ევროპაში ნარკოტიკების ბაზარი სწრაფად იცვლება. თუ წლების განმავლობაში მთავარი გამოწვევა ტრადიციული ნარკოტიკები იყო, დღეს ევროკავშირის ქვეყნები ერთდროულად რამდენიმე მიმართულებით მზარდ საფრთხეს აწყდებიან: რეკორდულად ხელმისაწვდომი კოკაინი, სწრაფად მზარდი სინთეზური ნარკოტიკების წარმოება და ახალი, უკიდურესად ძლიერმოქმედი ოპიოიდები, რომლებიც რამდენიმე გრამშიც კი ათასობით სასიკვდილო დოზას შეიცავს.

ნარკოტიკების საკითხების ევროკავშირის სააგენტოს (EUDA) 2025 წლის ანგარიშის მიხედვით, პოლონეთი ევროკავშირში სინთეზური ნარკოტიკების ერთ-ერთი უმსხვილესი მწარმოებელი გახდა, ხოლო ევროპაში კოკაინის ხელმისაწვდომობა ისტორიულ მაქსიმუმთან ახლოს რჩება. სააგენტო მონიტორინგს ევროკავშირის 27 წევრი ქვეყნის გარდა ნორვეგიასა და თურქეთშიც ახორციელებს.

ანგარიშის თანახმად, 2024 წელს ევროკავშირში ზედოზირებით გამოწვეული სულ მცირე 7 600 ფატალური შემთხვევა დაფიქსირდა, სადაც უმეტეს შემთხვევაში რამდენიმე ნარკოტიკული ნივთიერება ერთდროულად იყო გამოყენებული. სიკვდილიანობის მთავარ მიზეზად კვლავ ოპიოიდები რჩება.

ევროკავშირის შინაგან საქმეთა და მიგრაციის კომისარმა მაგნუს ბრუნერმა ანგარიშის წარდგენისას განსაკუთრებული ყურადღება გაამახვილა ნარკოტიკებით ვაჭრობისა და ორგანიზებული დანაშაულის კავშირზე.

„ნარკოტიკებით მოვაჭრეთა ქსელი აფინანსებს ფულის გათეთრებას, კორუფციას, ადამიანებით ვაჭრობას, ძალადობას და ორგანიზებული დანაშაულის სხვა მძიმე ფორმებს,“ განაცხადა ბრუნერმა.

ევროპოლისა და ევროკომისიის შეფასებით, ევროკავშირში მოქმედი ყველაზე ძლიერი კრიმინალური ორგანიზაციების მნიშვნელოვან ნაწილს ძირითადი შემოსავალი სწორედ ნარკოტიკებით ვაჭრობიდან აქვს. ბოლო წლებში განსაკუთრებით გაიზარდა ლათინური ამერიკიდან ევროპაში კოკაინის ნაკადები. ანტვერპენის, როტერდამის, ჰამბურგისა და ალხესირასის პორტები ევროპული ნარკოტრანზიტის მთავარ კვანძებად იქცა.

EUDA-ის მონაცემებით, 2024 წელს ევროკავშირში დაახლოებით 419 ტონა კოკაინი იქნა ამოღებული, რაც ბოლო წლების ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი მაჩვენებელია. ამავდროულად, ამოღების შემთხვევების რაოდენობა 95 ათასიდან 97 ათასამდე გაიზარდა. ექსპერტები მიიჩნევენ, რომ ეს შეიძლება მიუთითებდეს კრიმინალური ქსელების ახალი ტაქტიკის არსებობაზე, როდესაც დიდი პარტიების ნაცვლად კოკაინი მცირე მოცულობის ტვირთებად გადააქვთ.

კოკაინის მოხმარება განსაკუთრებით ახალგაზრდებში იზრდება. სააგენტოს შეფასებით, გასული წლის განმავლობაში ევროკავშირში კოკაინი დაახლოებით 2.5 მილიონმა 15-34 წლის მოქალაქემ მოიხმარა, რაც ნარკოტიკს კონტინენტის ერთ-ერთ ყველაზე გავრცელებულ აკრძალულ ნივთიერებად აქცევს.

სინთეზური ნარკოტიკების მიმართულებით ყველაზე მნიშვნელოვანი ცვლილებები პოლონეთში ფიქსირდება. ევროპოლისა და EUDA-ის ანგარიშები აჩვენებს, რომ პოლონეთი ბოლო წლებში ერთ-ერთ მთავარ ცენტრად ჩამოყალიბდა ამფეტამინისა და მეტამფეტამინის წარმოებისთვის. ამას რამდენიმე ფაქტორი განაპირობებს: განვითარებული ქიმიური ინდუსტრია, ევროკავშირის შიდა ბაზარზე თავისუფალი გადაადგილება და ორგანიზებული დანაშაულის ქსელების აქტიურობა.

თუმცა ევროკავშირის სააგენტოს განსაკუთრებული შეშფოთება სხვა მიმართულებითაც აქვს. საუბარია ნიტაზენებზე, ახალი თაობის სინთეზურ ოპიოიდებზე, რომლებიც ზოგ შემთხვევაში ფენტანილზეც ძლიერია.

EUDA-ის წარმომადგენლის, ლორენ ნოლანის განცხადებით, 2024 წელს ევროპის მასშტაბით 34 კილოგრამი ნიტაზენი ამოიღეს.

„ზოგიერთი მათგანი იმდენად ძლიერმოქმედია, რომ რამდენიმე გრამი ნივთიერებაც კი ათასობით პოტენციურად სასიკვდილო დოზას შეიცავს,“ აღნიშნა ნოლანმა.

ამ საფრთხეს ადასტურებენ ჯანდაცვის სპეციალისტებიც. მათი შეფასებით, ევროპა ცდილობს თავიდან აიცილოს ის სცენარი, რომელიც ბოლო წლებში აშშ-ში განვითარდა. ამერიკის დაავადებათა კონტროლის ცენტრის მონაცემებით, ბოლო ათწლეულში სინთეზურმა ოპიოიდებმა ასობით ათასი ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ერთ-ერთ ყველაზე მძიმე კრიზისად იქცა.

ევროპის შემთხვევაში განსხვავებული გარემოებაა. ევროკავშირის ქვეყნებში ჯანდაცვის სისტემები, ჩანაცვლებითი თერაპიის პროგრამები და პრევენციული პოლიტიკა შედარებით განვითარებულია, თუმცა ექსპერტები აფრთხილებენ, რომ ახალი სინთეზური ნივთიერებების სწრაფი გავრცელება არსებულ სისტემებსაც სერიოზულ გამოწვევას უქმნის.

ანგარიშში კიდევ ერთი საინტერესო ტენდენცია გამოიკვეთა. 2025 წელს პირველად დაფიქსირდა 50 ახალი ფსიქოაქტიური ნივთიერება, რის შედეგადაც ევროკავშირის მონიტორინგის სისტემაში რეგისტრირებული ნივთიერებების რაოდენობამ ათასს გადააჭარბა.

ეს ნიშნავს, რომ სამართალდამცავ ორგანოებსა და ჯანდაცვის სისტემებს უწევთ მუდმივად ახალ ქიმიურ ფორმულებთან ადაპტაცია. ხშირად ნივთიერება ბაზარზე ჩნდება უფრო სწრაფად, ვიდრე მისი სამართლებრივი კლასიფიკაცია ან სამედიცინო შეფასება ხდება.

ნარკოტიკების ეკონომიკური ასპექტიც სულ უფრო მნიშვნელოვანი ხდება. ევროკომისიისა და ევროპოლის შეფასებით, ევროკავშირში უკანონო ნარკოტიკების ბაზრის წლიური ღირებულება 30 მილიარდ ევროზე მეტს აღემატება. სწორედ ეს კოლოსალური თანხა აძლევს კრიმინალურ ჯგუფებს შესაძლებლობას, დააფინანსონ ფულის გათეთრების სქემები, კორუფციული ქსელები, იარაღის კონტრაბანდა და სხვა დანაშაულებრივი საქმიანობა.

მიუხედავად ამისა, ნარკოპოლიტიკის საკითხში ერთიანი ხედვა არ არსებობს. ერთი ნაწილი მიიჩნევს, რომ აუცილებელია სამართალდამცავი მიდგომების გამკაცრება, საზღვრების გაძლიერებული კონტროლი და კრიმინალური ქსელების ფინანსური რესურსების დაბლოკვა. მეორე ნაწილი კი ფიქრობს, რომ მხოლოდ რეპრესიული პოლიტიკა პრობლემას ვერ აგვარებს და მეტი რესურსი უნდა მიიმართოს პრევენციის, განათლებისა და მკურნალობის პროგრამებისკენ.

ევროპის გამოცდილება აჩვენებს, რომ ორივე მიდგომის კომბინაცია უფრო ეფექტიანია. სწორედ ამიტომ ევროკავშირის ახალი სტრატეგია ერთდროულად მოიცავს როგორც სამართალდამცავ ღონისძიებებს, ისე საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის პროგრამებს.

საბოლოოდ, EUDA-ის წლიური ანგარიში მხოლოდ ნარკოტიკების მოხმარების სტატისტიკა არ არის. ის აჩვენებს, რომ ევროპაში ნარკობაზარი უფრო მრავალფეროვანი, ტექნოლოგიურად განვითარებული და საერთაშორისო გახდა. კოკაინის რეკორდული ხელმისაწვდომობა, პოლონეთში სინთეზური ნარკოტიკების წარმოების ზრდა და ნიტაზენების გამოჩენა მიუთითებს, რომ კონტინენტი ახალი ნარკოტიკული ეპოქის წინაშე დგას, სადაც მთავარი გამოწვევა უკვე არა მხოლოდ მოხმარება, არამედ ორგანიზებული დანაშაულის მზარდი ეკონომიკური ძალაა.

წყაროები: