პორტები ავტომობილებით ივსება -  ელოდება თუ არა საქართველოს ავტობაზარს ფასების კორექცია და სექტორის ახალი კრიზისი?

საქართველოს ავტობიზნესი ბოლო წლების ერთ-ერთ ყველაზე რთულ პერიოდს გადის. 2026 წლის აპრილიდან ამოქმედებულმა ახალმა რეგულაციებმა, რომლებიც ავტომობილების იმპორტსა და რეექსპორტს შეეხო, ბაზარზე ერთდროულად ორი პროცესი გამოიწვია: ერთი მხრივ, დილერებმა რეგულაციების ამოქმედებამდე ავტომობილების შესყიდვა მკვეთრად გაზარდეს, მეორე მხრივ კი ახალი წესების ამოქმედების შემდეგ მოთხოვნა შემცირდა. შედეგად, ქვეყნის პორტებსა და ავტობაზრობებზე ავტომობილების დაგროვების პროცესი დაიწყო, რაც ფასებზე უკვე ახდენს გავლენას.

საქსტატის მონაცემებით, ავტომობილების რეექსპორტი საქართველოს საგარეო ვაჭრობის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი კომპონენტია. 2025 წელს მსუბუქი ავტომობილები ქვეყნის საექსპორტო და რეექსპორტის სტრუქტურაში კვლავ პირველ პოზიციებზე რჩებოდა. სწორედ ამიტომ, სექტორში მიმდინარე ცვლილებები მხოლოდ ავტოდილერების პრობლემა აღარ არის, ის პირდაპირ უკავშირდება ლოგისტიკას, საბაჟო შემოსავლებს, დასაქმებასა და მთლიან საგარეო ვაჭრობას.

ბაზრის მონაწილეთა ნაწილი დარწმუნებულია, რომ მიმდინარე ზაფხულში მიწოდების სიჭარბე ავტომობილების ფასების შემცირებას გამოიწვევს.

ავტოიმპორტიორთა ასოციაციის ხელმძღვანელი ალექსი ნონიაძე აცხადებს, რომ რეგულაციების ამოქმედებამდე ავტომობილების მასშტაბური შესყიდვა განხორციელდა და ამ მანქანების მნიშვნელოვანი ნაწილი ახლა უკვე ქვეყანაშია, ნაწილი კი კვლავ გზაშია.

„ახალი კანონმდებლობის ამოქმედებამდე შეძენილი ავტომობილების ნაწილი უკვე შემოვიდა, ნაწილი ისევ გზაშია. მოგეხსენებათ, შესყიდვა გაორმაგებული და გასამმაგებული იყო. თუ დიდი ნაწილი ავტომობილებისა დილერების მიერ არის შეძენილი, ეს გარკვეულ პერიოდში გაიაფებას გამოიწვევს. შეიძლება ამით მომხმარებელმა ისარგებლოს, მაგრამ როდესაც დილერები იზარალებენ და ბაზრიდან გავლენ, საქართველოს მოქალაქეს ავტომობილის შეძენა ყაზახი და ყირგიზი დილერებისგან მოუწევს,“ აცხადებს ნონიაძე.

მისი შეფასებით, ახალი რეგულაციები იმ პერიოდში ამოქმედდა, როდესაც სექტორი ისედაც გამოწვევების წინაშე იდგა.

„მცირე და საშუალო კომპანიების საშუალო ვაჭრობა დაახლოებით 60%-ით შემცირდა, მსხვილი კომპანიების დაახლოებით 20%-ით. თუ საშუალო მაჩვენებელს ავიღებთ, ბაზარი პრაქტიკულად განახევრებულია,“ ამბობს ნონიაძე.

თუმცა ბაზრის ყველა მონაწილე რეგულაციებს ერთმნიშვნელოვნად უარყოფითად არ აფასებს.

ეკონომისტებისა და სატრანსპორტო სექტორის ანალიტიკოსების ნაწილი მიიჩნევს, რომ ავტობიზნესის წინა მოდელი მნიშვნელოვნად იყო დამოკიდებული კონკრეტულ გეოპოლიტიკურ გარემოზე და რეექსპორტის განსაკუთრებულ პირობებზე. მათი შეფასებით, ახალი რეგულაციები შესაძლოა მოკლევადიან პერიოდში მტკივნეული იყოს, მაგრამ გრძელვადიან პერსპექტივაში სექტორს უფრო სტაბილური ბიზნესმოდელისკენ უბიძგოს.

ამავე დროს, მომხმარებლის პერსპექტივიდან ვითარება განსხვავებულად გამოიყურება.

„რობანი მოტორსის“ დამფუძნებელი ელგუჯა ჯამაგიძე მიიჩნევს, რომ ბაზარზე უკვე შეინიშნება მოთხოვნა-მიწოდების დისბალანსი, რომელიც უახლოეს თვეებში კიდევ უფრო აშკარა გახდება.

„ავტომობილების ჭარბი რაოდენობა უკვე შემოსულია, კიდევ შემოდის და პორტები გადატვირთულია. როდესაც ბაზარი არაპროგნოზირებადი ხდება, იწყება ფასების ცვალებადობა. ჭარბი მიწოდება ავტომატურად გამოიწვევს გაიაფებას, ეს ბიზნესის კანონია. მყიდველები უკვე ხედავენ, რომ ავტომობილების რაოდენობა გაიზარდა და ცდილობენ რაც შეიძლება ნაკლები გადაიხადონ,“ აცხადებს ჯამაგიძე.

მისი პროგნოზით, უახლოეს პერიოდში გარკვეულ სეგმენტებში ავტომობილების ფასი 10-20%-ითაც კი შეიძლება შემცირდეს.

სწორედ აქ იკვეთება ბაზრის მთავარი პარადოქსი: რაც პრობლემაა დილერისთვის, შეიძლება მოკლევადიან პერსპექტივაში სარგებელი აღმოჩნდეს მომხმარებლისთვის.

თუმცა ბაზარზე არსებული სიჭარბის გავლენა მხოლოდ ფასებზე არ შემოიფარგლება. ლოგისტიკური სექტორის წარმომადგენლები აღნიშნავენ, რომ ფოთისა და ბათუმის მიმართულებით ავტომობილების დაგროვებამ დამატებითი ზეწოლა შექმნა საწყობებსა და სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურაზე. თუ დაგროვილი მარაგები დროულად არ გაიყიდა, ხარჯების ზრდა თავად კომპანიებს დააწვება.

სექტორის მომავალი მნიშვნელოვნად არის დამოკიდებული რეგიონულ მოთხოვნაზე. ბოლო წლებში საქართველოს ავტობიზნესის წარმატება დიდწილად განაპირობა რეექსპორტმა ცენტრალური აზიისა და სამხრეთ კავკასიის ბაზრებზე. თუ ყაზახეთში, ყირგიზეთში, აზერბაიჯანში, სომხეთსა და ახლო აღმოსავლეთის ქვეყნებში მოთხოვნა შენარჩუნდება, დაგროვილი მარაგების ნაწილი შედარებით სწრაფად გაიწოვება.

ამ კონტექსტში მნიშვნელოვანია რეგიონული გეოპოლიტიკური ფაქტორებიც. ავტოდილერები განსაკუთრებულ ყურადღებას ამახვილებენ უკრაინასა და ახლო აღმოსავლეთში მიმდინარე პროცესებზე. მათი შეფასებით, თუ რეგიონში ეკონომიკური აქტივობა გაიზრდება და სატრანსპორტო მარშრუტები უფრო სტაბილური გახდება, საქართველოდან რეექსპორტზე მოთხოვნაც გაიზრდება.

მეორე მხრივ, ოპტიმისტური სცენარის არშემთხვევაში სექტორი შემოდგომიდან ახალი გამოწვევების წინაშე აღმოჩნდება. შემცირებული გაყიდვები, დაგროვილი მარაგები და გაძვირებული ფინანსური რესურსი კომპანიების ნაწილს ბაზრიდან გასვლის რისკის წინაშე დააყენებს.

დღეს მთავარი კითხვა აღარ არის, შემცირდება თუ არა ავტომობილების ფასი. ბაზრის მონაწილეთა უმრავლესობა უკვე თანხმდება, რომ გარკვეული კორექცია გარდაუვალია. მთავარი საკითხია, რამდენ ხანს გაგრძელდება ეს პროცესი და შეძლებს თუ არა სექტორი ახალი რეგულაციების პირობებში ადაპტაციას ისე, რომ საქართველომ რეგიონული ავტოჰაბის სტატუსი არ დაკარგოს.

თუ მოთხოვნა რეგიონში გაიზრდება, დაგროვილი მარაგები რამდენიმე თვეში გაიყიდება და ფასების ვარდნა დროებითი იქნება. თუ არა, საქართველოს ავტობიზნესი შესაძლოა ყველაზე რთულ კორექტირებას შეხვდეს ბოლო წლების განმავლობაში.

წყაროები