითი ექსპლუატაციის რისკის ზონაშია. ტურიზმი, სოფლის მეურნეობა, მშენებლობა, საოჯახო მომსახურება, ლოგისტიკა და მცირე მომსახურების სექტორი ხშირად ეყრდნობა სეზონურ, დაბალანაზღაურებად ან მიგრანტულ შრომას. თუ ამ ბაზრებში კონტროლი სუსტია, ჩნდება სივრცე შუამავლებისთვის, რომლებიც ადამიანებს სამუშაოს დაპირებით იზიდავენ, შემდეგ კი მათ არჩევანს, გადაადგილებას, შემოსავალს ან დოკუმენტებს ზღუდავენ. ასეთი მოდელი პირდაპირ აზიანებს ლეგალურ ბიზნესს: კომპანია, რომელიც კანონიერად იხდის ხელფასს, გადასახადს და სოციალურ შენატანს, კონკურენციაში ხვდება იმ ოპერატორთან, რომელიც ხარჯს ადამიანების ექსპლუატაციით ამცირებს. ამიტომ ადამიანებით ვაჭრობა არა მხოლოდ ადამიანის უფლებების დარღვევაა, არამედ ჩრდილოვანი ეკონომიკის ფორმაა, რომელიც ბაზარს აფუჭებს.

ევროკავშირის მასშტაბითაც პრობლემა იზრდება. Eurostat-ის ბოლო მონაცემებით, 2024 წელს ევროკავშირში ადამიანებით ვაჭრობის 9 678 რეგისტრირებული მსხვერპლი იყო. მათგან თითქმის ორი მესამედი, 63%, ქალი ან გოგო იყო. Eurostat ასევე მიუთითებს, რომ ბოლო ექვს წელიწადში შესამჩნევად გაიზარდა იძულებითი შრომისა და მომსახურებისთვის ადამიანებით ვაჭრობის რეგისტრირებული შემთხვევები. ეს კონტექსტი საბერძნეთის 2025 წლის მონაცემს უფრო ფართო სურათში სვამს: პრობლემა მხოლოდ საბერძნეთის შიდა კრიმინალი არ არის, ის ევროკავშირის შრომის, მიგრაციისა და უსაფრთხოების საერთო გამოწვევაა.

გლობალური მონაცემებიც იმავე მიმართულებაზე მიუთითებს. UNODC-ის 2024 წლის გლობალური ანგარიშის მიხედვით, მსოფლიოში გამოვლენილი ადამიანებით ვაჭრობის მსხვერპლების რაოდენობა პანდემიის შემდეგ კვლავ გაიზარდა. Reuters-მა UNODC-ის ანგარიშზე დაყრდნობით დაწერა, რომ 2022 წელს გამოვლენილი მსხვერპლების რაოდენობა პანდემიამდელ 2019 წელთან შედარებით 25%-ით გაიზარდა, ხოლო ბავშვები გამოვლენილი მსხვერპლების 38%-ს შეადგენდნენ. ეს ზრდა ნაწილობრივ უკეთეს გამოვლენას უკავშირდება, მაგრამ ასევე ასახავს კონფლიქტების, კლიმატური კრიზისების, მიგრაციისა და ეკონომიკური მოწყვლადობის გავლენას. საბერძნეთი, როგორც ევროკავშირის გარე საზღვარზე მდებარე ქვეყანა, ამ პროცესების პირდაპირი მიმღებია.

საბერძნეთის სახელმწიფო ამბობს, რომ რეაგირებას აძლიერებს. ბუგასის განცხადებით, ქვეყნის ეროვნული ამოცნობისა და გადამისამართების მექანიზმი ადამიანებით ვაჭრობის მსხვერპლების დროულ იდენტიფიკაციას, დაცვას, დახმარებასა და მართლმსაჯულებაზე წვდომას უნდა უზრუნველყოფდეს. მან ასევე აღნიშნა, რომ საბერძნეთის იუსტიციის სამინისტრომ დაასრულა სამუშაო ჯგუფის საქმიანობა ევროკავშირის ახალი დირექტივის, Directive (EU) 2024/1712-ის, ეროვნულ კანონმდებლობაში გადმოსატანად და კანონპროექტის წარდგენა უახლოეს პერიოდში იგეგმება. ახალი დირექტივა ადამიანებით ვაჭრობის წინააღმდეგ ევროპულ ჩარჩოს ამკაცრებს და თანამედროვე ფორმებსაც მოიცავს, მათ შორის იძულებით ქორწინებას, უკანონო შვილად აყვანას და სუროგაციის ექსპლუატაციას, თუ საქმეში ადამიანებით ვაჭრობის ნიშნებია.

