ევროკომისიამ წინასწარი დასკვნით დაადგინა, რომ Facebook-ისა და Instagram-ის დიზაინი შესაძლოა ევროკავშირის ციფრული სერვისების აქტს, DSA-ს არღვევდეს. მარეგულირებლის შეფასებით, უსასრულო სქროლი, ვიდეოების ავტომატური ჩართვა, პერსონალიზებული რეკომენდაციები და Reels-ისა და Stories-ის უწყვეტი ნაკადი მომხმარებელს პლატფორმაზე ხანგრძლივად დარჩენისკენ უბიძგებს და განსაკუთრებულ რისკს ბავშვებისა და მოზარდებისთვის ქმნის. Meta-ს ახლა შეუძლია ევროკომისიის წინასწარ დასკვნას უპასუხოს, რის შემდეგაც ბრიუსელი საბოლოო გადაწყვეტილებას მიიღებს.

საქმე მხოლოდ ტექნიკურ პარამეტრებს არ ეხება. ევროკომისია მიიჩნევს, რომ Meta-მ სათანადოდ ვერ შეაფასა და ვერ შეამცირა კომპულსიური გამოყენების რისკები. რეგულატორის პოზიციით, ეკრანთან გატარებული დროის მართვის არსებული ინსტრუმენტები მომხმარებელმა მარტივად შეიძლება უგულებელყოს, მშობელთა კონტროლი კი ხშირად ზედმეტ დროსა და ტექნიკურ ცოდნას მოითხოვს. ევროკავშირის მოთხოვნებს შორისაა ავტომატური ვიდეოს ჩართვისა და უსასრულო სქროლის ნაგულისხმევად გათიშვა, რეალური შესვენებების მექანიზმების დანერგვა და რეკომენდაციების სისტემის ნაკლებად დამოკიდებულება მომხმარებლის მაქსიმალურ ჩართულობაზე.

Meta ბრალდებებს არ ეთანხმება. კომპანიის წარმომადგენლის, ბენ უოლტერსის განცხადებით, ევროკომისიის დასკვნა სრულად არ ითვალისწინებს მოზარდების დაცვისთვის უკვე გადადგმულ ნაბიჯებს.

„მას შემდეგ, რაც გამოძიება დაიწყო, ჩვენ დავნერგეთ მოზარდების ანგარიშები, რომლებიც ავტომატურად იცავს მათ და მშობლებს კონტროლის შესაძლებლობას აძლევს, მათ შორის Instagram-ის ღამით დაბლოკვისა და ყოველდღიური მოხმარების 15 წუთამდე შეზღუდვის საშუალებას“, განაცხადა უოლტერსმა. Meta ამბობს, რომ ევროკავშირის ინსტიტუტებთან თანამშრომლობას გააგრძელებს.

ევროკავშირის ტექნოლოგიური პოლიტიკის ხელმძღვანელი ჰენა ვირკუნენი კი ამბობს, რომ კომისიის ამოსავალი წერტილი უკვე ჩამოყალიბებულია: „ჩვენი დასკვნების საფუძველზე, ეს დიზაინი ზედმეტად დამოკიდებულების გამომწვევია და ცვლილებები აუცილებელია“. მისი თქმით, შემდეგი ნაბიჯი იქნება ან Meta-ს მიერ დიზაინის შეცვლა, ან შეუსაბამობის შესახებ ოფიციალური გადაწყვეტილება.

საბოლოო დარღვევის დადგენის შემთხვევაში კომპანიას შეიძლება დაეკისროს ჯარიმა, რომელიც მისი გლობალური წლიური ბრუნვის 6%-ს არ აღემატება. ევროკომისიის განმარტებით, კონკრეტული სანქცია დარღვევის სიმძიმის, ხანგრძლივობისა და განმეორებადობის მიხედვით განისაზღვრება, ამიტომ 6% ავტომატური ჯარიმა არ არის, არამედ კანონით გათვალისწინებული მაქსიმალური ზღვარია.

Meta-ს 2025 წლის შემოსავალმა 200.97 მილიარდი დოლარი შეადგინა. ამ მაჩვენებლის 6% დაახლოებით 12.06 მილიარდი დოლარია. ეს Meta-ს მიერ 2025 წელს მიღებული 60.46 მილიარდი დოლარის წმინდა მოგების დაახლოებით მეხუთედს და იმავე წელს აქციონერებისთვის დივიდენდების სახით გადახდილ თანხაზე ორჯერ მეტს უდრის. შესაბამისად, მაქსიმალური ჯარიმა კომპანიის ფინანსურ სტაბილურობას ვერ შეარყევდა, თუმცა მოგებაზე, ფულად ნაკადებსა და ინვესტორების მოლოდინებზე მნიშვნელოვანი გავლენა ექნებოდა.

Meta-სთვის უფრო დიდი ეკონომიკური რისკი შესაძლოა ერთჯერადი ჯარიმა კი არა, პლატფორმების სავალდებულო გადაკეთება აღმოჩნდეს. კომპანიის 2025 წლის 200.97 მილიარდი დოლარის შემოსავლიდან 196.18 მილიარდი დოლარი, დაახლოებით 97.6%, რეკლამაზე მოდიოდა. Meta თავისივე ფინანსურ ანგარიშში აღნიშნავს, რომ რეკლამის შემოსავალზე პირდაპირ მოქმედებს მომხმარებლების ჩართულობა, პლატფორმაზე გატარებული დრო და ნაჩვენები რეკლამების რაოდენობა. კომპანია ასევე აფრთხილებს ინვესტორებს, რომ პროდუქტების დიზაინის ან მარეგულირებელი მოთხოვნების ცვლილებამ შესაძლოა სარეკლამო ბიზნესს ზიანი მიაყენოს.

2025 წელს Meta-ს აპებში ნაჩვენები რეკლამების რაოდენობა 12%-ით, რეკლამის საშუალო ფასი კი 9%-ით გაიზარდა. სწორედ ამ ორი ფაქტორის კომბინაციამ სარეკლამო შემოსავლების 22%-იანი ზრდა განაპირობა. უსასრულო სქროლის, autoplay-ისა და ჩართულობაზე ორიენტირებული რეკომენდაციების შეზღუდვამ თეორიულად შეიძლება შეამციროს მომხმარებლის სესიის ხანგრძლივობა და გასაყიდი სარეკლამო სივრცე. თუმცა Meta-ს, ევროკომისიასა და დამოუკიდებელ ანალიტიკოსებს ჯერჯერობით არ გამოუქვეყნებიათ სანდო შეფასება, რამდენი პროცენტით შეიძლება შემცირდეს კომპანიის ევროპული ან გლობალური შემოსავალი.

სცენარული გამოთვლით, კომპანიის გლობალური სარეკლამო შემოსავლის მხოლოდ 1%-იანი შემცირება წელიწადში დაახლოებით 1.96 მილიარდ დოლარს უდრის, 3%-იანი შემცირება კი დაახლოებით 5.89 მილიარდ დოლარს. თუმცა ეს მხოლოდ ბიზნესრისკის მასშტაბის საჩვენებელი მათემატიკური მოდელია და არა იმის პროგნოზი, თუ რა შედეგს გამოიწვევს ევროკომისიის მოთხოვნები. რეალური ეფექტი დამოკიდებული იქნება ცვლილებების მხოლოდ ევროკავშირში თუ გლობალურად გავრცელებაზე, მომხმარებელთა ქცევაზე, რეკლამის ფასზე და Meta-ს უნარზე, დანაკარგი ხელოვნური ინტელექტით გაუმჯობესებული რეკლამის სისტემით აანაზღაუროს.

რეგულირების მხარდამჭერები ამბობენ, რომ ტექნოლოგიური კომპანიების შემოსავლის მოდელი ხშირად მომხმარებლის ყურადღების მაქსიმალურად მონეტიზებაზეა აგებული, ხოლო ბავშვებისა და მოზარდების ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული შესაძლო ზიანი ამ შემოსავლის ფარულ სოციალურ ხარჯად რჩება. მათი პოზიციით, პლატფორმის უსაფრთხო დიზაინი ბიზნესის კეთების სავალდებულო ღირებულებად უნდა იქცეს და არა ნებაყოფლობით გადაწყვეტილებად. ევროკომისიის მიდგომა TikTok-ის წინააღმდეგ დაწყებულ ანალოგიურ საქმესაც ემთხვევა, სადაც ყურადღება ასევე უსასრულო სქროლზე, autoplay-ზე, შეტყობინებებსა და პერსონალიზებულ რეკომენდაციებზე გამახვილდა.

მეორე მხარე აფრთხილებს, რომ „დამოკიდებულების გამომწვევი დიზაინის“ შეფასება რთულია და მარეგულირებელმა ერთმანეთისგან უნდა გამიჯნოს მაღალი ჩართულობა, მომხმარებლის ნებაყოფლობითი არჩევანი და კლინიკური დამოკიდებულება. Meta-ს პოზიციით, კომპანიამ უკვე შექმნა მოზარდების ავტომატური დაცვის რეჟიმები და მშობელთა კონტროლი, ამიტომ ბრიუსელის დასკვნა მოქმედი ზომების ეფექტს სათანადოდ არ აფასებს. დამატებითი შეზღუდვები შესაძლოა შეეხოს არა მხოლოდ Meta-ს, არამედ ციფრულ რეკლამაზე დამოკიდებულ ევროპულ მცირე ბიზნესებსაც, რადგან მომხმარებლამდე მისასვლელი სარეკლამო არხების მოცულობა ან ეფექტიანობა შეიძლება შემცირდეს.

ევროკომისიის დასკვნა ამ ეტაპზე საბოლოო განაჩენი არ არის. Meta-ს აქვს უფლება გაეცნოს საქმის მასალებს, წარადგინოს საკუთარი არგუმენტები და შესთავაზოს მარეგულირებელს ცვლილებები. პროცესი შესაძლოა შეთანხმებით, დიზაინის ნებაყოფლობითი კორექტირებით ან დარღვევისა და სანქციის ოფიციალური გადაწყვეტილებით დასრულდეს. DSA კონკრეტულ ვადას არ ადგენს, ამიტომ საბოლოო გადაწყვეტილება გამოძიების სირთულესა და მხარეების თანამშრომლობაზე იქნება დამოკიდებული.

Meta-სთვის მთავარი არჩევანი ჯარიმის გადახდასა და რამდენიმე ფუნქციის გათიშვას შორის არ არის. კომპანიას შეიძლება მოუხდეს იმ მოდელის შეცვლა, რომელიც მომხმარებლის ყურადღებას მეტ რეკლამად და შემოსავლად გარდაქმნის. სწორედ ამიტომ ევროკომისიის საქმე შეიძლება გაცილებით ფართო პრეცედენტი გახდეს: თუ ბრიუსელი დაამტკიცებს, რომ პლატფორმის დიზაინიც ისეთივე რეგულირებადი პროდუქტია, როგორც კონტენტი ან პერსონალური მონაცემების გამოყენება, სოციალური ქსელების ეკონომიკური მოდელი ევროპის ბაზარზე ეტაპობრივად შეიცვლება.

გამოყენებული წყაროები: