სამყაროს აღსასრულის ყველა შესაძლო გზიდან ყველაზე შემაშფოთებელია ე.წ. ცრუ ვაკუუმური დაშლა. მიუხედავად იმისა, რომ სხვები შორეული მომავლის პრობლემას წარმოადგენს, ეს შეიძლება მოხდეს აქ და ახლა, კოსმოსში ნებისმიერ დროსა და ნებისმიერ ადგილას და ჩვენ მის პროგნოზირებასაც კი ვერ შევძლებთ. და ყველაზე საინტერესო ის არის, რომ მისი სიმულირება ლაბორატორიაში შეგვიძლია.
დაივიწყეთ სითბური სიკვდილით გამოწვეული უსასრულო გაფართოების სცენარი, ან უკუპროცესი, რომელიც დიდი შეკუმშვით მთავრდება. ეს არის სამყაროს დასასრულის თეორიები, რომლებიც უფრო დიდ სურათს ითვალისწინებენ. მაგრამ რა მოხდება, თუ პრობლემა ეს არ არის, არამედ კვანტური სამყარო? მაშინ ჩვენ ცრუ ვაკუუმური დაშლის წინაშე აღმოვჩნდებით.
სამყარო უპირატესობას ანიჭებს ყველაზე დაბალი შესაძლო ენერგიის მქონე მდგომარეობებს, რომლებიც ასევე ცნობილია როგორც ძირითადი მდგომარეობა ან ნამდვილი ვაკუუმი. უფრო მაღალი ენერგიის მდგომარეობები შეიძლება იყოს მეტასტაბილური; ეს ნიშნავს, რომ მათ შეუძლიათ მათში განუსაზღვრელი ვადით დარჩნენ, მაგრამ ყოველთვის არსებობს შესაძლებლობა, რომ ეს მდგომარეობები ნამდვილ ძირითად მდგომარეობაში გადავიდნენ დარღვევის შემდეგ ან სპონტანურად.
ახლა წარმოიდგინეთ, რომ მთელი სამყარო და მისი ყველა თვისება, ყველაფერი, რასაც ჩვენ ძირითად მდგომარეობად მივიჩნევთ, სინამდვილეში ეს არ არის. ეს არ არის ნამდვილი ვაკუუმი.
არსებობს რაღაც უფრო სტაბილური. ნებისმიერ მომენტში შეიძლება მოხდეს ნამდვილ, რეალურ ვაკუუმზე გადასვლა, რაც მთლიანად შეცვლის ჩვენს მიერ დასახლებულ ცრუ ვაკუუმს. ნამდვილი ვაკუუმის ბუშტები სინათლის სიჩქარით გაფართოვდებიან და მოძრაობისას სამყაროს შეცვლიან. ამ სამყაროს ფაქტობრივი თვისებები უცნობია, მაგრამ ჩვენ იქ ვერ ვიქნებით, რომ დავინახოთ.
ჩვენ არ გვაქვს მტკიცებულება იმისა, რომ ცრუ ვაკუუმში ვცხოვრობთ და არავინ ატარებს ექსპერიმენტებს ნამდვილი ვაკუუმის შესასწავლად, ამიტომ არაფერია სანერვიულო. თუმცა, ცრუ ვაკუუმის დაშლის საკითხი კვლავ საინტერესოდ რჩება და ბოლო წლებში მის შესასწავლად რამდენიმე ექსპერიმენტი ჩატარდა. ზოგიერთმა შეისწავლა ბუშტების წარმოქმნა, ზოგი კი კვანტური მოწყობილობებით სიმულირებდა ამ კვანტურ ფენომენს.
ახალ ექსპერიმენტში ფიზიკოსებმა რიდბერგის ატომები გამოიყენეს. ესენი არიან ატომები, რომლებიც აღგზნებულია, რაც იწვევს მათი ელექტრონების უფრო მაღალ ორბიტალებზე გადასვლას. თუმცა, მარტივი აღგზნებული მდგომარეობებისგან განსხვავებით, ეს ორბიტალები უზარმაზარია, რაც მათ სხვა ატომებთან შედარებით უკიდურესად დიდს ხდის. ზოგჯერ, ისინი 10 000-დან 100 000-ჯერ უფრო დიდია, ვიდრე აღგზნებულ მდგომარეობაში.
მათი გაზრდილი ზომა მათ სხვადასხვა ექსპერიმენტისთვის იდეალურს ხდის. ამ შემთხვევაში, ეს ატომები რგოლში იყო განლაგებული, სადაც თითოეული ატომი საპირისპირო სპინის მქონე ატომის გვერდით იყო განთავსებული. ეს მონაცვლეობა განსხვავებულ ძირითად მდგომარეობას ქმნის. ლაზერის გამოყენებით, გუნდმა შეძლო ატომებისთვის ოდნავ მეტი ენერგიის გადაცემა, რითაც ყველა მათი სპინი გასწორდა. ამან რიდბერგის ატომების რგოლისთვის ცრუ ვაკუუმური მდგომარეობა შექმნა. აღმოჩნდა, რომ ძირითად მდგომარეობაში დაბრუნების სიჩქარე თავად ლაზერის სიმძლავრეზეა დამოკიდებული.
როგორც აღინიშნა, ექსპერიმენტის მიზანი არ იყო ცრუ ვაკუუმის დაშლის შესწავლა, როგორც სამყაროს დასასრულის შესაძლო სცენარი, არამედ ის განიხილებოდა, როგორც კვანტური მექანიკური სცენარი. ნაშრომმა ახალი იდეები წარმოაჩინა და რიდბერგის ატომების გამოყენება ამ გეომეტრიაში მომავალში უფრო რთული ექსპერიმენტების ჩატარების შესაძლებლობას იძლევა. შედეგები გამოქვეყნდა ჟურნალ Physical Review Letters-ში.
