გერმანიის „დემოკრატიის დაცვის“ რეფორმა - როგორ ემზადებიან ფედერალური მიწები AfD-ის შესაძლო ძალაუფლების ზრდისთვის

1782026099

ბელა გელაშვილი

გერმანიაში პოლიტიკური და ინსტიტუციური დებატების ცენტრში მოექცა საკითხი, რომელიც ქვეყნის დემოკრატიული სისტემის მომავალს ეხება. რამდენიმე ფედერალური მიწა კონსტიტუციებსა და სპეციალურ კანონებში ცვლილებებს ამზადებს, რათა სასამართლოები, საზოგადოებრივი მაუწყებლები და სხვა საკვანძო ინსტიტუტები პოლიტიკური ბლოკირებისგან უფრო დაცული გახდეს. ცვლილებების ინიციატორები აცხადებენ, რომ ეს ნაბიჯები კონკრეტული პარტიის წინააღმდეგ არ არის მიმართული, თუმცა მათი გაჩენის მთავარი მიზეზი აშკარად უკავშირდება ულტრამემარჯვენე პარტია „ალტერნატივა გერმანიისთვის“ (AfD)-ის მზარდ გავლენას და მის მიერ რეგიონულ პარლამენტებში ე.წ. „ბლოკირების უმცირესობის“ მოპოვებას.

განსაკუთრებული ყურადღება შლეზვიგ-ჰოლშტაინის ფედერალურ მიწას ეთმობა, რომელიც დღეს გერმანიაში ერთადერთი რეგიონული პარლამენტია, სადაც AfD წარმოდგენილი არ არის. მიუხედავად ამისა, ადგილობრივი პოლიტიკური ძალები მიიჩნევენ, რომ მომავალ არჩევნებში ვითარება შეიძლება შეიცვალოს. სწორედ ამიტომ, მმართველი და ოპოზიციური პარტიების ფართო კოალიციამ საკონსტიტუციო ცვლილებების პაკეტი შეიმუშავა, რომლის მიზანია სასამართლოებისა და სხვა ინსტიტუტების პარალიზების თავიდან აცილება. ერთ-ერთი მთავარი ცვლილება საკონსტიტუციო სასამართლოს მოსამართლეთა შერჩევის პროცედურას ეხება. ახალი მექანიზმები შექმნილია იმისთვის, რომ მომავალში ვერც ერთმა პოლიტიკურმა ძალამ ვერ შეძლოს მოსამართლეთა დანიშვნის პროცესის ხანგრძლივი დაბლოკვა.

ამ ინიციატივების მხარდამჭერები ხშირად თიურინგიის მაგალითს ასახელებენ. სწორედ ამ აღმოსავლეთ გერმანულ მიწაზე AfD-მ 2024 წლის არჩევნებში ისტორიულ წარმატებას მიაღწია და პარლამენტში ისეთი წარმომადგენლობა მოიპოვა, რომელიც მას საკვანძო გადაწყვეტილებების დაბლოკვის შესაძლებლობას აძლევს. გერმანიის პოლიტიკური სისტემის სპეციფიკიდან გამომდინარე, კონსტიტუციური ცვლილებებისა და ზოგიერთი მნიშვნელოვანი დანიშვნისთვის პარლამენტის ორი მესამედის მხარდაჭერაა საჭირო. შესაბამისად, პარლამენტში ადგილების მესამედის ფლობა პარტიას საშუალებას აძლევს, პროცესი შეაჩეროს და შეთანხმების მიღწევა გაართულოს. სწორედ ეს მოხდა თიურინგიაში, სადაც საკონსტიტუციო სასამართლოს მოსამართლეების დანიშვნის პროცესი სერიოზული პოლიტიკური დაპირისპირების საგნად იქცა.

AfD ამ ცვლილებებს მწვავედ აკრიტიკებს და აცხადებს, რომ ტრადიციული პოლიტიკური ძალები დემოკრატიული პროცესების შეზღუდვას ცდილობენ. პარტიის წარმომადგენლების შეფასებით, მმართველი ელიტები წინასწარ ქმნიან მექანიზმებს, რომლებიც მომავალში ოპოზიციური ძალების გავლენას შეამცირებს. თუმცა ცვლილებების მომხრეები განსხვავებულ არგუმენტს იშველიებენ. მათი თქმით, ისტორიულად გერმანიის პოლიტიკური სისტემა სწორედ იმისთვის შეიქმნა, რომ ვერც ერთ პოლიტიკურ ძალას, განსაკუთრებით ანტიდემოკრატიულ მოძრაობებს, სახელმწიფო ინსტიტუტების ხელში ჩაგდება არ შეძლებოდა.

ეს დებატები მხოლოდ პოლიტიკურ საკითხს აღარ წარმოადგენს და სულ უფრო მეტად ეკონომიკურ განზომილებასაც იძენს. გერმანია ევროკავშირის უდიდესი ეკონომიკაა და ინვესტორებისთვის ერთ-ერთ მთავარ უპირატესობას სწორედ ძლიერი ინსტიტუტები, სასამართლოს დამოუკიდებლობა და პროგნოზირებადი რეგულაციური გარემო წარმოადგენს. საერთაშორისო საინვესტიციო ფონდები და რეიტინგული სააგენტოები პოლიტიკური სტაბილურობისა და კანონის უზენაესობის ხარისხს ეკონომიკური რისკის შეფასების მნიშვნელოვან ინდიკატორებად განიხილავენ. შესაბამისად, ნებისმიერი დისკუსია, რომელიც სასამართლოების დამოუკიდებლობას, მედიის თავისუფლებას ან სახელმწიფო ინსტიტუტების ფუნქციონირებას ეხება, პირდაპირ აისახება ქვეყნის საინვესტიციო მიმზიდველობაზე.

გერმანიისთვის გამოწვევა განსაკუთრებით მწვავეა აღმოსავლეთ რეგიონებში, სადაც AfD-ის მხარდაჭერა ზოგიერთ გამოკითხვაში 35-40 პროცენტსაც აღწევს. მიმდინარე წელს არჩევნები გაიმართება საქსონია-ანჰალტსა და მეკლენბურგ-წინა პომერანიაში, სადაც პარტია გამოკითხვების მიხედვით ლიდერ პოზიციებზე იმყოფება. სწორედ ამ ფონზე ცდილობენ რეგიონული ხელისუფლებები ინსტიტუციური „დაცვის მექანიზმების“ შექმნას მანამდე, სანამ პოლიტიკური ძალთა ბალანსი შეიცვლება.

საბოლოოდ, გერმანიაში მიმდინარე პროცესი გაცილებით ფართო ევროპული ტენდენციის ნაწილია. ევროკავშირის არაერთ ქვეყანაში იზრდება დებატები იმის შესახებ, როგორ უნდა დაიცვან დემოკრატიული ინსტიტუტები იმ პოლიტიკური ძალებისგან, რომლებსაც ოპონენტები „სისტემის შიგნიდან შეცვლის“ მცდელობაში ადანაშაულებენ. გერმანია ამ დისკუსიის ეპიცენტრში აღმოჩნდა, რადგან აქ საკითხი არა მხოლოდ პოლიტიკურ კონკურენციას, არამედ ქვეყნის დემოკრატიული მოდელის მდგრადობას, სასამართლოს დამოუკიდებლობასა და ეკონომიკური სტაბილურობის შენარჩუნებასაც ეხება. სწორედ ამიტომ, საკონსტიტუციო ცვლილებები, რომლებიც დღეს რეგიონულ პარლამენტებში განიხილება, შესაძლოა მომავალში მთელი ევროპისთვის მნიშვნელოვან პრეცედენტად იქცეს.