ევროკომისიის გადაწყვეტილება, უნგრეთს 16.4 მილიარდ ევროზე მეტი გაყინული დაფინანსება გაუხსნას, მხოლოდ ბუდაპეშტისა და ბრიუსელის ურთიერთობის ტექნიკური საკითხი არ არის. ეს არის პოლიტიკური და ეკონომიკური გარდატეხა ქვეყნისთვის, რომელიც წლების განმავლობაში ევროკავშირთან დაპირისპირების, კანონის უზენაესობის პრობლემების, კორუფციის ბრალდებებისა და გაყინული ფონდების გამო მნიშვნელოვანი ფინანსური რესურსის გარეშე რჩებოდა.

რადიო თავისუფლების ინფორმაციით, ევროკომისია დათანხმდა უნგრეთისთვის 16.4 მილიარდ ევროზე მეტი თანხის განბლოკვას. გადაწყვეტილება ბრიუსელში გამართული მოლაპარაკების შემდეგ გამოაცხადეს ევროკომისიის პრეზიდენტმა ურზულა ფონ დერ ლაიენმა და უნგრეთის პრემიერ-მინისტრმა პეტერ მადიარმა. ფონ დერ ლაიენის განმარტებით, გადაწყვეტილება შესაძლებელი გახდა ბუდაპეშტის პროგრესით კანონის უზენაესობის, კორუფციასთან ბრძოლისა და ფუნდამენტური უფლებების დაცვის მიმართულებით.

დაფინანსების სტრუქტურა რამდენიმე ნაწილად იყოფა. თანხის დაახლოებით 10 მილიარდი ევრო მოდის პანდემიის შემდგომი აღდგენის ფონდზე, ხოლო 4 მილიარდ ევროზე მეტი ევროკავშირის შეკავშირების ფონდზე, რომლის მიზანიც წევრ სახელმწიფოებს შორის ეკონომიკური და სოციალური უთანასწორობის შემცირებაა. დამატებითი თანხის მიღება უნგრეთს რეფორმების შესრულების შემდეგ შეეძლება, მათ შორის აკადემიური თავისუფლების მიმართულებით.

საერთაშორისო წყაროების მიხედვით, შეთანხმების ფარგლებში უნგრეთი იღებს ვალდებულებას, გააძლიეროს ანტიკორუფციული მექანიზმები, შეუერთდეს ევროპის საჯარო პროკურატურას, შეცვალოს სახელმწიფო შესყიდვების წესები და ეტაპობრივად მოაწესრიგოს საჯარო ინტერესის ფონდებთან დაკავშირებული პრობლემები. Euronews-ისა და Telex-ის ცნობით, საუბარია არა მხოლოდ თანხის ტექნიკურ განბლოკვაზე, არამედ ბუდაპეშტის ინსტიტუციურ დაბრუნებაზე ევროკავშირის ნდობის სივრცეში.

ფინანსურად ეს უნგრეთისთვის ძალიან დიდი რესურსია. პეტერ მადიარის შეფასებით, 16.4 მილიარდი ევრო ქვეყნის ბიუჯეტის დაახლოებით 13%-ის ეკვივალენტია. ეს თანხა შეიძლება გახდეს ეკონომიკის სტიმულირების, საჯარო სერვისების გაძლიერების, ინფრასტრუქტურის განახლების, მცირე და საშუალო ბიზნესის მხარდაჭერისა და სოციალური პროგრამების დაფინანსების მნიშვნელოვანი წყარო.

უნგრეთისთვის დაფინანსების განბლოკვა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმ ფონზე, როდესაც ქვეყნის ეკონომიკა ბოლო წლებში მაღალი ინფლაციის, სუსტი ინვესტიციური აქტივობის, ბიუჯეტური დეფიციტისა და ევროკავშირთან დაძაბული ურთიერთობის გამო ზეწოლას განიცდიდა. Reuters-ის შეფასებით, ევროკავშირის ფონდების დაბრუნება უნგრეთის ეკონომიკისთვის კრიტიკულია, რადგან ეს რესურსი ბიუჯეტის, ინფრასტრუქტურული პროექტებისა და ინვესტორთა ნდობის აღდგენას დაეხმარება.

ბიზნესის თვალსაზრისით, ეს გადაწყვეტილება რამდენიმე მიმართულებით იმუშავებს. პირველ რიგში, გაიზრდება საჯარო ინვესტიციების სივრცე, რაც სამშენებლო, ტრანსპორტის, ენერგეტიკის, განათლებისა და ციფრული ინფრასტრუქტურის სექტორებს შეუქმნის ახალ შესაძლებლობებს. მეორე მხრივ, ევროკავშირის ფულზე წვდომა ზრდის ინვესტორების ნდობას, რადგან აჩვენებს, რომ ქვეყანა ინსტიტუციურ სტაბილურობასა და ბრიუსელთან თანამშრომლობის აღდგენას ცდილობს.

