შეერთებულმა შტატებმა 60 სავაჭრო პარტნიორიდან იმპორტირებულ საქონელზე ახალი, 10 და 12.5 პროცენტიანი ტარიფები აამოქმედა. გადაწყვეტილება ევროკავშირს, ჩინეთს, იაპონიას, ინდოეთს, კანადას, მექსიკასა და სხვა მსხვილ სავაჭრო პარტნიორებს მოიცავს და, გამონაკლისების მიუხედავად, აშშ-ის მთლიანი იმპორტის დაახლოებით 99.4 პროცენტს ფარავს.
ვაშინგტონი ზომას იძულებითი შრომით წარმოებული პროდუქციის წინააღმდეგ ბრძოლით ხსნის. აშშ-ის სავაჭრო წარმომადგენლის, ჯეიმისონ გრირის განცხადებით, ამერიკის მთავრობა თითქმის ერთი საუკუნეა კრძალავს იძულებითი შრომით წარმოებული საქონლის იმპორტს და მსგავსი წესების ეფექტიანი აღსრულება სავაჭრო პარტნიორებსაც მოეთხოვებათ.
თუმცა ევროკავშირიდან შეტანილ ყველა პროდუქტზე ერთიანი 12.5 პროცენტიანი გადასახადი არ დაწესებულა. ევროკავშირის, იაპონიის, სამხრეთ კორეის, ტაივანისა და შვეიცარიის შემთხვევაში ახალი გადასახადი მოქმედ საბაზისო საბაჟო განაკვეთთან ერთად ისე გამოითვლება, რომ საერთო ტარიფი პროდუქტების მიხედვით 10 ან 12.5 პროცენტს შეადგენდეს. ამავე დროს, ძალაში რჩება აშშ-სა და ევროკავშირს შორის 2025 წელს მიღწეული შეთანხმება, რომლის მიხედვითაც ამერიკული ტარიფი ევროკავშირის პროდუქციის უმეტესობაზე მაქსიმუმ 15 პროცენტით განისაზღვრება.
რეჟიმი შეიცავს მნიშვნელოვან გამონაკლისებს. ახალი გადასახადები არ ვრცელდება ნავთობისა და ბუნებრივი აირის ნაწილზე, სასუქებზე, გარკვეულ საკვებ პროდუქტებზე, ასევე იმ საქონელზე, რომლის დაბეგვრაც აშშ-ის ეკონომიკაში მიწოდების სერიოზულ შეფერხებას გამოიწვევდა. ევროკავშირის შემთხვევაში გამონაკლისებში მოხვდა თვითმფრინავები და მათი ნაწილები, გენერიკული მედიკამენტები, ფარმაცევტული აქტიური ინგრედიენტები, კორკი და ზოგიერთი ტიპის ბრილიანტი.
იძულებითი შრომის საკითხის მიღმა გადაწყვეტილებას მნიშვნელოვანი ფისკალური მიზანიც აქვს. ახალი ტარიფები ძალაში შევიდა ზუსტად მაშინ, როდესაც 150 დღით დაწესებული დროებითი, 10 პროცენტიანი გლობალური გადასახადის ვადა ამოიწურა. დროებითი რეჟიმი შეიქმნა მას შემდეგ, რაც 2026 წლის თებერვალში აშშ-ის უზენაესმა სასამართლომ ტრამპის ადმინისტრაციის მიერ საგანგებო ეკონომიკური უფლებამოსილების საფუძველზე შემოღებული ფართო ტარიფები უკანონოდ ცნო.
Associated Press-ის თანახმად, გაუქმებული ტარიფებიდან მიღებული შემოსავლების დაბრუნებამ ფედერალურ ბიუჯეტზე უკვე მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა. 2025 წლის ოქტომბერში აშშ-ის ყოველთვიურმა საბაჟო შემოსავლებმა 31.4 მილიარდ დოლარს გადააჭარბა, თუმცა 2026 წლის მარტსა და აპრილში დაახლოებით 22 მილიარდ დოლარამდე შემცირდა. ივნისში, როდესაც ბიზნესებისთვის უკანონოდ ამოღებული თანხების დაბრუნება დაჩქარდა, საბაჟო ოპერაციებთან დაკავშირებული წმინდა საბიუჯეტო შედეგი მინუს 25.6 მილიარდი დოლარი იყო.
უპარტიო ორგანიზაცია Committee for a Responsible Federal Budget-ის შეფასებით, იძულებითი შრომის საფუძვლით შემოღებული ტარიფები, კანადისა და ბრაზილიის წინააღმდეგ გამოცხადებულ დამატებით ზომებთან ერთად, ბიუჯეტს წელიწადში დაახლოებით 105 მილიარდ დოლარს მოუტანს. ეს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილების შემდეგ დაკარგული საბაჟო შემოსავლების 60 პროცენტზე ნაკლებს აღადგენს.
ევროკომისიამ გადაწყვეტილებას ფრთხილი პოზიტიური შეფასება მისცა, რადგან ახალი წესები ევროკავშირთან ადრე შეთანხმებულ 15 პროცენტიან ზღვარს არ არღვევს და ზოგიერთი პროდუქტის შეღავათებსაც ინარჩუნებს. თუმცა ბრიუსელი უარყოფს ვაშინგტონის ბრალდებას, თითქოს ევროკავშირი იძულებითი შრომით წარმოებული საქონლის წინააღმდეგ საკმარის ზომებს არ იღებს. ფრანგი ვაჭრობის მინისტრის, ნიკოლა ფორისიეს შეფასებით, ზომის სამართლებრივი საფუძველი კითხვებს აჩენს, თუმცა შეთანხმებული ზღვარი კომპანიებისთვის გარკვეულ პროგნოზირებადობას ქმნის.
ამერიკული ბიზნესის რეაქცია უფრო კრიტიკულია. National Retail Federation-ის განცხადებით, ტარიფი იმპორტის გადასახადია, რომელსაც პირველ ეტაპზე ამერიკული კომპანიები იხდიან, შემდეგ კი ხარჯის ნაწილს ფასებში ასახავენ. ორგანიზაცია ადმინისტრაციას ბაზრების გახსნაზე ორიენტირებული შეთანხმებების გაფორმებისკენ მოუწოდებს და არა ტარიფების გაზრდისკენ. საცალო მოვაჭრეებმა მოსალოდნელი ცვლილებების წინ მარაგების წინასწარ შემოტანა დაიწყეს, რის გამოც აშშ-ის მთავარ პორტებში ივლისის საკონტეინერო იმპორტი ისტორიულ მაქსიმუმამდე, დაახლოებით 2.47 მილიონ სტანდარტულ კონტეინერამდე იყო ნავარაუდევი.
ფეხსაცმლის დისტრიბუტორთა და საცალო მოვაჭრეთა ასოციაციის პრეზიდენტის, მეტ პრისტის განცხადებით, მწარმოებლები გაზრდილ საბაჟო ხარჯებს უკვე რამდენიმე თვეა საცალო ქსელების ფასებში ითვალისწინებენ. მისი მონაცემებით, 2026 წლის ივნისში ფეხსაცმლის საშუალო ფასი წლიურად 4.1 პროცენტით, ბავშვთა ფეხსაცმელი კი 4.7 პროცენტით გაძვირდა.
Yale Budget Lab-ის შეფასებით, მოქმედი სატარიფო პოლიტიკა აშშ-ში სამომხმარებლო ფასების საერთო დონეს დაახლოებით 0.7 პროცენტით ზრდის, ხოლო საშუალო ოჯახისთვის წლიური დანაკარგი დაახლოებით 1,100 დოლარს შეადგენს. ეს მხოლოდ ახალი ევროკავშირის ტარიფის ეფექტი არ არის და ტრამპის ადმინისტრაციის მოქმედი სავაჭრო შეზღუდვების ერთობლივ გავლენას ასახავს.
გადაწყვეტილებას სამართლებრივი დავაც მოჰყვა. სანელებლების იმპორტიორმა Burlap & Barrel-მა და საათების საცალო მოვაჭრე Collective Horology-მ აშშ-ის საერთაშორისო ვაჭრობის სასამართლოში სარჩელი შეიტანეს. კომპანიები ამტკიცებენ, რომ ადმინისტრაციამ ყველა ქვეყანასა და თითქმის ყველა პროდუქტზე ერთგვაროვანი მიდგომა გამოიყენა, კონკრეტული დარღვევები კი საკმარისად არ დაუსაბუთებია. მათი ადვოკატის, ჯეფრი შვაბის შეფასებით, 1974 წლის სავაჭრო აქტის 301-ე მუხლი პრეზიდენტს პრაქტიკულად ყველა ქვეყნიდან შემოტანილი საქონლის საერთო გადასახადით დაბეგვრის უფლებას არ აძლევს.
ახალი ტარიფების მთავარი ეფექტი მოკლევადიან პერიოდში ტარიფის მკვეთრი ზრდა კი არა, მაღალი სატარიფო რეჟიმის შენარჩუნებაა. ევროკავშირის კომპანიებისთვის 15 პროცენტიანი ზღვრის შენარჩუნება გარკვეულ სტაბილურობას ქმნის, თუმცა ამერიკელი იმპორტიორებისა და მომხმარებლებისთვის ფასების წნეხი რჩება. ამასთან, ვაშინგტონი უკვე ატარებს მეორე გამოძიებას უცხოური ჭარბი საწარმოო სიმძლავრეების საკითხზე, რომელმაც ევროკავშირის, ჩინეთის, ინდოეთისა და სხვა ეკონომიკების წინააღმდეგ დამატებითი ტარიფები შეიძლება გამოიწვიოს. სწორედ ამიტომ ბიზნესისთვის მთავარი რისკი ამ ეტაპზე მოქმედი 10 ან 12.5 პროცენტიანი განაკვეთი კი არა, სავაჭრო შეზღუდვების შესაძლო ახალი ტალღაა.
წყაროები:
https://apnews.com/article/tariffs-forced-labor-trump-supreme-court-160b5c76b005a5d703cdcc4644f7cdc9
https://budgetlab.yale.edu/research/state-us-tariffs
https://www.crfb.org/issue-area/tariffs
