დასავლეთ საქართველოს თხილის მწარმოებელ რეგიონებში ფერმერები ახალ პრობლემაზე საუბრობენ, ბაღების ნაწილში მცენარეები მოულოდნელად ჭკნება და ხმება. სოფლის მეურნეობის სამეცნიერო-კვლევითი ცენტრის შეფასებით, თხილის უეცარი ხმობა ერთი კონკრეტული დაავადებით არ არის გამოწვეული და მას ბაქტერიული ინფექციების, მცენარის დასუსტების, ნიადაგის მჟავიანობის, გვალვის, ჭარბტენიანობისა და სხვა სტრესული ფაქტორების ერთობლიობა განაპირობებს.

ცენტრის ინფორმაციით, პროცესში მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ბაქტერიული კიბო და ბაქტერიული სიდამწვრე. დაზიანებულ მცენარეს უყვითლდება ფოთლები, უჩნდება მუქი ყავისფერი ლაქები, ტოტებზე ნახეთქები და ჭკნობის ნიშნები, ღეროს შიდა ქსოვილი კი მუქდება. დაავადებული მცენარის სრულად განკურნება რთულია, რადგან პათოგენი მის ქსოვილებში სისტემურად ვრცელდება, თუმცა დროული მოვლით შესაძლებელია დაავადების გავრცელებისა და ზარალის შემცირება.

სპეციალისტები ფერმერებს ურჩევენ ნიადაგის ანალიზს, მაღალი მჟავიანობის შემცირებას, დაბალანსებულ განოყიერებას, სადრენაჟო არხების მოწესრიგებას, სარეველების კონტროლს, დაზიანებული ტოტების მოჭრასა და განადგურებას. ასევე აუცილებელია საბაღე ინსტრუმენტების ყოველი დაავადებული მცენარის დამუშავების შემდეგ დეზინფექცია და სპილენძის შემცველი პრეპარატების გამოყენება. მთლიანად გამხმარი ბუჩქი უნდა ამოიძირკვოს და ბაღიდან უსაფრთხოდ გაიტანონ.

რეკომენდაციების შესრულება ფერმერს დამატებით ხარჯს აკისრებს, რადგან საჭირო ხდება ნიადაგის კვლევა, სასუქების, მცენარეთა დაცვის პრეპარატების, სადეზინფექციო საშუალებების შეძენა, დრენაჟის მოწყობა, მრავალჯერადი დამუშავება და კვალიფიციური აგრონომის მომსახურება. სწორედ ამ დროს, 2026 წლიდან თხილის წარმოების ხელშეწყობის ცალკე სახელმწიფო პროგრამა გაუქმდა. პროგრამა 2023-2025 წლებში მოქმედებდა და მცირე ფერმერებს, რომელთაც 0.2-დან 3 ჰექტრამდე თხილის ბაღი ჰქონდათ, ჰექტარზე 500 ლარის დახმარებას აძლევდა აგროქიმიკატებისა და პესტიციდების შესაძენად. სამი წლის განმავლობაში პროგრამის ბიუჯეტმა ჯამში დაახლოებით 68 მილიონი ლარი შეადგინა.

გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო განმარტავს, რომ პროგრამა თავდაპირველად დროებითი მხარდაჭერის მექანიზმად შეიქმნა და მისი გაგრძელება 2026 წლისთვის აღარ დაიგეგმა. უწყების ცნობით, თხილის ხმობის საკითხზე გურიასა და სამეგრელოში საინფორმაციო და საკონსულტაციო შეხვედრები ტარდება, რომლებშიც ფერმერები, აგრონომები და რეგიონული საკონსულტაციო სამსახურების წარმომადგენლები მონაწილეობენ. ამ ეტაპზე სამინისტროს თხილის სექტორისთვის ცალკე სუბსიდირების პროგრამის აღდგენა დაგეგმილი არ აქვს.

სახელმწიფოს პოზიციის მხარდამჭერები მიიჩნევენ, რომ მუდმივი სუბსიდირება ფერმერის დამოკიდებულებას ზრდის და პრობლემას გრძელვადიანად ვერ აგვარებს. მათი შეფასებით, სექტორისთვის უფრო ეფექტიანი შეიძლება იყოს ბაღების კადასტრის მოწესრიგება, აგრონომიული განათლება, ხარისხიანი სარგავი მასალა, ლაბორატორიული კვლევები და შედეგზე ორიენტირებული საინვესტიციო პროგრამები. ამავე მიდგომით, ყველა მეთხილისთვის ერთნაირი თანხის გადაცემა ნაკლებად ეფექტიანია, რადგან ბაღების მდგომარეობა, მოსავლიანობა და საჭიროებები ერთმანეთისგან მნიშვნელოვნად განსხვავდება.

მეორე მხრივ, ფერმერებისა და სექტორის წარმომადგენელთა ნაწილის შეფასებით, სუბსიდიის გაუქმების დრო განსაკუთრებით პრობლემურია, რადგან თხილის ხმობასთან ბრძოლა მოვლის ხარჯს ზრდის, დაზიანებულ ბაღებში კი მოსავლისა და შემოსავლის შემცირებაა მოსალოდნელი. მცირე მეურნეობებისთვის ჰექტარზე 500 ლარიც კი პრეპარატების, სასუქისა და სეზონური სამუშაოების ნაწილის დაფინანსების შესაძლებლობა იყო. მათი არგუმენტით, მხოლოდ რეკომენდაციების გავრცელება არასაკმარისია, თუ ფერმერს მათი შესრულებისთვის ფინანსური რესურსი არ აქვს.

თხილი საქართველოს ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი საექსპორტო პროდუქტია. 2025 წელს ექსპორტის რაოდენობა და შემოსავალი გაიზარდა, ხოლო სეზონის გარკვეულ პერიოდში ერთი კილოგრამის საშუალო საექსპორტო ფასი წინა წელთან შედარებით მნიშვნელოვნად მაღალი იყო. თუმცა სექტორის საერთო საექსპორტო შედეგი ცალკეული მცირე ფერმერის მდგომარეობას სრულად არ ასახავს. მაღალი საექსპორტო ფასი მხოლოდ მაშინ ქმნის შემოსავალს, თუ ბაღი საკმარისი რაოდენობისა და შესაბამისი ხარისხის მოსავალს იძლევა.

დარგის სპეციალისტების შეფასებით, თხილის ხმობა ერთჯერადი დახმარებით ვერ მოგვარდება, თუმცა მხოლოდ ტექნიკური რეკომენდაციებიც საკმარისი არ იქნება. შედეგისთვის საჭიროა დაავადების გავრცელების ზუსტი აღრიცხვა, რეგიონების მიხედვით ლაბორატორიული კვლევა, ნიადაგის ანალიზზე ხელმისაწვდომობა, აგრონომების საველე კონსულტაციები და მიზნობრივი დახმარება იმ მეურნეობებისთვის, სადაც დაავადების კერები დადასტურდება.

სექტორისთვის დამატებითი გამოწვევაა საერთაშორისო კონკურენციაც. ქართული თხილის ფასი დიდწილად დამოკიდებულია თურქეთში მოსავლის მოცულობასა და ხარისხზე, რადგან თურქეთი მსოფლიო ბაზრის მთავარი მიმწოდებელია. თხილის გადამმუშავებელთა და ექსპორტიორთა ასოციაციის შეფასებით, მიმდინარე სეზონზე თურქეთში უკეთესი მოსავლის მოლოდინი ქართულ პროდუქციაზე ფასის ზრდის შესაძლებლობას ზღუდავს. ასეთ პირობებში ბაღების ხმობით გამოწვეული დაბალი მოსავლიანობა ფერმერს ორმაგი წნეხის ქვეშ აყენებს, რადგან იზრდება წარმოების ხარჯი, შემოსავლის ზრდა კი გარანტირებული არ არის.

მთავარი კითხვა აღარ არის მხოლოდ ის, უნდა დაბრუნდეს თუ არა ძველი სუბსიდია. საკითხია, რა ფორმით უნდა დაეხმაროს სახელმწიფო ფერმერს, რომელსაც ერთდროულად დაავადებასთან, კლიმატურ სტრესთან, გაზრდილ ხარჯებთან და ცვალებად საერთაშორისო ფასებთან უწევს გამკლავება. ექსპერტების შეფასებით, უნივერსალური სუბსიდიის ნაცვლად შესაძლებელია დროებითი, მიზნობრივი დახმარების შექმნა დაზიანებული ბაღებისთვის, რომელიც ლაბორატორიულ დასკვნას, აგრონომიულ გეგმასა და ჩატარებული სამუშაოების დადასტურებას დაეფუძნება. ასეთი მოდელი ბიუჯეტის უფრო ეფექტიან გამოყენებასა და რეალურად დაზარალებული მეურნეობების მხარდაჭერას შეუწყობდა ხელს.

წყაროები: