დაკარგავენ თუ არა ადამიანები სამსახურს AI-ს გამო? მართალია, აშშ-ში უმუშევრობის დონე ჯერ კიდევ შედარებით დაბალია, მაგრამ სპეკულაციები არ წყდება. ტექნოლოგიურ ინდუსტრიაში ბოლოდროინდელი შემცირებების მთავარ მიზეზად სწორედ გენერაციული AI სახელდება. ამ პროგნოზს ამყარებს Ford-ის, Amazon-ის, Salesforce-ისა და JP Morgan Chase-ის დირექტორების განცხადებებიც, რომელთა თანახმად, „თეთრი საყელოების“ სამუშაო ადგილების დიდი ნაწილი მალე გაქრება.
თუმცა, სკეპტიკოსები ამბობენ, რომ ეს მხოლოდ საბაბია და რეალური მიზეზი ხარჯების შემცირებაა. მეტიც, ზოგიერთმა კომპანიამ, რომელმაც თანამშრომლები AI-ს იმედით გაუშვა, უკვე ინანა და მათი ნაწილის დაბრუნებას ცდილობს.
სიმართლის დადგენა რთულია. მიუხედავად იმისა, რომ AI-ს გავლენა შრომის ბაზარზე ჩვენი დროის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი საკითხია, ბევრი პროგნოზი მცდარი აღმოჩნდა: სამუშაო ადგილების დაკარგვის ტემპი გადაჭარბებული იყო, ახალი ადგილების შექმნის – ზედმეტად ოპტიმისტური, ხოლო ცვლილებების დრო – მოსალოდნელზე გაცილებით ნელი.
რეალური სურათის დასანახად, 2025 წლის დეკემბერში გამოიკითხა 1006 გლობალური ხელმძღვანელი. შედეგი საინტერესოა: AI ნამდვილად დგას ზოგიერთი გათავისუფლების უკან, მაგრამ ეს ხდება არა იმიტომ, რომ ტექნოლოგიამ უკვე ჩაანაცვლა ადამიანები, არამედ იმიტომ, რომ კომპანიები ამას ელიან. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, სამუშაო ადგილები მცირდება AI-ს დაპირებების მოლოდინში და არა რეალური შედეგების გამო.
როგორ (არ) წაგართმევთ AI სამსახურს
გენერაციული AI ჯერ კიდევ ადრეულ ეტაპზეა. წინა ტექნოლოგიებს – ელექტროენერგიიდან ინტერნეტამდე – წლები დასჭირდათ შრომის ბაზრის შესაცვლელად. დღეს არ არსებობს მყარი მტკიცებულება, რომ AI-ს მასობრივი ეკონომიკური ღირებულება მოაქვს, რაც ხარჯების შემცირებას გაამართლებდა.
მაგალითად, 2016 წელს ნობელის პრემიის ლაურეატმა ჯეფრი ჰინტონმა განაცხადა, რომ 5 წელიწადში AI რადიოლოგებს ჩაანაცვლებდა. გავიდა 10 წელი და არცერთ რადიოლოგს არ დაუკარგავს სამსახური AI-ს გამო. მიზეზი მარტივია: რადიოლოგები მხოლოდ სურათებს არ კითხულობენ, ისინი კომპლექსურ დავალებებს ასრულებენ.
AI ძირითადად კონკრეტულ ამოცანებს ასრულებს და არა მთლიან სამუშაოს. მართალია, პროგრამირებაში 10-15%-იანი პროდუქტიულობის ზრდა ფიქსირდება, მაგრამ ინდივიდუალური პროდუქტიულობის ბიზნეს-პროცესის ეფექტიანობად ქცევა რთულია.
მოლოდინის ეფექტი
გამოკითხულ ხელმძღვანელთა 44%-მა აღიარა, რომ გენერაციული AI-ს ეკონომიკური ღირებულების შეფასება ურთულესია. მიუხედავად ამისა, ორგანიზაციების 39%-მა მცირე, ხოლო 21%-მა დიდი შემცირებები განახორციელა მხოლოდ AI-ს მოლოდინში. მხოლოდ 2%-მა გააკეთა ეს რეალური იმპლემენტაციის შედეგად.
ეს ნიშნავს, რომ „AI იტაცებს სამუშაოებს“ – გარკვეულწილად ხელოვნური ფენომენია. კომპანიები ან ელიან ავტომატიზაციას ან უბრალოდ იყენებენ AI-ს როგორც მიზეზს ხარჯების შესამცირებლად.
ნაჩქარევი გადაწყვეტილებების ფასი
ასეთ სტრატეგიას უარყოფითი შედეგები მოაქვს. Klarna-მ, შვედურმა ფინტექმა, 2022-2024 წლებში თანამშრომლების 40% შეამცირა AI-ს იმედით. თუმცა, 2025 წელს CEO-მ აღიარა, რომ ხარჯების შემცირებამ ხარისხის ვარდნა გამოიწვია და კომპანიამ ადამიანების დაქირავება განაახლა იმ საკითხებისთვის, რასაც AI ვერ უმკლავდებოდა. Duolingo-ც მოექცა კრიტიკის ქარცეცხლში კონტრაქტორების AI-ით ჩანაცვლების გამო.
რა უნდა გააკეთონ კომპანიებმა?
ნაცვლად იმისა, რომ წინასწარ გამოაცხადონ შემცირებები, კომპანიებმა უნდა აირჩიონ უფრო გონივრული გზა:
ფოკუსირდით კონკრეტულ პრობლემებზე. გამოიყენეთ AI ვიწრო და ღრმა ამოცანებისთვის (მაგ. პროგრამირება, მომხმარებელთა მომსახურება), სადაც შედეგის გაზომვა შესაძლებელია.
იყავით ფრთხილი შემცირებებთან. გამოიყენეთ ბუნებრივი გადინება (attrition) და არა მასობრივი გათავისუფლებები. რისკი დიდია, რომ გაუშვათ ისეთი კადრები, რომელთა ჩანაცვლებაც გაჭირდება.
გადააწყვეთ ბიზნეს-პროცესები. ჩართეთ თანამშრომლები ახალი პროცესების შექმნაში, სადაც AI დამხმარე ინსტრუმენტია.
იყავით გამჭვირვალე. აუხსენით გუნდს, რომ AI-ს მიზანია გაათავისუფლოს ისინი რუტინისგან უფრო ღირებული საქმისთვის.
წყარო: HBR, www.marketer.ge
