მსოფლიო ფინანსური ბაზრები შესაძლოა ისტორიული მოვლენის წინაშე იდგეს. ილონ მასკის კოსმოსური კომპანია SpaceX, რომელიც წლების განმავლობაში კერძო ბაზარზე რჩებოდა, ახლა იმ IPO-სთვის ემზადება, რომელსაც ანალიტიკოსების ნაწილი უკვე „საუკუნის საფონდო მოვლენად“ მოიხსენიებს. საუბარია არა მხოლოდ კომპანიის შესაძლო ბირჟაზე გასვლაზე, არამედ იმ მასშტაბურ ფინანსურ და ტექნოლოგიურ ამბიციაზე, რომელიც SpaceX-ს მარსის კოლონიზაციიდან გლობალურ სატელიტურ ინტერნეტამდე და ხელოვნური ინტელექტის ინფრასტრუქტურამდე მიჰყავს.

Reuters-ის ინფორმაციით, კომპანია ბირჟაზე გასვლის შემთხვევაში დაახლოებით 1.75 ტრილიონ დოლარად შეიძლება შეფასდეს და IPO-ს ფარგლებში 75 მილიარდ დოლარამდე მოიზიდოს. თუ ეს სცენარი განხორციელდება, SpaceX-ის IPO ისტორიაში ყველაზე დიდი საჯარო განთავსება იქნება და მნიშვნელოვნად გადააჭარბებს Saudi Aramco-ს 2019 წლის რეკორდულ განთავსებას.

ბოლო წლებში SpaceX მხოლოდ კოსმოსური კომპანია აღარ არის. ის თანდათან გადაიქცა მრავალმილიარდიან ტექნოლოგიურ ეკოსისტემად, რომელიც აერთიანებს სატელიტურ ინტერნეტს, კოსმოსურ ლოგისტიკას, AI ინფრასტრუქტურას, თავდაცვის კონტრაქტებსა და მომავალში პლანეტათაშორისი ტრანსპორტის იდეასაც კი. სწორედ ამიტომ, ექსპერტების ნაწილი მიიჩნევს, რომ კომპანიის შეფასება მხოლოდ ტრადიციული ფინანსური მოდელებით უკვე შეუძლებელია.

SpaceX-ის მთავარი ეკონომიკური ბირთვი დღეს Starlink-ია — გლობალური სატელიტური ინტერნეტის ქსელი, რომელსაც უკვე მილიონობით მომხმარებელი ჰყავს. ანალიტიკოსების შეფასებით, სწორედ Starlink ქმნის კომპანიის ყველაზე სტაბილურ და სწრაფად მზარდ შემოსავალს. Reuters-ის ცნობით, SpaceX ინვესტორებთან საუბარში Starlink-ის პოტენციურ ბაზარს დაახლოებით 1.6 ტრილიონ დოლარად აფასებს.

თუმცა ილონ მასკის ხედვა ბევრად შორს მიდის. კომპანიის სტრატეგიული მიზანი კვლავ მარსის კოლონიზაცია და მრავალპლანეტარული ცივილიზაციის შექმნაა. სწორედ ამ მიზანს უკავშირდება Starship — მრავალჯერადი გამოყენების გიგანტური რაკეტა, რომელიც SpaceX-ის მომავალი ინფრასტრუქტურის საფუძვლად მიიჩნევა. Reuters-ის ინფორმაციით, კომპანია უკვე მუშაობს გლობალური კოსმოსური პორტების ქსელის გაფართოებაზე, რადგან მომავალში ათასობით გაშვების განხორციელებას გეგმავს.

ფინანსური ანალიტიკოსების ნაწილის შეფასებით, SpaceX-ის შეფასებაში მთავარი ფაქტორი არა მხოლოდ არსებული ბიზნესი, არამედ所谓 „ფუტურისტული პრემიუმია“ — ინვესტორები კომპანიას აფასებენ არა იმის მიხედვით, რაც დღეს არის, არამედ იმის მიხედვით, რაც მომავალში შეიძლება გახდეს. მსგავსი მიდგომა ადრე Tesla-ს შემთხვევაშიც გამოიყენებოდა, თუმცა სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ SpaceX-ის მასშტაბი შესაძლოა გაცილებით დიდი აღმოჩნდეს.

სწორედ ამიტომ, ზოგიერთი ექსპერტი მიიჩნევს, რომ კომპანია რეალურად კოსმოსურ ინდუსტრიას, ინტერნეტს, AI ინფრასტრუქტურასა და გლობალურ ლოგისტიკას ერთ სისტემაში აერთიანებს. SpaceX-ის ბოლო სტრატეგიულ ნაბიჯებს შორის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იყო xAI-სთან დაახლოება, რამაც კომპანიის შეფასება კიდევ უფრო გაზარდა.

თუმცა პროცესს სერიოზული კითხვებიც ახლავს. Reuters-ისა და Financial Times-ის ინფორმაციით, ინვესტორების ნაწილი კომპანიის კორპორაციულ მართვაზე და ილონ მასკის თითქმის სრულ კონტროლზე ღიად საუბრობს. IPO-ს სტრუქტურა ისეა მოწყობილი, რომ მასკი ხმების უმრავლესობას ინარჩუნებს და ფაქტობრივად შეუცვლელ ფიგურად რჩება.

კრიტიკოსები ასევე აღნიშნავენ, რომ 1.75 ტრილიონ დოლარიანი შეფასება უკიდურესად ამბიციურია და მის გასამართლებლად კომპანიას შემოსავლებისა და მოგების მრავალწლიანი სწრაფი ზრდა დასჭირდება. Reuters Breakingviews-ის შეფასებით, არსებული ბიზნესი ამ შეფასების მხოლოდ ნაწილს ხსნის, დანარჩენი კი ინვესტორების მოლოდინსა და ილონ მასკის პერსონალურ გავლენაზეა დაფუძნებული.

ზოგიერთი სპეციალისტი იმასაც აღნიშნავს, რომ SpaceX-ის IPO მხოლოდ ტექნოლოგიური კომპანიის ბირჟაზე გასვლა აღარ იქნება — ის შეიძლება გლობალური ფინანსური ბაზრების სტრუქტურაზეც აისახოს. ასეთი მასშტაბის კომპანიის Nasdaq-სა და სხვა ინდექსებში შესვლამ შესაძლოა ტრილიონობით დოლარის პასიური კაპიტალი ავტომატურად გადაამისამართოს SpaceX-ის აქციებისკენ.

ექსპერტების ნაწილის შეფასებით, მიმდინარე პროცესი აჩვენებს, რომ მსოფლიო ეკონომიკა თანდათან შედის ეპოქაში, სადაც ყველაზე ძვირადღირებული კომპანიები შეიძლება აღარ იყვნენ მხოლოდ ნავთობის, ბანკინგის ან კლასიკური ტექნოლოგიების გიგანტები. მომავალში ტრილიონიანი შეფასებები სულ უფრო მეტად შეიძლება დაეფუძნოს ინფრასტრუქტურულ AI სისტემებს, კოსმოსურ ეკონომიკას და ისეთ პროექტებს, რომლებიც დღეს ჯერ კიდევ სამეცნიერო ფანტასტიკის შთაბეჭდილებას ტოვებს.

წყაროების ბმულები: