საქართველოში პლასტიკის ახალი რეგულაცია მხოლოდ გარემოსდაცვითი გადაწყვეტილება აღარ არის. ის უკვე გადაიქცა ეკონომიკურ საკითხადაც, რადგან ბიზნესის ნაწილი ამბობს, რომ ჩანაცვლების ხარჯი საბოლოოდ მომხმარებლის ფასში აისახება. BM.GE-სთან სამწვადის „ცეცხლი აინთო“-ს თანადამფუძნებელმა გიორგი ახსაბაძემ განაცხადა, რომ რეგულაციებზე გადაწყობა მათთვის ერთ-ერთი მთავარი გამოწვევაა და პროდუქციის გაძვირება დაახლოებით 20-30%-ით შეიძლება გამოიწვიოს. მისი თქმით, ობიექტი პლასტიკს მინიმალურად იყენებს, თუმცა ალტერნატიულ შეფუთვაზე გადასვლა მაინც ხარჯს ზრდის.

რეგულაციის მიზანი გარემოზე პლასტმასის ზემოქმედების შემცირებაა. გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს განმარტებით, საქართველოში ჩატარებული კვლევებით მდინარეებში აღმოჩენილი ნარჩენების დაახლოებით 88% პლასტმასია, ხოლო პლასტმასის ბოთლების წილი დაახლოებით 41%-ს შეადგენს. სამინისტრო ასევე მიუთითებს, რომ 2026 წლის 1 იანვრიდან უკვე აიკრძალა სურსათთან შეხებისთვის განკუთვნილი გარკვეული პლასტმასის საგნების რეალიზაცია, ხოლო 2026 წლის 1 აპრილიდან სახელმწიფო შესყიდვებში 3 ლიტრამდე პლასტმასის ბოთლებით სასმლის შეძენაც იზღუდება.

თუმცა პრობლემის მეორე მხარე არის ეკონომიკა. ბიზნესისთვის მთავარი კითხვა ასე დგას: თუ პლასტიკი აიკრძალება, არსებობს თუ არა საკმარისი, იაფი და ადგილობრივად ხელმისაწვდომი ალტერნატივა?

Pepsi Georgia-ს ფინანსურმა დირექტორმა ნინო მამისაშვილმა თქვა, რომ აკრძალვის 4 წლით გადავადება ინდუსტრიასა და სახელმწიფოს აძლევს დროს, ერთად შეაფასონ ყველა ალტერნატივა და შეიმუშაონ ეკონომიკისთვის ნაკლებად საზიანო მექანიზმები. ეს პოზიცია აჩვენებს, რომ მსხვილი ბიზნესი გარემოსდაცვით მიზანს პირდაპირ არ უარყოფს, მაგრამ პროცესს ეტაპობრივობას და წინასწარ გათვლილ მოდელს სთხოვს.

გადამამუშავებელი სექტორიც აკრძალვას ერთადერთ გამოსავლად არ მიიჩნევს. პლასტმასის მიმღები და გადამმუშავებელი კომპანია „პოლივიმის“ კომერციულმა მენეჯერმა ბექა ფანჯავიძემ თქვა, რომ გამოსავალი გადამუშავებაშია და არა სრულ აკრძალვაში. ეს არგუმენტი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმ ფონზე, როცა საქართველოში ნარჩენების სეპარირება ჯერ კიდევ სუსტია და პლასტმასის გადამუშავების ჯაჭვი სისტემურად არ მუშაობს.

საკითხი კიდევ უფრო მკვეთრად დასვა კახა კონიაშვილმა, რომლის შეფასებითაც, პლასტიკის ჩანაცვლება მწარმოებლებს გაკოტრებით, ხოლო პროდუქციას გაძვირებით ემუქრება. დადგენილების პროექტი ეხება არა მხოლოდ სასმელებს, არამედ სურსათის ფართო კატეგორიასაც, რაც ნიშნავს, რომ რეგულაციის ეფექტი შეიძლება სწრაფი კვების ობიექტებს, სასმელების მწარმოებლებს, მაღაზიებს, იმპორტიორებსა და ადგილობრივ მწარმოებლებს ერთდროულად შეეხოს.

რას წერს ადგილობრივი ბიზნესგამოცემები:

BM.GE-სთან სამწვადის ქსელ „ცეცხლი აინთო“-ს წარმომადგენლებმა განაცხადეს, რომ ალტერნატიულ შეფუთვაზე გადასვლა პროდუქციის ღირებულებას დაახლოებით 20-30%-ით ზრდის. მათი შეფასებით, ბიზნესს ეკოლოგიური მიზნების წინააღმდეგობა არ აქვს, თუმცა ხარჯის ტვირთი საბოლოოდ მომხმარებელზე გადავა.

BPN.GE-მ თემაზე მომზადებულ მასალაში ადგილობრივი ბიზნესის წარმომადგენლები ციტირა, რომლებიც ამბობენ, რომ მცირე და საშუალო კვების ობიექტებს ქაღალდისა და ბიოდეგრადირებადი შეფუთვის მასობრივად შესყიდვა გაუჭირდებათ, რადგან ფასები პლასტიკთან შედარებით მნიშვნელოვნად მაღალია. მათი თქმით, მცირე ბიზნესისთვის ეს შეიძლება ოპერაციული ხარჯების ახალი ტალღა გახდეს. რეგულაცია განსაკუთრებით იმ სექტორებს ურტყამს, სადაც სწრაფი მიწოდება, take away მოდელი და იაფი შეფუთვა კრიტიკულია — საკურიერო სერვისები, სწრაფი კვება, ქუჩის კვების ობიექტები და მცირე კაფეები. გამოცემა წერს, რომ თუ ბაზარზე ალტერნატიული შეფუთვის საკმარისი მოცულობა არ გამოჩნდა, შესაძლოა შეფერხდეს მიწოდების ჯაჭვიც.

Commersant.ge-ზე გამოქვეყნებულ ანალიზებში ყურადღება გამახვილებულია იმაზე, რომ ეკოლოგიური რეფორმა ეკონომიკურად გამართული უნდა იყოს. გამოცემა აღნიშნავს, რომ ბიზნესს სჭირდება გარდამავალი პერიოდი, შეღავათები და ადგილობრივი წარმოების წახალისება, რათა ბაზარი მხოლოდ იმპორტირებულ ძვირ შეფუთვაზე არ გახდეს დამოკიდებული.

რომ შევაჯამოთ, ბიზნესის ერთ-ერთი მთავარი არგუმენტია, რომ პლასტიკის ჩანაცვლება ავტომატურად არ ნიშნავს გარემოს დაცვას, თუ ალტერნატივა სრულად იმპორტირებულია, ძვირია და თავადაც ტოვებს დიდ ნახშირბადულ კვალს ტრანსპორტირების გამო. სწორედ ამიტომ ბევრი სექტორი აკრძალვის ნაცვლად გადამუშავების მოდელს, დეპოზიტურ სისტემას და ეტაპობრივ ჩანაცვლებას ითხოვს.

მთავრობის პოზიცია:

მთავრობის გრძელვადიანი გეგმის მიხედვით, 2031 წლის 1 თებერვლიდან უკვე უფრო მკაცრი ეტაპი უნდა ამოქმედდეს — პლასტმასის ბოთლებში სასმელების წარმოება, იმპორტი და ბაზარზე განთავსება მნიშვნელოვნად შეიზღუდება, გარკვეული გამონაკლისების გარდა (დიდი მოცულობის ტარა და სპეციფიკური კატეგორიები).

დღეს მთავარი კითხვა აღარ არის, უნდა შემცირდეს თუ არა პლასტიკი — ამაზე კონსენსუსი არსებობს. მთავარი კითხვა ასეთია: შეძლებს თუ არა საქართველო ეკოლოგიური მიზნის მიღწევას ისე, რომ ამას მოსახლეობა ფასების შოკით არ შეხვდეს.

თუ რეფორმას თან დაერთო:

  • ადგილობრივი შეფუთვის წარმოების მხარდაჭერა
  • მცირე ბიზნესისთვის შეღავათები
  • გადამუშავების ინფრასტრუქტურა
  • ეტაპობრივი ვადები

მაშინ ეს შეიძლება წარმატებულ მოდელად იქცეს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, საზოგადოება მას გარემოსდაცვით ნაბიჯად კი არა, კიდევ ერთ გაძვირებად აღიქვამს.

რას ამბობს საერთაშორისო გამოცდილება?

საერთაშორისო გამოცდილება აჩვენებს, რომ პლასტიკის შემცირება აუცილებელი მიმართულებაა, მაგრამ განვითარებულ ბაზრებშიც კი ამას თან ახლავს გარდამავალი პერიოდი, ინფრასტრუქტურა და ბიზნესთან შეთანხმებული წესები. ევროკავშირში ახალი შეფუთვის პოლიტიკა მიზნად ისახავს 2030 წლისთვის შეფუთვის ნარჩენების შემცირებას, გარკვეული ერთჯერადი პლასტიკის აკრძალვას და შეფუთვის გადამუშავებად ან ხელახლა გამოყენებად მოდელზე გადასვლას. Reuters-ის მიხედვით, ევროპაში შეფუთვის ნარჩენები წლების განმავლობაში იზრდებოდა, რის გამოც ევროკავშირი არა მხოლოდ აკრძალვებს, არამედ შეგროვების, გადამუშავებისა და ხელახალი გამოყენების სისტემებსაც ავითარებს.

ამიტომ საქართველოსთვის მთავარი რისკი არა თავად რეგულაცია, არამედ მისი მოუმზადებლად ამოქმედებაა. თუ ქვეყანა მხოლოდ აკრძალვას შემოიღებს და პარალელურად არ შექმნის ალტერნატიული შეფუთვის ხელმისაწვდომ ბაზარს, გადამუშავების ინფრასტრუქტურას, სუბსიდირების ან საგადასახადო წახალისების მოდელს, შედეგი შეიძლება იყოს პროდუქციის გაძვირება, მცირე ბიზნესის დაზიანება და იმპორტზე დამოკიდებულების ზრდა. ხოლო თუ რეგულაცია სწორად დაიგეგმება, ის შეიძლება იქცეს ახალი ეკოინდუსტრიის განვითარების შესაძლებლობადაც.

რეალური გამოსავალი, როგორც ჩანს, აკრძალვასა და სრულ უმოქმედობას შორისაა: ეტაპობრივი გადასვლა, მკაფიო ვადები, ბიზნესთან კონსულტაცია, ადგილობრივი გადამუშავების გაძლიერება და მოსახლეობისთვის ფასის შოკის თავიდან აცილება. პლასტიკის შემცირება აუცილებელია, მაგრამ თუ გარემოსდაცვითი პოლიტიკა ეკონომიკურ რეალობას არ დაეფუძნა, საზოგადოება მას ეკოლოგიურ რეფორმად კი არა, ფასების კიდევ ერთ ზრდად აღიქვამს.

შეგახსენებთ, საქართველოში ერთჯერადი პლასტიკისა და პლასტმასის შეფუთვებთან დაკავშირებული ახალი რეგულაცია უკვე ოფიციალურად დაწყებულია, თუმცა მისი ყველაზე მასშტაბური ნაწილი ეტაპობრივად მომდევნო წლებში ამოქმედდება. სწორედ ამიტომ თემა ბიზნესში განსაკუთრებულ დისკუსიას იწვევს — ერთი მხარე გარემოსდაცვით აუცილებლობაზე საუბრობს, მეორე კი ფასების ზრდასა და ბაზრის მოუმზადებლობაზე.

ოფიციალური დადგენილების მიხედვით, რეგულაცია ერთ დღეში სრულ აკრძალვას არ ნიშნავს. ის რამდენიმე ეტაპად შედის ძალაში.

პირველი მნიშვნელოვანი ეტაპი უკვე 2026 წლის 1 იანვრიდან ამოქმედდა. ამ თარიღიდან აიკრძალა გარკვეული ერთჯერადი პლასტმასის პროდუქციის ბაზარზე განთავსება — მათ შორის პლასტმასის კოვზები, ჩანგლები, დანები, საწრუპები, თეფშები, მოსარევები და გაფართოებული პოლისტიროლის საკვების კონტეინერები. ეს ნაბიჯი ევროკავშირის პრაქტიკასთან მიახლოებულ პოლიტიკად შეფასდა.

შემდეგი ეტაპი 2026 წლის 1 აპრილიდან ამოქმედდა, როდესაც სახელმწიფო უწყებებისთვის შეზღუდული გახდა პლასტმასის ჭიქების, კონტეინერებისა და 3 ლიტრამდე პლასტმასის ბოთლში ჩამოსხმული სასმელების სახელმწიფო შესყიდვა. ყველაზე ხმაურიანი ეტაპი კი 2026 წლის 1 ივლისიდან იწყება. ამ დღიდან საზოგადოებრივი კვების ობიექტებს — რესტორნებს, კაფეებს, სწრაფი კვების ობიექტებს — აეკრძალებათ მომხმარებლისთვის საკვების ერთჯერად პლასტმასის შეფუთვაში მიწოდება და პლასტმასის ბოთლში სასმელის შეთავაზება. როგორც ზემოთ, მოგახსენეთ, სწორედ ეს პუნქტი გახდა ბიზნესის ყველაზე მწვავე კრიტიკის საგანი.

წყაროები