ჰორმუზის სრუტის გარშემო შექმნილმა კრიზისმა და გლობალური სავაჭრო მარშრუტების მოწყვლადობამ ევრაზიული ლოგისტიკური დერეფნების მნიშვნელობა კიდევ უფრო გაზარდა. სწორედ ამ ფონზე, თურქული სახელმწიფოების ორგანიზაცია-ს არაფორმალურ სამიტზე, რეჯეფ თაიფ ერდოღანმა და ილჰამ ალიევმა განსაკუთრებული ყურადღება გაამახვილეს „შუა დერეფნის“ სტრატეგიულ მნიშვნელობაზე, რომელიც აზიასა და ევროპას სამხრეთ კავკასიის გავლით აკავშირებს.

თურქეთის პრეზიდენტის განცხადებით, ახლო აღმოსავლეთში და მის გარშემო არსებული კრიზისები ნათლად აჩვენებს, რომ თურქული სამყაროს დამაკავშირებელი სატრანსპორტო და ეკონომიკური პროექტები მომდევნო მრავალი წლის განმავლობაში პრიორიტეტული მიმართულება იქნება. ერდოღანის შეფასებით, მიმდინარე გეოპოლიტიკურმა დაძაბულობამ კიდევ ერთხელ წარმოაჩინა რეგიონული კოორდინაციისა და ალტერნატიული სავაჭრო დერეფნების აუცილებლობა.

მისივე თქმით, პალესტინაში, ლიბანში, ირანსა და უკრაინაში მიმდინარე პროცესები მხოლოდ უსაფრთხოების გამოწვევებს არ ქმნის — ისინი გლობალური ვაჭრობის, ენერგეტიკული უსაფრთხოებისა და სატრანსპორტო სისტემების სტაბილურობაზეც პირდაპირ აისახება. ერდოღანის განცხადებით, ასეთ პირობებში აუცილებელია როგორც თავდაცვის ინდუსტრიის გაძლიერება, ისე ეკონომიკური და ლოგისტიკური თანამშრომლობის გაფართოება თურქული სახელმწიფოების სივრცეში.

ამავე სამიტზე აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა, ილჰამ ალიევმა, განაცხადა, რომ არსებული გეოპოლიტიკური რეალობა „შუა დერეფნის“ მნიშვნელობას ისტორიულ მასშტაბამდე ზრდის. მისი თქმით, პროექტის ერთ-ერთ მთავარ სეგმენტად ყალიბდება ზანგეზურის დერეფანი, რომელიც მომავალში აზერბაიჯანს, თურქეთსა და ცენტრალურ აზიას პირდაპირ დააკავშირებს.

ალიევის განცხადებით, „შუა დერეფნის“ გასწვრივ უკვე მიმდინარეობს საბაჟო პროცედურების გამარტივება და ციფრული სისტემების დანერგვა. საუბარია e-Permit-ის სისტემაზე, რომელიც სატვირთო გადაზიდვებისთვის ელექტრონული ნებართვების სწრაფ გაცემას უზრუნველყოფს და ლოგისტიკური პროცესების დაჩქარებას ემსახურება. ექსპერტების შეფასებით, ეს ნაბიჯები კრიტიკულად მნიშვნელოვანია იმისთვის, რომ ევრაზიული დერეფანი კონკურენტუნარიანი გახდეს როგორც საზღვაო, ისე ჩრდილოეთის სატრანსპორტო მარშრუტებთან შედარებით.

„შუა დერეფანი“, რომელსაც ხშირად „ტრანსკასპიური საერთაშორისო სატრანსპორტო მარშრუტის“ სახელითაც მოიხსენიებენ, ჩინეთიდან ცენტრალური აზიის, კასპიის ზღვის, სამხრეთ კავკასიისა და თურქეთის გავლით ევროპასთან დამაკავშირებელ ძირითად ინფრასტრუქტურულ ხაზს წარმოადგენს. ბოლო წლებში ამ მარშრუტის მიმართ ინტერესი განსაკუთრებით გაიზარდა, რადგან რუსეთის წინააღმდეგ დაწესებული სანქციებისა და უსაფრთხოების რისკების ფონზე, კომპანიები ალტერნატიული გზების ძიებას ცდილობენ.

საერთაშორისო კვლევითი ცენტრებისა და ფინანსური ინსტიტუტების შეფასებით, ჰორმუზის სრუტის კრიზისმა კიდევ ერთხელ აჩვენა, რამდენად დაუცველია მსოფლიო ეკონომიკა რამდენიმე კრიტიკულ საზღვაო დერეფანზე დამოკიდებულების გამო. სწორედ ამიტომ, ევროპა, თურქეთი, აზერბაიჯანი და ცენტრალური აზიის ქვეყნები ცდილობენ, „შუა დერეფანი“ არა მხოლოდ რეგიონულ, არამედ გლობალურ სავაჭრო არტერიად აქციონ.

ანალიტიკოსები მიიჩნევენ, რომ მიმდინარე პროცესები სამხრეთ კავკასიას სრულიად ახალ გეოეკონომიკურ როლს ანიჭებს. ექსპერტების შეფასებით, თუ „შუა დერეფნის“ ინფრასტრუქტურა სრულად განვითარდება, რეგიონი შეიძლება გადაიქცეს აზიასა და ევროპას შორის ერთ-ერთ მთავარ სატრანზიტო ხიდად, რაც პირდაპირ აისახება ენერგეტიკაზე, ლოგისტიკაზე, ინვესტიციებსა და უსაფრთხოების პოლიტიკაზე.

სპეციალისტები ასევე აღნიშნავენ, რომ „შუა დერეფნის“ განვითარება მხოლოდ ეკონომიკური პროექტი აღარ არის — ის უკვე გეოპოლიტიკური გავლენის ინსტრუმენტადაც ყალიბდება. მათი შეფასებით, თურქეთი და აზერბაიჯანი ცდილობენ, შექმნან ახალი რეგიონული ეკონომიკური ღერძი, რომელიც დასავლეთსა და აზიას რუსეთისა და ირანის გვერდის ავლით დააკავშირებს.

ამ ფონზე, „შუა დერეფანი“ სულ უფრო ხშირად განიხილება, როგორც მომავალი ათწლეულის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი გეოეკონომიკური პროექტი, რომელსაც შეუძლია მსოფლიო სავაჭრო რუკის მნიშვნელოვანი ნაწილის გადალაგება.

წყაროები: