ევროკომისია ევროპულ ქვეყნებს მოუწოდებს, ეტაპობრივად გააუქმონ შენგენის ზონაში აღდგენილი შიდა სასაზღვრო კონტროლი და თავისუფალი გადაადგილების საერთო ევროპული სისტემა სრულფასოვნად აღადგინონ. საკითხი განსაკუთრებით აქტუალური გახდა მას შემდეგ, რაც რამდენიმე ევროპულმა ქვეყანამ მიგრაციის, ტერორიზმისა და უსაფრთხოების რისკების მოტივით საზღვრებზე დროებითი კონტროლი გაახანგრძლივა. ევროკომისიის შეფასებით, ასეთი ზომები მხოლოდ გამონაკლის შემთხვევებში უნდა გამოიყენებოდეს და არ უნდა გადაიქცეს მუდმივ პრაქტიკად.

ევროკომისიამ შიდა სასაზღვრო კონტროლის საკითხზე მოსაზრებები წარუდგინა ავსტრიას, დანიას, საფრანგეთს, გერმანიას, იტალიას, ნიდერლანდებს, ნორვეგიას, სლოვენიასა და შვედეთს. ბრიუსელის პოზიციაა, რომ ამ ქვეყნებმა უნდა წარმოადგინონ მკაფიო გეგმა, როგორ შეამცირებენ და საბოლოოდ მოხსნიან კონტროლს შიდა საზღვრებზე. ევროკომისია მიუთითებს, რომ შენგენის განახლებული წესები, ახალი ციფრული სისტემები, პოლიციური თანამშრომლობა და გარე საზღვრების გაძლიერებული მართვა წევრ სახელმწიფოებს უკვე აძლევს შესაძლებლობას, უსაფრთხოების ამოცანები შიდა საზღვრების მუდმივი შემოწმების გარეშე გადაწყვიტონ.

შენგენი ევროპის ერთ-ერთი მთავარი ეკონომიკური ინფრასტრუქტურაა. ის არ არის მხოლოდ ტურისტებისა და მოქალაქეების თავისუფალი გადაადგილების მექანიზმი. ეს არის საერთო ბაზრის ნაწილი, რომელიც ამცირებს ტრანსპორტირების დროს, ამარტივებს მიწოდების ჯაჭვებს, ზრდის ტურიზმის შემოსავლებს და ამცირებს ბიზნესის საოპერაციო ხარჯებს. სწორედ ამიტომ, შიდა საზღვრის კონტროლის დაბრუნება ეკონომისტებისთვის მხოლოდ უსაფრთხოების საკითხი არ არის. ეს არის დამატებითი ხარჯი ლოგისტიკისთვის, ექსპორტიორებისთვის, გადამზიდავებისთვის, ტურიზმისთვის და იმ ადამიანებისთვის, რომლებიც ყოველდღიურად კვეთენ საზღვარს სამუშაოდ.

ევროპარლამენტის კვლევების მიხედვით, შენგენის შეჩერების ან ხანგრძლივი შეზღუდვის პირდაპირი ეკონომიკური ღირებულება ევროკავშირისთვის წელიწადში მილიარდობით ევროს შეიძლება აღწევდეს. ცალკეული შეფასებებით, „არაშენგენის“ პირდაპირი ხარჯი შესაძლოა 5-დან 18 მილიარდ ევრომდე იყოს წელიწადში. სხვა კვლევები მიუთითებს, რომ შიდა საზღვრებზე კონტროლის დაბრუნება ამცირებს ვაჭრობის ეფექტიანობას, ზრდის ტრანსპორტირების დროს და ქმნის ისეთ ეფექტს, რომელიც ტარიფის დაწესებას ჰგავს. მაგალითად, Ifo-ს კვლევის მიხედვით, სასაზღვრო კონტროლის დაბრუნება საქონლის ორმხრივ ექსპორტს თითოეულ საზღვარზე დაახლოებით 2.7%-ით ამცირებს, ხოლო მომსახურების ექსპორტს, დაახლოებით 4.2%-ით.

ეკონომიკური ეფექტი განსაკუთრებით მწვავეა იმ ქვეყნებისთვის, სადაც წარმოება და ვაჭრობა ერთმანეთთან მჭიდროდ დაკავშირებულ საზღვრისპირა რეგიონებზეა დამოკიდებული. გერმანიის, საფრანგეთის, ნიდერლანდების, ბელგიისა და ავსტრიისთვის სასაზღვრო შეფერხებები პირდაპირ მოქმედებს საავტომობილო ინდუსტრიაზე, საკვების მიწოდებაზე, საცალო ვაჭრობაზე, ტურიზმსა და სამუშაო ძალის მობილობაზე. ბიზნესისთვის მთავარი პრობლემა მხოლოდ საბუთების შემოწმება არ არის. პრობლემაა დაგვიანება, გაურკვევლობა, საწვავისა და სამუშაო საათების ზრდა, კონტრაქტების შესრულების რისკი და მარაგების მართვის გაძვირება.

ამავე დროს, სახელმწიფოების ნაწილი ამტკიცებს, რომ შიდა კონტროლი უსაფრთხოების აუცილებელი ინსტრუმენტია. გერმანიამ და სხვა ქვეყნებმა ბოლო წლებში კონტროლი გაამართლა მიგრაციის, ორგანიზებული დანაშაულის, ტერორიზმისა და ჰიბრიდული საფრთხეების არგუმენტებით. გერმანიის შინაგან საქმეთა მინისტრმა ალექსანდერ დობრინდტმა ევროკომისიის მოწოდების შემდეგ განაცხადა, რომ ბერლინი შიდა სასაზღვრო კონტროლს საჭიროდ მიიჩნევს მანამ, სანამ ევროკავშირის გარე საზღვრები საკმარისად დაცული არ იქნება. ეს აჩვენებს, რომ ბრიუსელისა და ეროვნული მთავრობების ხედვებს შორის განსხვავება კვლავ სერიოზულია.

ანალიტიკოსები და სპეციალისტები ამ პროცესს ორ ძირითად ჭრილში აფასებენ. ერთი მხარის შეფასებით, ევროკომისიის პოზიცია ეკონომიკურად გამართლებულია, რადგან შენგენის შიდა თავისუფლება საერთო ბაზრის ერთ-ერთი მთავარი უპირატესობაა. თუ შიდა საზღვრის კონტროლი ნორმად იქცევა, ევროპული ეკონომიკა დაკარგავს იმ სისწრაფესა და მასშტაბის ეფექტს, რომელიც მას ამერიკის შეერთებულ შტატებსა და აზიის მსხვილ ეკონომიკებთან კონკურენციაში სჭირდება. ამ პოზიციის მიხედვით, უსაფრთხოება უნდა გაძლიერდეს გარე საზღვრებზე, მონაცემთა გაცვლით, პოლიციური თანამშრომლობითა და ციფრული კონტროლის სისტემებით და არა შიდა საზღვრების მუდმივი ჩაკეტვით.

მეორე მხარის შეფასებით, ევროკომისიის მიდგომა ზედმეტად ოპტიმისტურია. მათი აზრით, მიგრაციული წნეხი, უკრაინაში ომი, ახლო აღმოსავლეთში არასტაბილურობა, ტერორიზმის რისკი და ჰიბრიდული საფრთხეები რეალურია, ხოლო ბევრ ქვეყანაში საზოგადოებრივი მოთხოვნა უფრო მკაცრ კონტროლზე იზრდება. ამ არგუმენტის მიხედვით, თუ ევროკავშირი ვერ უზრუნველყოფს გარე საზღვრების ეფექტიან დაცვას, წევრი სახელმწიფოები შიდა კონტროლზე უარს მარტივად ვერ იტყვიან. შესაბამისად, ეკონომიკური ლოგიკა და პოლიტიკური უსაფრთხოების ლოგიკა ერთმანეთთან წინააღმდეგობაში მოდის.

ფინანსური თვალსაზრისით, ევროკავშირი შიდა კონტროლის შემცირებას გარე საზღვრების გაძლიერებით ცდილობს. 2021-2027 წლებისთვის ევროკავშირის ინტეგრირებული საზღვრის მართვის ფონდის საერთო მოცულობა 8.85 მილიარდ ევროს შეადგენს, საიდანაც საზღვრის მართვისა და სავიზო ინსტრუმენტისთვის 7.92 მილიარდი ევროა განკუთვნილი. ეს თანხა ფინანსდება ევროკავშირის ბიუჯეტიდან და ნაწილდება წევრ სახელმწიფოებზე, რათა გაძლიერდეს გარე საზღვრები, სავიზო სისტემა, ტექნოლოგიური ინფრასტრუქტურა და უსაფრთხოების მართვის მექანიზმები. ცალკე მნიშვნელოვანი მოთამაშეა Frontex, ევროკავშირის საზღვრისა და სანაპირო დაცვის სააგენტო, რომლის 2026 წლის ბიუჯეტი დაახლოებით 1.2 მილიარდ ევროს შეადგენს.

სწორედ აქ ჩანს საკითხის მთავარი ეკონომიკური პარადოქსი. ევროკავშირი ერთ მხარეს ხარჯავს მილიარდებს გარე საზღვრების გამაგრებასა და ციფრულ სისტემებზე, რათა შენგენის შიდა თავისუფლება შეინარჩუნოს. მეორე მხარეს, თუ წევრი ქვეყნები მაინც აგრძელებენ შიდა კონტროლს, ბიზნესი და მოქალაქეები ორმაგ ხარჯს იღებენ. ერთი ხარჯი მოდის გადასახადის გადამხდელებზე, რომლებიც აფინანსებენ ევროპულ სასაზღვრო სისტემებს. მეორე ხარჯი მოდის ეკონომიკაზე, რომელიც შეფერხებულ გადაადგილებას, ლოგისტიკის გაძვირებას და ტურიზმის შემცირებულ ეფექტიანობას იღებს.

ევროკომისიისთვის საკითხი მხოლოდ სამართლებრივი წესრიგის დაცვა არ არის. ეს არის საერთო ბაზრის ფუნქციონირების საკითხი. შენგენის ზონა შექმნილია იმ იდეაზე, რომ ევროპაში შიდა საზღვრები აღარ უნდა იყოს ეკონომიკური ბარიერი. თუ ეს პრინციპი დასუსტდა, დაზარალდება არა მხოლოდ მოქალაქეთა გადაადგილება, არამედ ბიზნესგარემო, ინვესტიციები, რეგიონული ვაჭრობა და ევროპის კონკურენტუნარიანობა.

საბოლოოდ, ევროკომისიის მოწოდება შიდა სასაზღვრო კონტროლის გაუქმებაზე აჩვენებს, რომ ევროპა ისევ ძველ დილემას უბრუნდება: როგორ დააბალანსოს თავისუფალი გადაადგილება და უსაფრთხოება. ბიზნესისა და ეკონომიკისთვის პასუხი კრიტიკულად მნიშვნელოვანია. თუ შენგენის სისტემა სრულად აღდგება, ევროპული ბაზარი შეინარჩუნებს ერთ-ერთ მთავარ უპირატესობას, სწრაფ გადაადგილებასა და დაბალ ტრანზაქციულ ხარჯებს. თუ შიდა კონტროლი ხანგრძლივ ნორმად გადაიქცევა, ევროკავშირი მიიღებს უფრო ძვირ, ნელ და ნაკლებად კონკურენტუნარიან საერთო ბაზარს. ამიტომ დღევანდელი დისკუსია მხოლოდ საზღვრის პოლიტიკა არ არის. ეს არის ევროპის ეკონომიკური მოდელის გამოცდა.

წყაროები: