უკრაინაში სრულმასშტაბიანი ომის დაწყებიდან ოთხ წელზე მეტი გავიდა და ვლადიმირ პუტინის სისტემა სულ უფრო რთული გამოწვევების წინაშე დგას. ეკონომიკური სტაგნაცია, სამხედრო დანაკარგები, დრონების შეტევებით გამოწვეული უსაფრთხოების პრობლემები, ინტერნეტის მასშტაბური შეზღუდვები და ელიტებში მზარდი უკმაყოფილება აჩვენებს, რომ რუსეთის შიგნით დაძაბულობა მატულობს. თუმცა, მიუხედავად ამ პრობლემებისა, ანალიტიკოსები მიიჩნევენ, რომ კრემლის ძალაუფლების სისტემა ჯერ კიდევ საკმარისად მყარია იმისთვის, რომ პუტინის პოზიციებს რეალური საფრთხე არ შეექმნას.

ბოლო თვეებში რუსეთისთვის ერთ-ერთ ყველაზე მტკივნეულ თემად უკრაინული დრონების შეტევები იქცა. მოსკოვი და რუსეთის სხვა რეგიონები სულ უფრო ხშირად ხვდებიან შორ მანძილზე მოქმედი უკრაინული უპილოტო სისტემების სამიზნეში. ამის საპასუხოდ ხელისუფლება ინტერნეტსა და მობილურ კომუნიკაციებზე მასშტაბურ შეზღუდვებს აწესებს, რაც მოსახლეობის უკმაყოფილებას ზრდის. AFP-ის ინფორმაციით, ბევრი რუსი უკვე ღიად ჩივის, რომ სახელმწიფო უსაფრთხოების საბაბით ყოველდღიურ ცხოვრებას პარალიზებას უკეთებს, მაშინ როცა უკრაინული დრონები მაინც აღწევენ სტრატეგიულ ობიექტებამდე.

ეკონომიკური სურათიც სულ უფრო რთულდება. რუსეთის ეკონომიკა, რომელიც ომის პირველ წლებში სამხედრო ხარჯებითა და ენერგორესურსების ექსპორტით ინარჩუნებდა სტაბილურობას, ახლა შენელების ფაზაში შედის. საერთაშორისო ანალიტიკური ცენტრების შეფასებით, სამხედრო დანახარჯების უკიდურესად მაღალი დონე, სანქციები, კადრების დეფიციტი და ინფლაციური წნეხი ეკონომიკას ასუსტებს. Reuters-ის ცნობით, 2026 წლის პირველ კვარტალში რუსეთის ეკონომიკაში ბოლო სამი წლის განმავლობაში პირველად დაფიქსირდა შემცირება. (reuters.com)

ომის ეკონომიკური ფასი განსაკუთრებით მძიმედ აისახება რეგიონებზე. გადასახადების ზრდამ და სამხედრო ხარჯების დაფინანსების მცდელობამ ბიზნესისა და საშუალო ფენის უკმაყოფილება გააძლიერა. ლატვიის საგარეო დაზვერვის ანგარიშის მიხედვით, რუსეთის ბიზნესელიტის ნაწილში იზრდება შიში, რომ მიმდინარე პოლიტიკა ეკონომიკურ სისტემას გრძელვადიან ზიანს მიაყენებს. ამავე ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ხელისუფლებამ პუტინის უსაფრთხოების ზომები გააძლიერა, მათ შორის გაურკვეველი მუქარების ფონზე.

ამავე დროს, სამხედრო ფრონტზეც სიტუაცია მოსკოვისთვის სულ უფრო რთული ხდება. „ომის შესწავლის ამერიკული ინსტიტუტის“ მონაცემებით, 2026 წლის აპრილში რუსეთმა უკრაინაში პირველად დაკარგა უფრო მეტი ტერიტორია, ვიდრე დაიკავა. ეს მნიშვნელოვანი სიმბოლური ცვლილებაა, რადგან 2023 წლის შემდეგ კრემლი მუდმივად ცდილობდა, მცირე წინსვლაც კი სტრატეგიულ წარმატებად წარმოეჩინა. (understandingwar.org)

ექსპერტების ყურადღება მიიპყრო 9 მაისის სამხედრო აღლუმმაც, რომელიც წინა წლებთან შედარებით მნიშვნელოვნად შემცირებული მასშტაბით გაიმართა. AFP-ისა და ევროპელი ანალიტიკოსების შეფასებით, სამხედრო ტექნიკის ნაკლებობა და უსაფრთხოების მკაცრი ზომები აჩვენებდა, რომ კრემლი უკრაინული შეტევების საფრთხეს უკვე მოსკოვშიც რეალურად აღიქვამს.

პარიზში დაფუძნებული „მონტენის ინსტიტუტის“ ექსპერტი მიშელ დიუკლო მიიჩნევს, რომ რუსეთის მდგომარეობა გარკვეულწილად საბჭოთა კავშირის ბოლო წლებს ჰგავს, როდესაც სამხედრო ხარჯები ეკონომიკურ სტაგნაციასთან ერთად იზრდებოდა. თუმცა, ის ასევე აფრთხილებს, რომ რუსეთის სისუსტის გადაჭარბებული შეფასება შეცდომა იქნება. მისი თქმით, მიუხედავად პრობლემებისა, მოსკოვი კვლავ ძლიერ მოთამაშედ რჩება სამხედრო, ენერგეტიკულ და დიპლომატიურ მიმართულებებზე.

ანალიტიკოსები, პოლიტოლოგები და უსაფრთხოების სპეციალისტები ხაზს უსვამენ, რომ პუტინის სისტემის მთავარი სიძლიერე არა ეკონომიკურ წარმატებაში, არამედ კონტროლის მექანიზმებშია. ბოლო ორი ათწლეულის განმავლობაში კრემლმა ეტაპობრივად გაანადგურა დამოუკიდებელი პოლიტიკური ცენტრები, ოპოზიციური მედია და ავტონომიური გავლენის მქონე ჯგუფები. სწორედ ამიტომ, უკმაყოფილების ზრდა ავტომატურად პოლიტიკურ კრიზისში არ გადაიზრდება.

პოლიტოლოგი კონსტანტინ კალაჩოვი აღნიშნავს, რომ რუსეთის მოსახლეობის ნაწილი უკვე შეეგუა მუდმივი კრიზისის რეჟიმში ცხოვრებას. მისი შეფასებით, საზოგადოებაში არსებობს უკმაყოფილება, მაგრამ არ არსებობს არც ძლიერი ბიძგი და არც პოლიტიკური ლიდერი, რომელიც ამ განწყობას მასობრივ მოძრაობად გარდაქმნიდა. სწორედ ეს განასხვავებს დღევანდელ რუსეთს გვიანი საბჭოთა კავშირისგან, სადაც ელიტური განხეთქილება და მასობრივი პროტესტი ერთდროულად განვითარდა.

კრემლისთვის განსაკუთრებული შოკი იყო ევგენი პრიგოჟინის 2023 წლის ამბოხი, რომელმაც აჩვენა, რომ სამხედრო და უსაფრთხოების სისტემაში ავტონომიური ძალები შესაძლოა თავად რეჟიმისთვისაც საშიში გახდნენ. ამის შემდეგ პუტინმა კიდევ უფრო გააძლიერა კონტროლი სამხედრო სტრუქტურებზე, რეგიონულ ელიტებსა და ბიზნესზე. ექსპერტების შეფასებით, სწორედ ამ გამოცდილებამ აიძულა კრემლი, ნებისმიერი პოტენციური კონკურენცია ადრეულ ეტაპზევე ჩაახშოს.

საერთო ჯამში, რუსეთი ერთდროულად რამდენიმე კრიზისს ეჯახება — ეკონომიკურ სტაგნაციას, სამხედრო გადაღლას, ტექნოლოგიურ წნეხს, საერთაშორისო იზოლაციასა და შიდა უკმაყოფილებას. თუმცა, ამ ეტაპზე ეს პრობლემები უფრო სისტემის ნელი გამოფიტვის ნიშნებს ჰგავს, ვიდრე მყისიერი პოლიტიკური კოლაფსის წინაპირობას. სწორედ ამიტომ, ექსპერტები აღნიშნავენ, რომ პუტინის რეჟიმის მთავარი გამოწვევა დღეს არა ქუჩის პროტესტი, არამედ ხანგრძლივი გამოფიტვაა, რომელიც დროთა განმავლობაში შეიძლება უფრო სახიფათო აღმოჩნდეს, ვიდრე ერთჯერადი კრიზისი.

წყაროები: