კაცობრიობას საუკუნეების განმავლობაში აინტერესებდა ერთი მთავარი კითხვა — აქვს თუ არა სამყაროს დასასრული და თუ აქვს, როგორ მოხდება იგი. უახლესი სამეცნიერო კვლევები ამ კითხვაზე ახალ, ბევრად უფრო შემაშფოთებელ პასუხს გვთავაზობს: შესაძლოა, სამყარო იმაზე ადრე დასრულდეს, ვიდრე აქამდე გვეგონა.
როგორც ბოლო მონაცემები მიუთითებს, ჩვენი სამყარო შეიძლება კიდევ დაახლოებით 33 მილიარდი წელი არსებობდეს — რაც კოსმოსური მასშტაბით ბევრად მოკლე პერიოდად ითვლება, ვიდრე ადრე ვარაუდობდნენ (ტრილიონობით წელი).
ამ სცენარის საფუძველში დგას ე.წ. „დიდი შეკუმშვის“ (Big Crunch) თეორია — იდეა, რომლის მიხედვითაც სამყარო, რომელიც დღეს ფართოვდება, მომავალში შესაძლოა გაფართოებას შეწყვეტს და საპირისპირო პროცესში გადავა.
რა არის „დიდი შეკუმშვა“
„დიდი შეკუმშვა“ არის ჰიპოთეზა, რომელიც „დიდი აფეთქების“ საპირისპირო პროცესს აღწერს. თუ „დიდი აფეთქება“ სამყაროს გაფართოების დასაწყისია, „დიდი შეკუმშვა“ მის დასასრულს წარმოადგენს.
ამ მოდელის მიხედვით:
- სამყაროს გაფართოება ერთ მომენტში შენელდება და გაჩერდება;
- შემდეგ დაიწყება უკუპროცესი — შეკუმშვა;
- საბოლოოდ მთელი მატერია და სივრცე-დრო ერთ უკიდურესად მკვრივ მდგომარეობაში „ჩაიკეცება“, რაც „დიდი აფეთქების“ საწყის პირობებს ჰგავს.
ეს ნიშნავს, რომ სამყარო შეიძლება ციკლური იყოს — იწყებოდეს, ფართოვდებოდეს და შემდეგ ისევ საკუთარ თავში ბრუნდებოდეს.
რატომ შეიცვალა მეცნიერების ხედვა
დიდი ხნის განმავლობაში მეცნიერები თვლიდნენ, რომ ასეთი სცენარი ნაკლებად სავარაუდო იყო, რადგან დაკვირვებები მიუთითებდა სამყაროს აჩქარებულ გაფართოებაზე.
თუმცა ახალი კვლევები აჩვენებს, რომ მთავარი ფაქტორი — ბნელი ენერგია — შესაძლოა მუდმივი არ იყოს.
თუ მისი თვისებები დროთა განმავლობაში შეიცვლება:
- გაფართოების პროცესი შეიძლება დასუსტდეს;
- შემდეგ კი საერთოდ შეიცვალოს მიმართულება;
- შედეგად დაიწყოს შეკუმშვა.
ზოგიერთი თეორიული მოდელი ასევე მიუთითებს დამატებით ველებზე (მაგალითად, აქსიონურ ველზე), რომლებიც მომავალში შეიძლება გავლენას ახდენდეს სამყაროს დინამიკაზე და „უკან მოქაჩვას“ იწვევდეს.
რას ნიშნავს ეს რეალურად
მიუხედავად იმისა, რომ 33 მილიარდი წელი ადამიანისთვის წარმოუდგენლად დიდი დროა, კოსმოლოგიური მასშტაბით ეს შედარებით „მოკლე სიცოცხლეა“.
ეს სცენარი ცვლის სამყაროს აღქმას:
- ის აღარ არის უსასრულოდ გაფართოებადი სისტემა;
- შესაძლოა იყოს სასრული და ციკლური;
- მისი „დასასრული“ შეიძლება იყოს ახალი „დასაწყისის“ წინაპირობა.
შეფასება — ჰიპოთეზა თუ რეალური საფრთხე?
ანალიტიკოსები, ასტროფიზიკოსები და კოსმოლოგები აღნიშნავენ, რომ „დიდი შეკუმშვის“ თეორია ჯერ კიდევ ჰიპოთეზის დონეზეა და საჭიროებს დამატებით დაკვირვებებს. მათი შეფასებით:
- ბნელი ენერგიის ბუნება დღემდე ერთ-ერთი ყველაზე დიდი უცნობია მეცნიერებაში;
- ახალი მონაცემები შეიძლება სრულად შეცვალოს არსებული მოდელები;
- სამყაროს საბოლოო ბედი ჯერ კიდევ ღია კითხვად რჩება.
ექსპერტების ნაწილი ხაზს უსვამს, რომ მსგავსი კვლევები მნიშვნელოვანია არა იმიტომ, რომ „დასასრულს“ გვეუბნება, არამედ იმიტომ, რომ უკეთ გვაგებინებს, როგორ მუშაობს კოსმოსი.
დასკვნა
„სამყაროს დასასრული“ შეიძლება ჟღერდეს როგორც შორეული და აბსტრაქტული იდეა, თუმცა მეცნიერებისთვის ეს არის გზა იმის გასაგებად, როგორ დაიწყო ყველაფერი და როგორ შეიძლება დასრულდეს.
დღეს არსებული ცოდნა გვიჩვენებს, რომ კოსმოსი ბევრად უფრო დინამიკური და არაპროგნოზირებადია, ვიდრე გვეგონა.
შესაძლოა, სამყარო არ არის უსასრულო — არამედ დიდი ციკლის ნაწილი, სადაც დასასრული და დასაწყისი ერთმანეთის გაგრძელებაა.
