გლობალური ლოგისტიკური რყევების ფონზე საქართველოს სატრანზიტო მნიშვნელობა კვლავ დღის წესრიგში დადგა. ახლო აღმოსავლეთში დაძაბულობამ და ჰორმუზის სრუტის გარშემო შექმნილმა გაურკვევლობამ აზიასა და ევროპას შორის ალტერნატიული მარშრუტების ძიება გაააქტიურა. სწორედ ამ ფონზე იზრდება ინტერესი ე.წ. შუა დერეფნის მიმართ — მარშრუტის, რომელიც ცენტრალური აზიიდან კასპიის ზღვის გავლით სამხრეთ კავკასიასა და ევროპას აკავშირებს.

Resonance Daily-ის მასალის მიხედვით, საქართველოს მიმართულებით უკვე შეინიშნება შუა აზიური ტვირთების ნაწილის გადმომისამართება, რაც ქვეყნისთვის შესაძლოა ახალი ეკონომიკური შესაძლებლობა გახდეს. სატრანსპორტო სექტორის წარმომადგენლები აცხადებენ, რომ მოთხოვნა საგრძნობლად გაიზარდა და გარკვეული მიმართულებებით ტვირთბრუნვაზე ინტერესი 60-70 პროცენტით არის მომატებული.

საქართველოსთვის ეს თემა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან ქვეყანა წლებია ცდილობს საკუთარი თავი რეგიონულ სატრანზიტო ჰაბად წარმოაჩინოს. მისი გეოგრაფიული მდებარეობა საშუალებას იძლევა, ჩინეთსა და ცენტრალურ აზიას ევროპასთან შედარებით მოკლე და პოლიტიკურად უფრო დაბალრისკიანი დერეფნით დაუკავშირდეს. შუა დერეფანი სწორედ ამ იდეას ეფუძნება.

ბოლო წლებში, განსაკუთრებით უკრაინის ომის შემდეგ, ჩრდილოეთის ტრადიციულმა მარშრუტებმა სირთულეები მიიღო, ხოლო სამხრეთის მიმართულებებს პერიოდულად გეოპოლიტიკური რისკები ემატება. შედეგად, საქართველო, Azerbaijan, Kazakhstan და სხვა პარტნიორი ქვეყნები სულ უფრო მეტად განიხილებიან, როგორც ალტერნატიული ლოგისტიკური ჯაჭვის ნაწილი.

თუმცა შესაძლებლობასთან ერთად მკვეთრად ისმის კითხვაც — არის თუ არა საქართველო მზად ამ მოცულობის ტვირთებისთვის?

სექტორის წარმომადგენელთა ნაწილი ოპტიმისტურად არის განწყობილი და მიიჩნევს, რომ გაზრდილი ნაკადების მომსახურება შესაძლებელია, თუ პროცესი ეტაპობრივად განვითარდება. მათი შეფასებით, პანდემიის პერიოდის მსგავს ქაოსურ სიტუაციასთან შედარებით ქვეყანა დღეს უკეთეს მდგომარეობაშია.

მეორე ნაწილი ბევრად უფრო ფრთხილ პოზიციაზე დგას. ლოგისტიკის ექსპერტები მიუთითებენ რამდენიმე სისტემურ პრობლემაზე:

  • პორტების შეზღუდული გამტარუნარიანობა
  • ღრმაწყლოვანი პორტის არარსებობა
  • რკინიგზის მოდერნიზაციის არასრული პროცესი
  • საგზაო ინფრასტრუქტურის სუსტი წერტილები
  • პროფესიონალი კადრების დეფიციტი
  • მომსახურების ხარისხთან დაკავშირებული რისკები

თუ ტვირთბრუნვა სწრაფად გაიზარდა, სწორედ ეს მიმართულებები გახდება მთავარი გამოცდა საქართველოსთვის.

ყველაზე ხშირად ნახსენები საკითხია ღრმაწყლოვანი პორტი. წლებია ეკონომიკურ წრეებში საუბრობენ, რომ ქვეყნის სატრანზიტო პოტენციალის სრულად გამოყენება თანამედროვე ღრმაწყლოვანი პორტის გარეშე რთულია. დიდი ტვირთმზიდი გემების მიღების შეზღუდვა საქართველოს კონკურენტუნარიანობას ამცირებს როგორც Turkey-თან, ისე შავი ზღვის სხვა პორტებთან შედარებით.

ამავდროულად, არსებობს კონკურენციის საკითხიც. კერძო კომპანიები მიუთითებენ, რომ დერეფანში ძლიერად მოქმედებენ უცხოური მოთამაშეები, მათ შორის მსხვილი ავტოპარკისა და მეტი რესურსის მქონე ოპერატორები. ასეთ გარემოში ადგილობრივ ბიზნესს კონკურენცია ხშირად უჭირს.

მიუხედავად გამოწვევებისა, თუ საქართველო შეძლებს ინფრასტრუქტურის გაუმჯობესებას, შედეგი შეიძლება მრავალმხრივი იყოს:

  • ტრანზიტული შემოსავლების ზრდა
  • ახალი სამუშაო ადგილები
  • ლოგისტიკური სექტორის განვითარება
  • რეგიონული პოლიტიკური მნიშვნელობის გაძლიერება
  • დამატებითი ინვესტიციების მოზიდვა

საერთაშორისო პრაქტიკა აჩვენებს, რომ ვინც გლობალური მიწოდების ჯაჭვში საიმედო პარტნიორად ყალიბდება, ის მხოლოდ სატრანსპორტო შემოსავალს კი არ იღებს, არამედ უფრო ფართო ეკონომიკურ სარგებელსაც.

საბოლოოდ, მიმდინარე პროცესები საქართველოსთვის ერთდროულად შანსიც არის და გაფრთხილებაც. შანსი — იმიტომ, რომ გეოპოლიტიკურმა ცვლილებებმა ქვეყანა ახალ ეკონომიკურ რუკაზე უფრო მნიშვნელოვან ადგილას მოაქცია. გაფრთხილება — იმიტომ, რომ მხოლოდ გეოგრაფია საკმარისი აღარ არის. საჭიროა პორტები, რკინიგზა, გზები, კადრები და სწრაფი გადაწყვეტილებები.

თუ ქვეყანა ამ მომენტს გამოიყენებს, საქართველო შეიძლება რეალურად იქცეს შუა დერეფნის მთავარ საყრდენ წერტილად. თუ არა — ტვირთები სხვა გზებს იპოვიან.

წყაროები