რუსეთის ეკონომიკა სტაგნაციის ზღვარს უახლოვდება. ამის შესახებ ესტონეთის ცენტრალური ბანკის მონეტარული პოლიტიკისა და საგარეო ეკონომიკის განყოფილების ხელმძღვანელმა, პეეტერ ლუიკმელმა განაცხადა. მისი შეფასებით, პრობლემის ერთ-ერთი ყველაზე მკაფიო მაჩვენებელი რუსულ კომპანიებში საქმიანი ნდობის შემცირებაა.
ლუიკმელის განცხადებით, კომპანიებს ადრე ძირითადად სამუშაო ძალის დეფიციტი აწუხებდათ, ახლა კი სულ უფრო მნიშვნელოვანი პრობლემა ფინანსებზე წვდომა და სესხების მაღალი ღირებულებაა. სახელმწიფოს ეკონომიკური აქტივობის მხარდაჭერა ნავთობის შემოსავლებით, სუბსიდიებითა და სახელმწიფო შეკვეთებით შეეძლო, თუმცა, ექსპერტის შეფასებით, ამ რესურსების გამოყენების შესაძლებლობა წინა წელთან შედარებით შეიზღუდა.
მის შეფასებას რუსეთის ცენტრალური ბანკის უახლესი პროგნოზიც ამყარებს. 24 ივლისს ბანკმა 2026 წლის ეკონომიკური ზრდის მოლოდინი 0-დან 1 პროცენტამდე შეამცირა, მაშინ როდესაც წინა პროგნოზი 0.5-დან 1.5 პროცენტამდე ზრდას ითვალისწინებდა. შესაბამისად, ცენტრალური ბანკი აღარ გამორიცხავს, რომ რუსეთის ეკონომიკა მიმდინარე წელს საერთოდ არ გაიზარდოს.
რუსეთის ეკონომიკის სამინისტრო შედარებით ოპტიმისტურია, თუმცა მანაც 2026 წლის ზრდის პროგნოზი 1.3 პროცენტიდან 0.4 პროცენტამდე შეამცირა. საერთაშორისო სავალუტო ფონდის აპრილის პროგნოზი 1.1 პროცენტიან ზრდას ითვალისწინებდა, თუმცა ეს შეფასება ნავთობის გაძვირებას ეყრდნობოდა და რუსეთის ეკონომიკაში ივლისში დაფიქსირებულ გაუარესებას ჯერ არ ასახავს.
ეკონომიკური ზრდის შენელებასთან ერთად, ინფლაციის რისკიც გაიზარდა. რუსეთის ცენტრალურმა ბანკმა 2026 წლის ინფლაციის პროგნოზი 4.5-5.5 პროცენტიდან 6-7 პროცენტამდე გაზარდა. ივნისში წლიურმა ინფლაციამ 6 პროცენტი შეადგინა, ხოლო ბენზინი წლის დასაწყისიდან 16 პროცენტით გაძვირდა. ბანკი ფასების ზრდას, სხვა მიზეზებთან ერთად, ნავთობგადამამუშავებელ საწარმოებზე უკრაინის თავდასხმებით გამოწვეულ საწვავის მიწოდების შეფერხებას უკავშირებს.
მიუხედავად ინფლაციის ზრდისა, ცენტრალურმა ბანკმა ძირითადი საპროცენტო განაკვეთი 14.25 პროცენტიდან 14 პროცენტამდე შეამცირა. გადაწყვეტილება ანალიტიკოსებისთვის მოულოდნელი აღმოჩნდა, რადგან Reuters-ის მიერ გამოკითხული სპეციალისტების უმრავლესობა განაკვეთის უცვლელად დატოვებას ელოდა. მაღალი საპროცენტო განაკვეთი ინფლაციის შეკავებას ემსახურება, თუმცა ამავე დროს აძვირებს ბიზნესსესხებს და აფერხებს ინვესტიციებს.
ბიზნესის განწყობის გაუარესება უკვე ოფიციალურ მონაცემებშიც ჩანს. რუსეთის ცენტრალური ბანკის საქმიანი კლიმატის ინდექსი ივლისში 4.5 პუნქტით დაეცა და მინუს 3.6 შეადგინა, რაც 2022 წლის შუა პერიოდის შემდეგ ყველაზე დაბალი მაჩვენებელია. მოსკოვის ეკონომიკის უმაღლესი სკოლის პროფესორისა და საინვესტიციო ბანკირის, ევგენი კოგანის შეფასებით, ინდექსის ნეგატიურ ზონაში გადასვლა ისტორიულად ეკონომიკურ კრიზისებს უკავშირდებოდა. მან გააფრთხილა, რომ საწვავის დეფიციტმა შეიძლება ერთდროულად დააჩქაროს ფასების ზრდა და ეკონომიკა რეცესიისკენ უბიძგოს.
ასეთი სცენარი სტაგფლაციის რისკს ქმნის, რაც დაბალ ან ნულოვან ეკონომიკურ ზრდას და ამავე დროს მაღალ ინფლაციას ნიშნავს. ლუიკმელის შეფასებით, 1 პროცენტზე დაბალი ზრდა, 6 პროცენტზე მაღალი ინფლაცია და დაახლოებით 2 პროცენტიანი უმუშევრობა რუსეთისთვის სწორედ სტაგფლაციური მდგომარეობის ნიშნებია. დაბალი უმუშევრობა ამ შემთხვევაში ეკონომიკურ აღმავლობას ნაკლებად ასახავს და უფრო სამუშაო ძალის დეფიციტით, მობილიზაციითა და მოსახლეობის შემცირებით აიხსნება.
ეკონომიკაზე დამატებით ზეწოლას სახელმწიფო ხარჯები ახდენს. 2026 წლის პირველი ხუთი თვის განმავლობაში რუსეთის ფედერალური ბიუჯეტის დეფიციტმა მთლიანი შიდა პროდუქტის 2.6 პროცენტს მიაღწია, მაშინ როდესაც მთელი წლის სამიზნე 1.6 პროცენტი იყო. Reuters-ის ინფორმაციით, დეფიციტის ზრდის ერთ-ერთი მთავარი მიზეზი სამხედრო დანახარჯებია.
ესტონეთის ცენტრალური ბანკის ექსპერტის შეფასებით, რუსეთის სამხედრო ხარჯები 2026 წელს დაახლოებით 160 მილიარდ დოლარად იყო დაგეგმილი და ფედერალური ბიუჯეტის ხარჯების მესამედზე მეტს შეადგენს. მისი თქმით, წინა წლებში სამხედრო წარმოება ეკონომიკურ ზრდას უწყობდა ხელს, თუმცა ხარჯების ზრდის შეჩერება მიუთითებს, რომ ამ მოდელის შესაძლებლობები შეზღუდვას უახლოვდება. ეს თანხა ლუიკმელის შეფასებაა და რუსეთის ბიუჯეტში ხარჯების სხვადასხვა კლასიფიკაციის გამო სხვა საერთაშორისო დათვლებისგან შეიძლება განსხვავდებოდეს.
ფინანსური სექტორის მდგომარეობაც რისკის წყაროდ რჩება. Reuters-ის მიერ მოპოვებული ევროპული სადაზვერვო ანგარიშის მიხედვით, სახელმწიფო პროგრამების ფარგლებში კომპანიებისა და მსესხებლებისთვის გაცემული სუბსიდირებული სესხები ბანკებში პრობლემური ვალდებულებების დაგროვების საფრთხეს ზრდის. რუსეთის ცენტრალური ბანკი ფართომასშტაბიანი საბანკო კრიზისის ალბათობას უარყოფს, თუმცა მაღალი საპროცენტო განაკვეთი, ბიზნესის ვალები და შენელებული ეკონომიკა ბანკებისთვის ზეწოლას აძლიერებს.
კრემლი ეკონომიკის მდგომარეობას კრიტიკულად არ მიიჩნევს. რუსეთის პრეზიდენტის პრესმდივნის, დმიტრი პესკოვის განცხადებით, ხელისუფლება არსებულ სირთულეებს აღიარებს, თუმცა მაკროეკონომიკური სტაბილურობა შენარჩუნებულია. ამ პოზიციის მიუხედავად, რუსეთის ცენტრალური ბანკის მიერ ეკონომიკური ზრდის შესაძლო განულება უკვე ოფიციალური სცენარია.
რუსეთის ეკონომიკა ამ ეტაპზე მკვეთრ კოლაფსს არ განიცდის, თუმცა ომით გამოწვეული ხარჯები, დასავლური სანქციები, მაღალი საკრედიტო განაკვეთები, საწვავის მიწოდების შეფერხება და ბიზნესის ნდობის შემცირება ზრდის შესაძლებლობას ზღუდავს. მთავარი რისკი ისაა, რომ ეკონომიკური აქტივობის შესუსტებას ინფლაციის სწრაფი შემცირება არ ახლავს. სწორედ ამიტომ რუსეთისთვის სულ უფრო რეალური ხდება არა მხოლოდ სტაგნაცია, არამედ ხანგრძლივი სტაგფლაციური პერიოდი, რომელშიც ხელისუფლებას არჩევანის გაკეთება ფასების შეკავებასა და ეკონომიკის მხარდაჭერას შორის მოუწევს.
წყაროები:
https://news.err.ee/1610084782/bank-of-estonia-expert-russia-s-economy-is-approaching-stagnation
