მსოფლიო მოსახლეობის ზრდასთან დაკავშირებულმა ახალმა სამეცნიერო შეფასებებმა კიდევ ერთხელ გაააქტიურა დისკუსია, თუ რამდენად მდგრადია დედამიწის რესურსები მომავალი ათწლეულებისთვის. Ambebi.ge-ზე გამოქვეყნებული მასალის მიხედვით, მეცნიერების ნაწილის პროგნოზით, 2070-იანი წლებისთვის კაცობრიობამ შესაძლოა პლანეტის ხმელეთის 50 პროცენტზე მეტი აითვისოს, რაც ბუნებრივ ეკოსისტემებზე და ბიომრავალფეროვნებაზე ძლიერ ზეწოლას შექმნის.
სტატიაში ასევე საუბარია, რომ მსოფლიო მოსახლეობამ შესაძლოა საუკუნის მეორე ნახევარში დაახლოებით 12 მილიარდს გადააჭარბოს. მოსახლეობის ზრდა თავისთავად მხოლოდ სტატისტიკური მაჩვენებელი არ არის — მას თან ახლავს საცხოვრებელი სივრცის გაფართოება, გზების, ქალაქების, სასოფლო-სამეურნეო მიწების, ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურისა და წყალმომარაგების სისტემების ზრდა. სწორედ ეს პროცესები განაპირობებს ბუნებრივი ტერიტორიების შემცირებას.
მეცნიერები განსაკუთრებით ხაზს უსვამენ სამ ძირითად მიმართულებას: ურბანიზაციას, სოფლის მეურნეობის გაფართოებას და ინფრასტრუქტურულ განვითარებას. როდესაც მოსახლეობა იზრდება, ქვეყნები ცდილობენ მეტი საკვები აწარმოონ, მეტი საცხოვრებელი ააშენონ და მეტი ეკონომიკური აქტივობა შექმნან. შედეგად, ტყეები, ველები, ჭაობები და ბუნებრივი ჰაბიტატები ეტაპობრივად ადამიანური გამოყენების სივრცედ გარდაიქმნება.
თუმცა ამ თემაზე ერთიანი პოზიცია არ არსებობს. გაეროსა და საერთაშორისო დემოგრაფიული კვლევების ნაწილი მიუთითებს, რომ მსოფლიო მოსახლეობის ზრდის ტემპი უკვე ნელდება და ბევრ რეგიონში შობადობა კლებულობს. ამ შეფასებით, მოსახლეობა შეიძლება უფრო ადრე დასტაბილურდეს და ზოგ პროგნოზთან შედარებით ნაკლები იყოს. ანუ ყველაზე მძიმე სცენარი ავტომატურად გარდაუვალი არ არის.
მეორე საპირისპირო არგუმენტი ტექნოლოგიური პროგრესია. თანამედროვე აგროტექნოლოგიები, ვერტიკალური მეურნეობა, წყალშემნახველი სისტემები, განახლებადი ენერგია და ქალაქების კომპაქტური დაგეგმარება საშუალებას იძლევა ნაკლებ მიწაზე მეტი რესურსი შეიქმნას. თუ სახელმწიფოები სწორ პოლიტიკას აირჩევენ, ადამიანური ზეწოლა შეიძლება ნაწილობრივ დაბალანსდეს.
მიუხედავად ამისა, პრობლემა მხოლოდ ადამიანების რაოდენობა არ არის. არანაკლებ მნიშვნელოვანია მოხმარების სტილი. შედარებით მცირე მოსახლეობის მქონე მდიდარი ქვეყნები ხშირად ბევრად მეტ რესურსს მოიხმარენ, ვიდრე უფრო მრავალრიცხოვანი, მაგრამ დაბალი შემოსავლის მქონე საზოგადოებები. ამიტომ კრიზისის ფესვი მხოლოდ დემოგრაფია კი არა, ეკონომიკური მოდელიცაა.
საქართველოსთვის ეს საკითხი განსაკუთრებით საინტერესოა. ქვეყანა პატარაა, მაგრამ გამოირჩევა უნიკალური ბიომრავალფეროვნებით, ტყეებით, წყლის რესურსებით და სასოფლო-სამეურნეო მიწებით. თუ გლობალურად მიწაზე კონკურენცია გაიზარდა, მნიშვნელოვნად გაიზრდება ისეთი ქვეყნების ფასიც, რომელთაც წყალი, ნიადაგი და ეკოლოგიური პოტენციალი აქვთ.
ამავე დროს, საქართველოს შიდა გამოწვევებიც აქვს:
- არაგეგმიური ურბანიზაცია
- სასოფლო მიწების ფრაგმენტაცია
- ტყის ზეწოლა
- წყლის რესურსების მართვის პრობლემები
- კლიმატის ცვლილებით გამოწვეული რისკები
ანუ გლობალური პრობლემა ადგილობრივ დონეზეც აქტუალურია.
თუ მსოფლიო რეალურად შევა რესურსებზე უფრო მკაცრი კონკურენციის ეპოქაში, საქართველოსთვის მთავარი ამოცანა იქნება არა მხოლოდ ეკონომიკური ზრდა, არამედ მიწის, წყლისა და ბუნებრივი გარემოს გონივრული მართვა. ვინც საკუთარ რესურსს შეინარჩუნებს, მომავალში სტრატეგიულ უპირატესობასაც მიიღებს.
საბოლოოდ, კითხვა მხოლოდ ის არ არის, დაიკავებს თუ არა კაცობრიობა ხმელეთის ნახევარს. მთავარი კითხვა ასეთია — შეძლებს თუ არა ცივილიზაცია ზრდას ისე, რომ პლანეტა საცხოვრებლად კვლავ ვარგისი დარჩეს.
წყაროები
- Ambebi.ge
https://www.ambebi.ge/article/341414-kacobrioba-xmeletis-50-ze-mets-daikavebs-mecnier/ - United Nations Population Division
https://population.un.org/ - World Bank – Urban Development
https://www.worldbank.org/ - FAO – Land and Agriculture Data
https://www.fao.org/ - Nature Journal – Biodiversity & Land Use
https://www.nature.com/