თუმცა სამართლებრივი ჩარჩო საკმარისი არ არის, თუ გამოვლენის სისტემა ადგილზე არ მუშაობს. ევროპის საბჭოს GRETA-მ საბერძნეთზე ჯერ კიდევ 2023 წელს მიუთითა, რომ ქვეყანამ გარკვეული პროგრესი აჩვენა, მათ შორის ეროვნული სამოქმედო გეგმის, ეროვნული გადამისამართების მექანიზმისა და კანონმდებლობის გაუმჯობესების მიმართულებით, მაგრამ პრობლემებად დარჩა მსხვერპლთა უკეთ დაცვა, შრომითი ექსპლუატაციის გამოვლენა, შრომის ინსპექციების გაძლიერება და პოლიციის სპეციალიზებული დანაყოფების რესურსებით უზრუნველყოფა. ანგარიშში განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმო შრომით ექსპლუატაციას, ბავშვთა დაცვის გაძლიერებას და პროაქტიული გამოძიებების საჭიროებას.

ეკონომიკური ეფექტის დათვლა აქ პირდაპირი საბიუჯეტო ხაზით რთულია, რადგან ადამიანებით ვაჭრობა ჩრდილოვანი საქმიანობაა და ოფიციალურ ბრუნვაში არ ჩანს. მაგრამ შეიძლება შეფასდეს, სად ჩნდება ფასი. პირველი არის დაკარგული გადასახადები და სოციალური შენატანები, რადგან ექსპლუატაციაში მყოფი შრომა ხშირად არ ფიქსირდება ან ნაწილობრივ ფიქსირდება. მეორე არის სახელმწიფოს ხარჯი დაცვისა და გამოძიებისთვის, მათ შორის პოლიცია, სასამართლო, თარჯიმნები, სოციალური მომსახურება, თავშესაფრები, ჯანდაცვა და რეაბილიტაცია. მესამე არის ბიზნესგარემოს დაზიანება, რადგან უკანონო შრომა პატიოსან კომპანიებს ფასით კონკურენციას ართმევს. მეოთხე არის რეპუტაციული რისკი, განსაკუთრებით ტურიზმისთვის, რადგან ქვეყანა, რომელსაც ადამიანის ექსპლუატაციის მაღალი რისკი უკავშირდება, შეიძლება აღმოჩნდეს საერთაშორისო მონიტორინგის, მედიის კრიტიკისა და პარტნიორი ქვეყნების ზეწოლის ქვეშ.

თუ 881 გამოვლენილ მსხვერპლს მინიმალურ საორიენტაციო სოციალურ და სამართლებრივ ხარჯში გადავიყვანთ, სურათი სწრაფად იზრდება. მაგალითად, თუ თითოეულ გამოვლენილ მსხვერპლზე სახელმწიფოსა და პარტნიორი ორგანიზაციების საწყისი რეაგირების, სამართლებრივი დახმარების, სოციალური მომსახურების, თარჯიმნის, დროებითი საცხოვრებლისა და ჯანმრთელობის მხარდაჭერის საშუალო ხარჯი მხოლოდ 5 000 ევრო იქნება, საერთო ხარჯი 4.4 მილიონ ევროს გადააჭარბებს. თუ საშუალო ხარჯი 10 000 ევროა, მოცულობა უკვე 8.8 მილიონ ევროს უახლოვდება. ეს არის სცენარული გამოთვლა და არა საბერძნეთის ოფიციალური ბიუჯეტი, მაგრამ აჩვენებს, რომ ადამიანებით ვაჭრობა სახელმწიფოსთვის მხოლოდ პოლიციის საქმე არ არის. რაც უფრო გვიან ვლინდება მსხვერპლი, მით უფრო ძვირი ხდება მისი დაცვა და მით უფრო დიდია ეკონომიკური ზიანი.

განსაკუთრებით საყურადღებოა ცხელი ხაზის მონაცემებიც. A21-ის 2025 წლის საბერძნეთის Hotline Report-ის მიხედვით, ადამიანებით ვაჭრობასთან დაკავშირებული ცხელი ხაზი 2025 წელს 3 404 კონტაქტს გაუმკლავდა, რაც 2024 წელთან შედარებით 5.3%-იანი ზრდაა. კონტაქტების 73.6% პირდაპირ ადამიანებით ვაჭრობას უკავშირდებოდა. Hotline-მა 115 მსხვერპლი გამოავლინა ან დაეხმარა, მათგან 64 A21-ის შემდგომი ზრუნვის პროგრამით სარგებლობდა, ხოლო სამართალდამცავ ორგანოებს 100 ანგარიში გადაეგზავნა. ეს მონაცემი სახელმწიფო სტატისტიკას ავსებს და აჩვენებს, რომ სამოქალაქო სექტორი პრაქტიკულად მუშაობს იქ, სადაც მსხვერპლი ხშირად პოლიციამდე ვერ მიდის.

საბერძნეთისთვის გამოწვევა ისიცაა, რომ ადამიანებით ვაჭრობა ხშირად არ არის ერთი ქვეყნის შიდა საქმე. მსხვერპლები შეიძლება მოდიოდნენ ევროკავშირის სხვა ქვეყნებიდან, აღმოსავლეთ ევროპიდან, სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიიდან, აფრიკიდან ან პოსტსაბჭოთა სივრციდან. ევროკომისია საბერძნეთს აღწერს როგორც ტრანზიტისა და დანიშნულების ქვეყანას, სადაც მსხვერპლები ძირითადად სექსუალური ექსპლუატაციის, იძულებითი შრომისა და იძულებითი მათხოვრობის რისკის ქვეშ არიან. ეს ნიშნავს, რომ ეფექტიანი ბრძოლა მოითხოვს არა მხოლოდ ეროვნულ პოლიციას, არამედ საზღვრის მართვას, Europol-თან თანამშრომლობას, შრომის ინსპექტორებს, თავშესაფრის სისტემას და მსხვერპლისთვის უსაფრთხო სამართლებრივ სტატუსს.

ბიზნესისთვის მთავარი დასკვნა მკაფიოა: ადამიანებით ვაჭრობის ზრდა არის სიგნალი, რომ შრომის ბაზრის ზოგი სეგმენტი მაღალი რისკის ზონაშია. ტურიზმის, სოფლის მეურნეობის, მშენებლობისა და მომსახურების სექტორებში კომპანიებს უფრო მკაცრი due diligence დასჭირდებათ, ვინ ასაქმებს მათთვის ქვეკონტრაქტორებს, როგორ იღებენ მუშახელს, რა დოკუმენტაცია არსებობს, რა პირობებში ცხოვრობენ და მუშაობენ დასაქმებულები და ხომ არ არის მიწოდების ჯაჭვში იძულებითი შრომის ნიშნები. ევროკავშირში რეგულაციები სულ უფრო მეტად მიდის იმ მიმართულებით, რომ კომპანიებმა არა მხოლოდ საკუთარი ოფისი, არამედ მთელი მიწოდების ჯაჭვი უნდა აკონტროლონ. ამიტომ საბერძნეთის 2025 წლის მონაცემი მხოლოდ საბერძნეთის პოლიციის სტატისტიკა არ არის, ეს არის სიგნალი ინვესტორებისთვის, დამსაქმებლებისთვის, ტუროპერატორებისთვის და იმპორტიორებისთვისაც.

საბოლოოდ, 881 ახალი მსხვერპლის გამოვლენა საბერძნეთში ორ რეალობას აჩვენებს. ერთი მხრივ, სახელმწიფომ და პარტნიორმა ორგანიზაციებმა უფრო მეტი ადამიანი დაინახეს და ეს თავისთავად მნიშვნელოვანია. მეორე მხრივ, მასშტაბი მიუთითებს, რომ ექსპლუატაციის ქსელები ქვეყნის შიგნით და მის გარშემო ადაპტირდებიან ახალ ეკონომიკურ პირობებთან. ადამიანებით ვაჭრობა აღარ არის მხოლოდ ფარული კრიმინალი, ის არის უკანონო ეკონომიკა, რომელიც იყენებს მოწყვლადობას, მიგრაციას, სეზონურ სამუშაოს, სიღარიბეს და კონტროლის ხარვეზებს. საბერძნეთის შემდეგი ნაბიჯი გადამწყვეტი იქნება: თუ ახალი საკანონმდებლო ცვლილებები მხოლოდ ქაღალდზე დარჩება, ზრდა გაგრძელდება. თუ კი კანონმდებლობას მოჰყვება შრომის ინსპექციის, სოციალური დაცვის, საზღვრის მართვის, ბავშვთა დაცვისა და ფინანსური გამოძიებების გაძლიერება, 2025 წლის მძიმე სტატისტიკა შეიძლება გარდატეხის წერტილად იქცეს.

წყაროები: