კვანტური კომპიუტერი თანამედროვე ტექნოლოგიური სამყაროს ერთ-ერთ ყველაზე ამბიციურ მიმართულებად ითვლება. თუ კლასიკური კომპიუტერები ინფორმაციას ბიტებით ამუშავებენ, სადაც მონაცემი შეიძლება იყოს 0 ან 1, კვანტური კომპიუტერი იყენებს კუბიტებს, რომლებსაც კვანტური ფიზიკის პრინციპების წყალობით გაცილებით რთული გამოთვლების შესრულება შეუძლიათ. სწორედ ეს შესაძლებლობა აქცევს ტექნოლოგიას გლობალური კონკურენციის ახალ მიმართულებად.
კვანტური კომპიუტერები ყოველდღიური ლეპტოპების ან სმარტფონების შემცვლელად არ იქმნება. მათი მთავარი დანიშნულება ისეთი ამოცანების გადაწყვეტაა, რომელთა გამოთვლასაც დღევანდელი ყველაზე ძლიერი სუპერკომპიუტერები წლები ან ათწლეულები მოანდომებდნენ. საუბარია ახალი მედიკამენტების შექმნაზე, მასალების კვლევაზე, კლიმატის მოდელირებაზე, ფინანსურ ანალიზზე, ხელოვნური ინტელექტის განვითარებასა და კიბერუსაფრთხოებაზე.
სწორედ ამ პოტენციალის გამო კვანტური ტექნოლოგიები უკვე იქცა სტრატეგიულ სფეროდ, სადაც ერთმანეთს ამერიკის შეერთებული შტატები, ჩინეთი, ევროკავშირი და მსოფლიოს უდიდესი ტექნოლოგიური კომპანიები ეჯიბრებიან. სახელმწიფოებისთვის კვანტური უპირატესობა მხოლოდ ეკონომიკური საკითხი აღარ არის, ის ეროვნული უსაფრთხოების ნაწილადაც განიხილება.
მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე მასშტაბური სახელმწიფო ინვესტორი ჩინეთია. ქვეყანამ კვანტური კვლევებისთვის მილიარდობით დოლარი გამოყო და შექმნა ეროვნული ლაბორატორიები, სადაც კომუნიკაციების, გამოთვლებისა და დაშიფვრის ტექნოლოგიებზე მუშაობენ. ჩინეთი ცდილობს, კვანტურ სფეროში ისეთივე სტრატეგიული პოზიცია დაიკავოს, როგორიც დღეს ნახევარგამტარებსა და ხელოვნურ ინტელექტში აქვთ წამყვან ქვეყნებს.
ამერიკის შეერთებულ შტატებში კვანტური მიმართულება სახელმწიფო და კერძო სექტორის თანამშრომლობით ვითარდება. ეროვნული კვანტური ინიციატივის ფარგლებში ქვეყანა კვლევებში მილიარდობით დოლარს აბანდებს, ხოლო ბაზრის მთავარი მოთამაშეები არიან IBM, Google, Microsoft, Amazon და სხვა ტექნოლოგიური კომპანიები. მათი მიზანია შექმნან უფრო სტაბილური, მასშტაბური და კომერციულად გამოსაყენებელი კვანტური სისტემები.
ევროკავშირი Quantum Flagship პროგრამის ფარგლებში დაახლოებით 1 მილიარდ ევროს ხარჯავს კვანტური ტექნოლოგიების განვითარებაზე. ევროპის მიზანია, შეამციროს დამოკიდებულება უცხოურ ტექნოლოგიებზე და საკუთარი კვანტური ინფრასტრუქტურა შექმნას, რომელიც მეცნიერებას, ინდუსტრიასა და უსაფრთხოების სექტორს მოემსახურება.
კერძო სექტორშიც ინვესტიციები სწრაფად იზრდება. McKinsey-ის შეფასებით, კვანტური ტექნოლოგიების ბაზარმა მომდევნო ათწლეულებში შესაძლოა ასობით მილიარდი დოლარის ეკონომიკური ღირებულება შექმნას. მხოლოდ კვანტური გამოთვლების მიმართულებით მოსალოდნელი გავლენა განსაკუთრებით მაღალი იქნება ფარმაცევტიკაში, ქიმიურ ინდუსტრიაში, ფინანსებსა და ლოგისტიკაში.
ამ ინდუსტრიაში ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი მოთამაშეა IBM, რომელმაც უკვე შექმნა ასობით კუბიტის მქონე პროცესორები და ღრუბლოვანი პლატფორმის საშუალებით მომხმარებლებს კვანტურ სისტემებთან წვდომას აძლევს. Google-მა კი 2019 წელს განაცხადა, რომ მისმა კვანტურმა პროცესორმა კონკრეტული გამოთვლა შეასრულა გაცილებით სწრაფად, ვიდრე კლასიკურ სუპერკომპიუტერს შეეძლო.
თუმცა ტექნოლოგიას ჯერ კიდევ დიდი გამოწვევები აქვს. მთავარი პრობლემა კუბიტების სტაბილურობაა. კვანტური სისტემები ძალიან მგრძნობიარეა გარემოს მიმართ და მუშაობისთვის ხშირად უკიდურესად დაბალი ტემპერატურა სჭირდება. შეცდომების შემცირება და მილიონობით კუბიტამდე მასშტაბირება ის ეტაპია, რომლის გადალახვის შემდეგაც კვანტური კომპიუტერები რეალურ ინდუსტრიულ რევოლუციას გამოიწვევენ.
ანალიტიკოსებისა და ტექნოლოგიური სექტორის სპეციალისტების შეფასებით, კვანტური კომპიუტერების ეკონომიკური გავლენა შეიძლება ხელოვნური ინტელექტის შემდეგი დიდი ტალღა გახდეს. ქვეყნები, რომლებიც ამ ტექნოლოგიაში ლიდერობას მოიპოვებენ, მიიღებენ უპირატესობას ფარმაცევტიკაში, ენერგეტიკაში, თავდაცვაში, ფინანსებსა და მონაცემთა უსაფრთხოებაში.
ამავდროულად, კვანტური პროგრესი ახალ რისკებსაც ქმნის. ძლიერი კვანტური სისტემები მომავალში შესაძლოა დღევანდელი დაშიფვრის მეთოდებისთვის გამოწვევა გახდეს. სწორედ ამიტომ სახელმწიფოები პარალელურად მუშაობენ კვანტურად მდგრადი კიბერუსაფრთხოების სისტემებზე.
საბოლოოდ, კვანტური კომპიუტერი ჯერ არ არის მასობრივი კომერციული პროდუქტი, მაგრამ უკვე არის მომავლის ეკონომიკური და ტექნოლოგიური ინფრასტრუქტურის ნაწილი. ის ქვეყნები და კომპანიები, რომლებიც დღეს ამ სფეროში მილიარდებს აბანდებენ, ცდილობენ მოიპოვონ უპირატესობა მომდევნო ტექნოლოგიურ ეპოქაში, სადაც გამოთვლითი ძალა ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი რესურსი იქნება.
წყაროები:
https://www.mckinsey.com/capabilities/mckinsey-digital/our-insights/quantum-technology-monitor
https://www.weforum.org/agenda/quantum-computing/
