სამხრეთ კავკასია ევროპის პერიფერიული რეგიონიდან სულ უფრო მნიშვნელოვან სტრატეგიულ გზაჯვარედინად ყალიბდება, რომელიც ევროპას ცენტრალურ აზიასთან აკავშირებს,- ამის შესახებ გერმანული გამოცემა European Security & Defence წერს.
გამოცემის შეფასებით, რეგიონში გეოპოლიტიკური ცვლილებები განსაკუთრებით დააჩქარა რუსეთის ომმა უკრაინაში და აზერბაიჯანის მიერ 2023 წელს ყარაბაღზე კონტროლის აღდგენამ. თუ ადრე სამხრეთ კავკასიის მიმართ საერთაშორისო ყურადღება ძირითადად უსაფრთხოებასა და „გაყინულ კონფლიქტებზე“ იყო კონცენტრირებული, დღეს დღის წესრიგში ინფრასტრუქტურა, ენერგეტიკა, ტრანსპორტი და სავაჭრო დერეფნები დგას.
განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს შუა დერეფანი, რომელიც ცენტრალურ აზიას კასპიის ზღვის, სამხრეთ კავკასიისა და თურქეთის გავლით ევროპასთან აკავშირებს. უკრაინაში ომის დაწყების შემდეგ ევროპა რუსეთის სატრანზიტო მარშრუტების ალტერნატივებს ეძებს, რის გამოც აღნიშნული მარშრუტი სტრატეგიული მნიშვნელობის მიმართულებად იქცა.
საქართველოს როლი
გამოცემის თანახმად, შუა დერეფნის განვითარებაში საქართველოს გეოგრაფიული მდებარეობა მნიშვნელოვან როლს ასრულებს. აზერბაიჯანიდან ენერგორესურსების, მათ შორის ბუნებრივი აირის, მნიშვნელოვანი ნაწილი საქართველოსა და თურქეთის გავლით ევროპულ ბაზრებს მიეწოდება. შესაბამისად, ევროპის ენერგეტიკული დივერსიფიკაციის პროცესში ამ მარშრუტების მნიშვნელობა იზრდება.
საქართველოს როლი მხოლოდ სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურით არ შემოიფარგლება. სამხრეთ კავკასიის სატრანზიტო ფუნქციის გაფართოება მოიცავს ენერგეტიკულ ქსელებსა და ციფრულ ინფრასტრუქტურასაც, რაც საქართველოს რეგიონული სატრანზიტო და ენერგეტიკული ქსელის მნიშვნელოვან რგოლად ტოვებს.
რეგიონში ახალი გეოპოლიტიკური რეალობის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ელემენტად გამოცემა აშშ-ის მხარდაჭერით შემუშავებულ TRIPP-ის პროექტს ასახელებს. პროექტი აზერბაიჯანს ნახიჩევანთან სომხეთის ტერიტორიის გავლით დააკავშირებს და სატრანსპორტო, ენერგეტიკული და ციფრული ინფრასტრუქტურის განვითარებას ითვალისწინებს.
ევროპისთვის სამხრეთ კავკასიის მნიშვნელობა რამდენიმე სტრატეგიულ მიმართულებას უკავშირდება — ენერგომომარაგების დივერსიფიკაციას, ჩინეთთან და ცენტრალურ აზიასთან სავაჭრო კავშირების გაძლიერებას და რუსეთის გვერდის ავლით ახალი სატრანსპორტო მარშრუტების შექმნას.
ამ პროცესში იზრდება თურქეთის როლიც, რომელიც შუა დერეფანს ევროპასა და ცენტრალურ აზიას შორის საკუთარი სატრანსპორტო და ენერგეტიკული ჰაბის განვითარების მნიშვნელოვან ინსტრუმენტად განიხილავს.
ამავე დროს, ახალი გეოპოლიტიკური კონფიგურაცია გამოწვევებს ქმნის რუსეთისა და ირანისთვის. გამოცემის შეფასებით, მოსკოვის გავლენა რეგიონში შესუსტდა, განსაკუთრებით სომხეთის დასავლეთთან დაახლოებისა და ახალი სატრანსპორტო პროექტების ფონზე. ირანი კი შეშფოთებულია, რომ ახალი მარშრუტების განვითარებამ შესაძლოა მისი სატრანზიტო მნიშვნელობა შეამციროს.
European Security & Defence-ის შეფასებით, სამხრეთ კავკასიის მომავალი სულ უფრო ნაკლებად განისაზღვრება მხოლოდ სამხედრო უსაფრთხოებით და უფრო მეტად — იმით, თუ ვინ გააკონტროლებს ევროპასა და აზიას შორის სატრანსპორტო, ენერგეტიკულ და სავაჭრო კავშირებს. ამ პროცესში საქართველოს სატრანზიტო ფუნქცია კვლავ ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორად რჩება.
