მსოფლიო ეკონომიკა რთული არჩევანის წინაშე - ბრუნდება თუ არა სტაგფლაცია?
მსოფლიო ფინანსურ ბაზრებზე კვლავ აქტიურად საუბრობენ სტაგფლაციის რისკზე — მდგომარეობაზე, როდესაც ეკონომიკური ზრდა სუსტდება, ფასები კი მაინც სწრაფად მატულობს.
ამ საფრთხის მთავარი წყარო ენერგორესურსების გაძვირებაა. Brent-ის ფასის $100-მდე ზრდამ გააჩინა მოლოდინი, რომ საწვავის, ტრანსპორტირებისა და წარმოების ხარჯები კვლავ მოიმატებს. ამავე დროს, საერთაშორისო სავაჭრო ტარიფები, გეოპოლიტიკური დაძაბულობა და მაღალი საპროცენტო განაკვეთები ეკონომიკურ აქტივობას ზღუდავს.
სტაგფლაცია ცენტრალური ბანკებისთვის განსაკუთრებით რთული პრობლემაა. ჩვეულებრივ, ინფლაციის შესამცირებლად საპროცენტო განაკვეთები იზრდება, რაც სესხებს აძვირებს და მოთხოვნას ამცირებს. მაგრამ როდესაც ეკონომიკური ზრდა ისედაც სუსტია, განაკვეთის დამატებით გაზრდამ შესაძლოა რეცესია გააღრმაოს.
საპირისპიროდ, განაკვეთების შემცირება ბიზნესსა და მოსახლეობას დაეხმარება, თუმცა შეიძლება ფასების ზრდა კიდევ უფრო დააჩქაროს. სწორედ ამიტომ, სტაგფლაციის პირობებში ცენტრალურ ბანკებს არჩევანის გაკეთება ინფლაციასა და ეკონომიკურ ზრდას შორის უწევთ.
საერთაშორისო სავალუტო ფონდმა 2026 წლის გლობალური ეკონომიკური ზრდის პროგნოზი დაახლოებით 3%-მდე შეამცირა. ამავე დროს, გლობალური ინფლაციის პროგნოზი 4.7%-მდე გაზარდა და აღნიშნა, რომ 2024 წლიდან დაწყებული დეზინფლაციის პროცესი შეფერხდა.
კიდევ უფრო მძიმე სცენარი აქვს მსოფლიო ბანკს. ბანკის მთავარი ეკონომისტის შეფასებით, ახლო აღმოსავლეთში კონფლიქტის მნიშვნელოვანი გაფართოების შემთხვევაში გლობალური ზრდა შესაძლოა 2026 წელს 1.3%-მდეც შემცირდეს. ასეთი მაჩვენებელი მსოფლიო ეკონომიკას რეცესიასთან ძალიან ახლოს მიიყვანს.
ყველაზე მოწყვლადი ენერგიის იმპორტიორი ეკონომიკებია. ევროპისთვის ძვირი ნავთობი და გაზი ნიშნავს წარმოების ხარჯების ზრდას, განსაკუთრებით ქიმიურ, მეტალურგიულ, სატრანსპორტო და სასურსათო სექტორებში. აზიისთვის დამატებითი პრობლემაა ეროვნული ვალუტების შესაძლო გაუფასურება, რადგან ნავთობის შესაძენად მეტი დოლარი ხდება საჭირო.
სტაგფლაციის საფრთხე ბიზნესსაც ცვლის. კომპანიები უფრო ფრთხილად ახორციელებენ ინვესტიციებს, ამცირებენ დაქირავებას და ცდილობენ ხარჯების მომხმარებელზე გადატანას. მოსახლეობა კი ნაკლებად ყიდულობს გრძელვადიან და ძვირადღირებულ საქონელს.
საქართველოსთვის ასეთ გარემოში სამი ძირითადი საფრთხე იკვეთება: იმპორტირებული ინფლაცია, სესხების ხანგრძლივად მაღალ დონეზე დარჩენა და სავაჭრო პარტნიორ ქვეყნებში მოთხოვნის შემცირება. დამატებითი რისკია ტურიზმიც, რადგან ეკონომიკური გაუარესების დროს ადამიანები საერთაშორისო მოგზაურობაზე ხარჯებს ხშირად პირველ რიგში ამცირებენ.
