თბილისში მიტოვებული და არასათანადოდ დაკონსერვებული სამშენებლო ობიექტები კვლავ უსაფრთხოების რისკს ქმნის. პრობლემა განსაკუთრებით თვალსაჩინო გახდა ვაჟა-ფშაველას მეტროს მიმდებარედ, სადაც 6 ივლისს სამშენებლო ობიექტზე, საცხოვრებელი კორპუსის სიახლოვეს, მიწის ნაწილი ჩამოიშალა. შემთხვევა ძლიერი წვიმის დროს მოხდა, ადგილზე კი მუნიციპალური სამსახურები მივიდნენ. მართალია, გამოძიების დასრულებამდე შეუძლებელია ზუსტად ითქვას, რა წილი ჰქონდა ნალექს, გრუნტის მდგომარეობას ან ობიექტის მოვლის ხარისხს, თუმცა შემთხვევამ კვლავ გააჩინა კითხვა, ვინ აგებს პასუხს წლების განმავლობაში გაჩერებული მშენებლობების უსაფრთხოებაზე.

საქართველოს სივრცის დაგეგმარების, არქიტექტურული და სამშენებლო საქმიანობის კოდექსი კონსერვაციას განსაზღვრავს, როგორც ღონისძიებების ერთობლიობას, რომელმაც შენობა ან ნაგებობა განადგურებისა და შეუქცევადი დაზიანებისგან უნდა დაიცვას. სამშენებლო და სანებართვო პირობების დარღვევისთვის თბილისში ჯარიმებიც არის გათვალისწინებული, თუმცა მხოლოდ სანქცია ყოველთვის ვერ უზრუნველყოფს, რომ გაჩერებული ობიექტი რეალურად შემოიღობება, გამაგრდება, დაიფარება დამცავი ბადით და პერიოდულად შემოწმდება.

პრობლემა ახალი არ არის. სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის ძველი შემოწმების მიხედვით, თბილისში კონსერვაციის გარეშე 112 მიტოვებული სამშენებლო ობიექტი იყო აღრიცხული. შერჩევითი დათვალიერებისას გამოვლინდა, რომ ობიექტებზე შესაძლებელი იყო უცხო პირთა შეღწევა, არ იყო გამოყენებული დამცავი ბადეები, დარჩენილი იყო სამშენებლო ნარჩენები და საფრთხე ექმნებოდა მოსაზღვრე ტერიტორიებს. ეს მონაცემი დღევანდელ რაოდენობას ვერ ასახავს, რადგან განახლებული საჯარო რეესტრი ხელმისაწვდომი არ არის, თუმცა ადასტურებს, რომ მიტოვებული მშენებლობების კონტროლი ქალაქისთვის წლების განმავლობაში სისტემური გამოწვევაა.

მუნიციპალური ინსპექციის ინფორმაციით, 2026 წლის პირველ ექვს თვეში უწყებამ ათასზე მეტი სამშენებლო სამართალდარღვევის საქმე შეისწავლა. თბილისის მერია აცხადებს, რომ ბოლო წლებში კანონმდებლობა გამკაცრდა, გაძლიერდა აღსრულების მექანიზმები და ინსპექცია დედაქალაქში 24-საათიან რეჟიმში მუშაობს. თუმცა სპეციალისტების შეფასებით, მიმდინარე ან უკანონო მშენებლობის შეჩერება და წლების წინ მიტოვებული კერძო ობიექტის უსაფრთხოების მუდმივი კონტროლი განსხვავებული ამოცანებია. მეორე შემთხვევაში ხშირად გაურკვეველია კომპანიის ფინანსური მდგომარეობა, პროექტის გაგრძელების პერსპექტივა და ისიც, ვინ უნდა დაფაროს კონსერვაციის ხარჯი.

დეველოპერული სექტორის წარმომადგენელთა ნაწილი მიიჩნევს, რომ სახელმწიფომ პრობლემურ კომპანიებს დაუსრულებელი პროექტები უნდა ჩამოართვას და გადასცეს ინვესტორს, რომელიც მათ დასრულებას შეძლებს. ამ პოზიციის მხარდამჭერთა შეფასებით, ქალაქის ცენტრში წლების განმავლობაში გაჩერებული კონსტრუქცია მხოლოდ კერძო ბიზნესის წარუმატებელი პროექტი აღარ არის, რადგან ის საფრთხეს უქმნის მოქალაქეებს, აზიანებს მიმდებარე ქონების ღირებულებას და არაეფექტიანად იყენებს ძვირად ღირებულ ურბანულ მიწას. მათი აზრით, თუ კომპანიას პროექტის გაგრძელების ფინანსური რესურსი და რეალისტური გეგმა არ აქვს, კანონმა სახელმწიფოს ჩარევის უფრო სწრაფი მექანიზმი უნდა მისცეს.

თუმცა პროექტის ავტომატურად ჩამორთმევა სამართლებრივად პრობლემურია. იურისტების ნაწილის განმარტებით, კერძო საკუთრების ან სამშენებლო უფლების იძულებით გადაცემა მხოლოდ მკაფიო საზოგადოებრივი საჭიროების, კანონით განსაზღვრული პროცედურისა და შესაბამისი კომპენსაციის პირობებში შეიძლება. პროექტს შესაძლოა ჰყავდეს ბანკი, მყიდველები, იპოთეკარები, მიწის მესაკუთრე და სხვადასხვა კრედიტორი, რომელთა უფლებებიც ერთმანეთთან არის დაკავშირებული. ამიტომ ერთი კომპანიისთვის აქტივის ჩამორთმევა და მეორისთვის გადაცემა შეიძლება ხანგრძლივ სასამართლო დავად იქცეს და დაზარალებული ბინის მყიდველების მდგომარეობაც გაართულოს.

მეორე მიდგომის მხარდამჭერები გამოსავალს არა საკუთრების ჩამორთმევაში, არამედ კომპანიისთვის მკაცრი ვალდებულებების დაწესებაში ხედავენ. მათი აზრით, მშენებლობის გარკვეული ვადით შეჩერების შემდეგ მესაკუთრეს უნდა დაევალოს ობიექტის ტექნიკური ექსპერტიზა, კონსერვაცია, ტერიტორიის დაცვა და სამუშაოების განახლების გრაფიკის წარდგენა. ვალდებულების შეუსრულებლობის შემთხვევაში მუნიციპალიტეტს უნდა შეეძლოს სამუშაოების იძულებით ჩატარება და გაწეული ხარჯის მესაკუთრისთვის დაკისრება, საბოლოო ეტაპზე კი დემონტაჟის ან პროექტის სასამართლოს მიერ მართული რეალიზაციის დაწყება.

ბიზნესის თვალსაზრისით, პრობლემის უგულებელყოფა ასევე ხარჯიანია. მიტოვებული ობიექტი არ ქმნის გაყიდვებსა და დასაქმებას, ამცირებს მიწისა და მიმდებარე უძრავი ქონების პროდუქტიულობას და ზრდის მუნიციპალიტეტის ზედამხედველობისა და საგანგებო რეაგირების ხარჯს. ამავე დროს, მშენებლობა საქართველოს ბიზნესსექტორის პროდუქციის გამოშვების 13.6%-ს და დასაქმებულთა 7.5%-ს შეადგენს. 2026 წლის პირველ კვარტალში სექტორის ბრუნვა 2.8 მილიარდ ლარს აჭარბებდა, თუმცა მაისში მშენებლობაში კლების ტენდენცია დაფიქსირდა. ამ მასშტაბის სექტორში დაუსრულებელი პროექტების დაგროვება მხოლოდ ურბანული უსაფრთხოების, არამედ ინვესტორთა ნდობისა და მომხმარებელთა დაცვის საკითხიც არის.

სპეციალისტების შეფასებით, დაბალანსებული გამოსავალი შეიძლება იყოს მიტოვებული ობიექტების ერთიანი საჯარო რეესტრის შექმნა, მათი რისკის მიხედვით კატეგორიზაცია და თითოეული პროექტისთვის პასუხისმგებელი პირის, კონსერვაციის სტატუსისა და შემოწმების შედეგების გამოქვეყნება. მაღალი რისკის ობიექტებზე კონტროლი უფრო ხშირი უნდა იყოს, ხოლო დეველოპერს წინასწარ განსაზღვრულ ვადაში უნდა დაევალოს უსაფრთხოების აღდგენა. პროექტის სხვა ინვესტორისთვის გადაცემა კი შეიძლება გამოყენებულ იქნეს მხოლოდ მაშინ, როდესაც დაცული იქნება საკუთრების უფლება, კრედიტორებისა და მყიდველების ინტერესები და გადაწყვეტილება სასამართლო ან კანონით შექმნილი გამჭვირვალე პროცედურით მიიღება.

მთავარი პრობლემა ის არ არის, რომ თბილისში ყველა დაუსრულებელი მშენებლობა აუცილებლად საშიშია, არამედ ის, რომ ქალაქს მათი რაოდენობის, ტექნიკური მდგომარეობისა და პასუხისმგებელი პირების შესახებ სრულყოფილი საჯარო სურათი არ აქვს. ექსპერტების შეფასებით, სანამ კონტროლი ძირითადად მოქალაქის შეტყობინებას ან უკვე მომხდარ ინციდენტს მოჰყვება, სისტემა პრევენციული ვერ იქნება. სახელმწიფოს ამოცანა უნდა გახდეს არა მხოლოდ დარღვევის შემდეგ ჯარიმის გამოწერა, არამედ იმის უზრუნველყოფა, რომ გაჩერებული მშენებლობა უსაფრთხოდ დაკონსერვდეს, დასრულდეს ან კანონით დადგენილი წესით სხვა ინვესტორს გადაეცეს.

წყაროები: