საქართველოს სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის მიერ ჩატარებული შემოწმების მიხედვით, „საქართველოს ნავთობისა და გაზის კორპორაციაში“ 2022-2023 წლებში გაცემული მილიონობით ლარის პრემია სათანადოდ დასაბუთებული არ ყოფილა. აუდიტის დასკვნამ სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ერთ-ერთი სტრატეგიული ენერგოკომპანიის მართვასთან, ანაზღაურების სისტემასთან და შიდა კონტროლის მექანიზმებთან დაკავშირებული არაერთი მნიშვნელოვანი პრობლემა წარმოაჩინა.
დოკუმენტის მიხედვით, კომპანიაში არ არსებობდა მკაფიო სისტემა, სადაც განსაზღვრული იქნებოდა თანამშრომელთა წახალისების კონკრეტული კრიტერიუმები. შედეგად, 2022-2023 წლებში გაცემული 7,184,584 ლარის პრემია აუდიტის შეფასებით, სათანადო დასაბუთების გარეშე გაიცა. ეს ნიშნავს, რომ ბონუსებისა და პრემიების განაწილება გამჭვირვალე, წინასწარ განსაზღვრულ და შედეგებზე დაფუძნებულ წესებს სრულად არ ეყრდნობოდა.
აუდიტმა ცალკე ყურადღება გაამახვილა კომპანიის მენეჯმენტის პრემირებაზე. დასკვნის მიხედვით, 2022 წელს მენეჯმენტზე გაცემული პრემია პარტნიორთან შეთანხმების გარეშე განხორციელდა, რაც კანონმდებლობით დადგენილ მოთხოვნებთან შეუსაბამოდ შეფასდა. იმ წელს მენეჯმენტზე გაცემული პრემიის მოცულობამ 725,106 ლარი შეადგინა. 2023 წელს კი პრემირების საკითხი სათანადოდ დარეგულირებული არ ყოფილა, თუმცა გაცემული თანხა 945,706 ლარი იყო.
დასკვნაში საუბარია შტატგარეშე თანამშრომლებთან დაკავშირებულ პრობლემებზეც. აუდიტის მიხედვით, 2022 წელს 53, ხოლო 2023 წელს 64 შტატგარეშე თანამშრომელზე შესრულებული სამუშაოების დოკუმენტირებული აღრიცხვა არ არსებობდა. ასეთ ვითარებაში იზრდება რისკი, რომ საბიუჯეტო ან სახელმწიფო კომპანიის რესურსები არაეფექტიანად ან არასათანადო კონტროლის პირობებში იხარჯებოდეს.
კიდევ ერთი მიმართულება სახელფასო პოლიტიკას ეხება. აუდიტორების შეფასებით, კომპანიის სხვადასხვა დეპარტამენტში ერთსა და იმავე პოზიციაზე დასაქმებულ პირებს განსხვავებული ანაზღაურება ჰქონდათ, მიუხედავად იმისა, რომ სამუშაო ფუნქციები იდენტური იყო. სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ მსგავსი პრაქტიკა აზიანებს სამართლიანობის განცდას, ამცირებს შიდა მოტივაციას და ქმნის არაგამჭვირვალე მენეჯმენტის შთაბეჭდილებას.
რატომ არის ეს საკითხი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი? იმიტომ, რომ საუბარია არა ჩვეულებრივ კერძო კომპანიაზე, არამედ სტრატეგიულ ენერგოკომპანიაზე, რომელიც საქართველოს გაზსადენების სისტემასთან, ენერგოუსაფრთხოებასთან და მნიშვნელოვანი ინფრასტრუქტურის მართვასთან არის დაკავშირებული. ასეთ კომპანიებში მართვის ხარისხი მხოლოდ ფინანსური საკითხი არ არის — ის პირდაპირ უკავშირდება სახელმწიფო ინტერესებს, ინვესტორთა ნდობას და ქვეყნის ეკონომიკურ სტაბილურობას.
ანალიტიკოსები და კორპორაციული მართვის სპეციალისტები ხშირად აღნიშნავენ, რომ სახელმწიფო კომპანიებში პრემიისა და ხელფასების გამჭვირვალე სისტემა აუცილებელია სამი მიზეზის გამო:
პირველი — საზოგადოებამ უნდა იცოდეს, რაში იხარჯება რესურსი;
მეორე — პროფესიონალ კადრებს უნდა ჰქონდეთ სამართლიანი მოტივაციის სისტემა;
მესამე — საერთაშორისო საფინანსო ინსტიტუტებსა და ინვესტორებს სჭირდებათ პროგნოზირებადი მმართველობა.
თუ მსგავსი დასკვნების შემდეგ რეალური რეფორმები განხორციელდება, ეს კომპანიისთვის შეიძლება დადებითი შესაძლებლობაც გახდეს — დაინერგოს შედეგებზე მიბმული პრემირების სისტემა, გაძლიერდეს შიდა აუდიტი, გაჩნდეს ერთიანი სახელფასო სტანდარტი და გაიზარდოს ანგარიშვალდებულება.
თუ ცვლილებები არ განხორციელდა, კრიტიკოსების აზრით, პრობლემები გაგრძელდება: დაბალი ეფექტიანობა, შიდა უკმაყოფილება, პოლიტიკური კითხვები და ფინანსური რესურსების არამიზნობრივი გამოყენების რისკი.
საბოლოოდ, ეს საქმე მხოლოდ 7 მილიონ ლარზე არ არის. ეს არის კითხვა, რამდენად ეფექტიანად და გამჭვირვალედ იმართება სახელმწიფო სტრატეგიული აქტივები საქართველოში.
წყაროები:
• საქართველოს სახელმწიფო აუდიტის სამსახური — ოფიციალური პორტალი / ანგარიშები: https://www.sao.ge/
• საქართველოს ნავთობისა და გაზის კორპორაცია — ოფიციალური ინფორმაცია: ვებგვერდი