ბიუჯეტური ეფექტიც მნიშვნელოვანია. თუ ქვეყანა ერთდროულად იღებს ევროკავშირის აღდგენისა და შეკავშირების ფონდებიდან მილიარდობით ევროს, მთავრობას ნაკლებად სჭირდება შიდა ვალის ზრდა ან მკვეთრი ფისკალური შეზღუდვები. ასეთ პირობებში შესაძლებელია სახელმწიფო ინვესტიციების დაფინანსება ისე, რომ ბიუჯეტზე ზეწოლა შედარებით შემცირდეს.

პოლიტიკური განზომილება არანაკლებ მნიშვნელოვანია. წლების განმავლობაში უნგრეთი ევროკავშირის ერთ-ერთ ყველაზე პრობლემურ წევრად განიხილებოდა. ყოფილი პრემიერ-მინისტრის ვიქტორ ორბანის მმართველობის დროს ბრიუსელმა ქვეყანა კანონის უზენაესობის დარღვევებში, კორუფციულ რისკებსა და სასამართლო დამოუკიდებლობის შესუსტებაში დაადანაშაულა. სწორედ ამ მიზეზით გაიყინა მილიარდობით ევროს მოცულობის დახმარება. ახალი მთავრობის პირობებში შეთანხმება ევროკავშირის მხრიდან უნგრეთის მიმართ ნდობის ნაწილობრივ აღდგენას ნიშნავს.

ანალიტიკოსების შეფასებით, ეს გადაწყვეტილება ევროკავშირისთვისაც პრეცედენტულია. ბრიუსელი აჩვენებს, რომ ფონდების გაყინვა შეიძლება იყოს ძლიერი ზეწოლის ინსტრუმენტი, ხოლო რეალური რეფორმების შემდეგ თანხის განბლოკვა, სტიმულის მექანიზმი. ეს მნიშვნელოვანი გზავნილია სხვა წევრი და კანდიდატი ქვეყნებისთვისაც, რადგან ევროკავშირის ფული პირდაპირ უკავშირდება ინსტიტუციურ ხარისხს, სასამართლოს დამოუკიდებლობას, კორუფციასთან ბრძოლას და სახელმწიფო შესყიდვების გამჭვირვალობას.

სპეციალისტები ასევე აღნიშნავენ, რომ უნგრეთის მაგალითი განსაკუთრებით საინტერესოა საქართველოსთვისაც. ევროკავშირთან დაახლოების პროცესში კანდიდატი ქვეყნებისათვის ფინანსური დახმარება მხოლოდ პოლიტიკური მხარდაჭერა არ არის. ის პირდაპირ არის მიბმული რეფორმებზე, ინსტიტუტების გამართულობაზე, კანონის უზენაესობაზე და საჯარო ფულის მართვის ხარისხზე. უნგრეთის შემთხვევა აჩვენებს, რომ ევროკავშირთან ფინანსური ურთიერთობა შეიძლება შეჩერდეს, თუ ქვეყანა ინსტიტუციურ მოთხოვნებს ვერ აკმაყოფილებს, მაგრამ ასევე შეიძლება სწრაფად აღდგეს, თუ პოლიტიკური ნება და რეფორმების პაკეტი არსებობს.

ამ ეტაპზე მთავარი რისკი ისაა, რამდენად სრულად და დროულად შეასრულებს ბუდაპეშტი შეთანხმებულ პირობებს. ევროკავშირის ნაწილი თანხას დაუყოვნებლივ გაათავისუფლებს, ნაწილი კი კვლავ რეფორმებზე იქნება მიბმული. მათ შორის, აკადემიური თავისუფლება, ანტიკორუფციული კონტროლი და სახელმწიფო შესყიდვების სისტემა კვლავ განსაკუთრებული ყურადღების ქვეშ დარჩება.

საბოლოოდ, 16.4 მილიარდი ევროს განბლოკვა უნგრეთისთვის ერთდროულად არის ეკონომიკური ინექცია, პოლიტიკური ნდობის აღდგენის მცდელობა და ევროკავშირის მიერ პირობითი დაფინანსების მოდელის დემონსტრირება. ანალიტიკოსების, ეკონომისტებისა და ევროკავშირის პოლიტიკის სპეციალისტების შეფასებით, თუ რეფორმები რეალურად შესრულდა, ეს თანხა უნგრეთის ეკონომიკას ზრდის ახალ იმპულსს მისცემს. თუ პროცესი ფორმალურ ხასიათს მიიღებს, ბრიუსელს კვლავ დარჩება ფინანსური ბერკეტი, რომ ბუდაპეშტზე ზეწოლა განაახლოს.

ევროკავშირისთვის 16.4 მილიარდი ევროს განბლოკვა უფრო პოლიტიკური და ინსტიტუციური მნიშვნელობის გადაწყვეტილებაა, ვიდრე მაკროეკონომიკური. თუმცა უნგრეთისთვის ეს თანხა ეკონომიკის დაახლოებით 7-8%-ის ეკვივალენტია და შეუძლია მნიშვნელოვნად დააჩქაროს ინფრასტრუქტურული ინვესტიციები, ეკონომიკური ზრდა და კაპიტალის შემოდინება. ამავე დროს, ბრიუსელი აჩვენებს, რომ ევროკავშირის მილიარდები კვლავ რჩება ერთ-ერთ ყველაზე ძლიერ ეკონომიკურ ბერკეტად წევრ ქვეყნებზე გავლენის მოსახდენად

უფრო კონკრეტულად:

პირველ რიგში, ეს ნიშნავს, რომ ევროკავშირი საკუთარ ფინანსურ მექანიზმებს კვლავ იყენებს როგორც ეკონომიკური და პოლიტიკური გავლენის ინსტრუმენტს. ბრიუსელმა პრაქტიკაში აჩვენა, რომ მილიარდობით ევროს გაყინვა და შემდეგ განბლოკვა შესაძლებელია წევრი ქვეყნის მიერ რეფორმების შესრულების შესაბამისად. ეს ზრდის ევროკავშირის ფინანსური პოლიტიკის სანდოობას და აძლიერებს ე.წ. „პირობითი დაფინანსების“ მოდელს.

მეორე მნიშვნელოვანი ფაქტორი ინვესტიციებია. 16.4 მილიარდი ევროს დიდი ნაწილი ინფრასტრუქტურაში, ენერგეტიკაში, ტრანსპორტში, ციფრულ ეკონომიკაში, განათლებასა და მწვანე პროექტებში უნდა დაიხარჯოს. შესაბამისად, ამ თანხის ნაწილი ისევ ევროკავშირის ეკონომიკაში დაბრუნდება, რადგან პროექტების მნიშვნელოვანი ნაწილი ევროპული კომპანიების, ტექნოლოგიებისა და მომსახურებების გამოყენებით განხორციელდება. ფაქტობრივად, ეს ფული მხოლოდ უნგრეთის ეკონომიკაში არ რჩება.

მესამე ფაქტორია ეკონომიკური კონვერგენცია. ევროკავშირის ერთ-ერთი მთავარი მიზანია, რომ შედარებით ნაკლებად განვითარებული წევრი ქვეყნები ეკონომიკურად მიუახლოვდნენ დასავლეთ ევროპის ქვეყნებს. თუ უნგრეთი სწრაფად გაიზრდება, გაიზრდება მისი მოხმარება, იმპორტი, ინვესტიციები და მოთხოვნა ევროპულ პროდუქციაზე. ეს სარგებელს მოუტანს გერმანიას, ავსტრიას, საფრანგეთს, იტალიასა და სხვა პარტნიორებს.

ასევე მნიშვნელოვანია პოლიტიკური რისკების შემცირება. ბოლო წლებში უნგრეთსა და ევროკავშირს შორის დაპირისპირება ინვესტორებისთვის გაურკვევლობის წყარო იყო. როდესაც ბრიუსელი და ბუდაპეშტი შეთანხმებას აღწევენ, მცირდება პოლიტიკური რისკი, რაც ხელს უწყობს კაპიტალის მოზიდვას როგორც უნგრეთში, ისე ცენტრალური ევროპის რეგიონში.

თუმცა არსებობს რისკებიც. ევროკავშირის შიგნით არაერთი ქვეყანა და ევროპარლამენტის ნაწილი ფიქრობს, რომ ფონდების განბლოკვა ნაადრევია. თუ უნგრეთი რეფორმებს ბოლომდე არ შეასრულებს, შესაძლოა გაჩნდეს განცდა, რომ ბრიუსელი ფინანსურ დისციპლინაზე უკან იხევს. ასეთ შემთხვევაში ევროკავშირის პირობითი დაფინანსების პოლიტიკის ეფექტიანობა ნაწილობრივ შეირყევა.

ფინანსური მასშტაბით, 16.4 მილიარდი ევრო ევროკავშირის დაახლოებით 20 ტრილიონ ევროზე მეტი ეკონომიკისთვის მცირე მოცულობაა, მაგრამ უნგრეთისთვის უზარმაზარი რესურსია. ქვეყნის მშპ დაახლოებით 220-230 მილიარდ ევროს ფარგლებშია, ამიტომ ეს თანხა ეკონომიკის დაახლოებით 7-8%-ს შეადგენს. სწორედ ამიტომ, მისი ეფექტი ბევრად უფრო შესამჩნევი იქნება უნგრეთის ეკონომიკაზე, ვიდრე მთლიან ევროკავშირზე.

წყაროები: