სად უნდა აშენდეს ბოსტნეულის საცავი, რომ ლოგისტიკურმა ხარჯებმა მოგება არ შეამციროს?

ხარისხიანი მოსავლის მიღება წარმატების მხოლოდ ნაწილია. მოსავლის აღების შემდეგ ფერმერის მთავარი ამოცანა პროდუქტის სასაქონლო ხარისხის შენარჩუნება, დანაკარგების შემცირება და ტრანსპორტირების, ელექტროენერგიისა და სამუშაო ძალის ხარჯების სწორად მართვაა.

ბოსტნეულის საცავის არასწორად შერჩეულმა მდებარეობამ შესაძლოა პერსპექტიული ინვესტიცია მუდმივი დამატებითი ხარჯების წყაროდ აქციოს. პრობლემებს ქმნის არასწორად შერჩეული ტექნოლოგიაც — ჩვეულებრივი სამაცივრე სისტემის გამოყენებამ სპეციალიზებული საცავის ნაცვლად შეიძლება პროდუქტის ხარისხის გაუარესება, ენერგიის ჭარბი მოხმარება და მომხმარებლების დაკარგვა გამოიწვიოს.

EastFruit-მა ბოსტნეულის საცავის სწორად დაგეგმვის საკითხებზე კომპანია Van Dijk Technics-ის კომერციულ დირექტორ ანდრიი მარუშჩაკთან ისაუბრა.

ბოსტნეულს ხილსა და კენკრაზე შორ მანძილზე ტრანსპორტირება შეუძლია

ხილისა და კენკრის შემთხვევაში საცავის მოსავლის აღების ადგილთან ახლოს მდებარეობა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია. ცხელ ამინდში ნაზი პროდუქტის 100 კილომეტრზე და მეტ მანძილზე გადატანამ შესაძლოა ხარისხი გაგრილების დაწყებამდეც გააუარესოს.

კარტოფილი, ხახვი, სტაფილო, ჭარხალი და კომბოსტო ტრანსპორტირებას შედარებით უკეთ უძლებს. ამიტომ ბოსტნეულის საცავის მდებარეობის შერჩევისას გასათვალისწინებელია არა მხოლოდ მანძილი მინდვრიდან საცავამდე, არამედ ძირითადი მომხმარებლების ადგილმდებარეობაც.

ექსპერტის განცხადებით, დიდი ქალაქებისა და მსხვილი სამომხმარებლო ცენტრების სიახლოვეს ბოსტნეულის საცავების მშენებლობა განსაკუთრებით აქტუალურია. რაც უფრო ახლოსაა პროდუქტი გასაღების ბაზართან, მით უფრო სწრაფად მიეწოდება ის სავაჭრო ქსელებს, საბითუმო მყიდველებს, გადამმუშავებლებსა და კვების ობიექტებს.

მხოლოდ მინდვრიდან საცავამდე მანძილის დათვლა შეცდომაა

ახალი საცავის დაგეგმვისას ფერმერები ხშირად ითვლიან მხოლოდ მოსავლის მინდვრიდან საცავამდე გადატანის ხარჯს. თუმცა ლოგისტიკური ჯაჭვი საცავთან არ მთავრდება.

სრული შეფასებისას გათვალისწინებული უნდა იყოს:

• მანძილი საცავიდან მთავარ მომხმარებლებამდე;

• ადგილობრივი გზების მდგომარეობა და ხელმისაწვდომობა;

• დიდი სატვირთო მანქანების გადაადგილების შესაძლებლობა;

• დატვირთვისა და გადმოტვირთვის ხარჯები;

• შეკვეთების მომზადების სისწრაფე;

• ელექტროენერგიისა და სხვა კომუნიკაციების ხელმისაწვდომობა;

• კვალიფიციური თანამშრომლების მოძიების შესაძლებლობა;

• საწარმოს მომავალში გაფართოების პერსპექტივა.

მაგალითად, მოსავლის 300 კილომეტრით დაშორებულ საცავში გადატანა შეიძლება ეკონომიკურად გაუმართლებელი იყოს. თუმცა, თუ მეურნეობა დიდი ქალაქიდან მხოლოდ 50–60 კილომეტრითაა დაშორებული, საცავის ქალაქთან ახლოს განთავსება შესაძლოა უშუალოდ მინდვრებთან მშენებლობაზე მომგებიანი აღმოჩნდეს.

ასეთ შემთხვევაში ფერმერი უფრო დიდ ბაზარზე წვდომას იღებს, მყიდველებს კი მზა სასაქონლო პარტიების სწრაფად გატანა შეუძლიათ.

მცირე ფერმერული საცავი თუ დიდი ლოგისტიკური ცენტრი?

ექსპერტი ორ ძირითად მოდელს გამოყოფს.

პირველია მეურნეობასთან არსებული, დაახლოებით 2 000–5 000 ტონა ტევადობის საცავი. ის უშუალოდ ფერმაში ან წარმოების ზონასთან ახლოს შენდება.

ეს მოდელი ფერმერს პროდუქტის, შენახვის პერიოდისა და პირობების უკეთ გაკონტროლების შესაძლებლობას აძლევს. ასეთი ინვესტიცია გამართლებულია, თუ მეურნეობა ყოველწლიურად ერთი სახეობის პროდუქტის საკმარის და სტაბილურ რაოდენობას აწარმოებს და საიმედო გასაღების არხები აქვს.

მეორე მოდელია 20 000–50 000 ტონა ან მეტი ტევადობის მსხვილი ლოგისტიკური კომპლექსი. ასეთი ობიექტი მხოლოდ საცავი აღარ არის.

მას შეუძლია სხვადასხვა მწარმოებლის პროდუქტის მიღება, გაგრილება, შენახვა, დახარისხება, გარეცხვა, გაპრიალება, შეფუთვა და სავაჭრო ქსელებისთვის მზა პარტიების მომზადება.

მსხვილი კომპლექსები, სადაც ყოველდღიურად დიდი რაოდენობით პროდუქტი და სატვირთო ავტომობილები მოძრაობს, ძირითადად დიდ ქალაქებსა და სამომხმარებლო ცენტრებთან ახლოს უნდა განთავსდეს.

მცირე ფერმერისთვის საცავის დაქირავება შესაძლოა უფრო მომგებიანი იყოს

კერძო ბოსტნეულის საცავის მშენებლობა მნიშვნელოვან ინვესტიციას მოითხოვს. შენობის გარდა საჭიროა სავენტილაციო, სამაცივრე, დახარისხების, რეცხვისა და შეფუთვის დანადგარები, სტაბილური ელექტრომომარაგება, ავტომატიზაცია და ტექნიკური მომსახურება.

თუ ფერმერს, მაგალითად, მხოლოდ 1 000 ტონა კარტოფილი მოჰყავს, რამდენიმე მილიონი ევროს ღირებულების სრული კომპლექსის აშენება შესაძლოა ეკონომიკურად გაუმართლებელი იყოს.

ასეთ შემთხვევაში პროფესიულ ლოგისტიკურ ცენტრში შესაბამისი მოცულობის კამერის დაქირავება უფრო პრაქტიკული გამოსავალია. ფერმერი თანამედროვე ტექნოლოგიებს დიდი ინვესტიციის გარეშე იყენებს და პროდუქტის გაყიდვამდე დახარისხების, გარეცხვის, კალიბრაციისა და შეფუთვის მომსახურებას იღებს.

მარუშჩაკის თქმით, პროდუქტის დახარისხების, რეცხვის, გაპრიალებისა და შეფუთვის პროფესიული ხაზი შესაძლოა 1.5 მილიონ ევროზე მეტი ღირდეს. პატარა მწარმოებლისთვის ასეთი დანადგარის დამოუკიდებლად შეძენა რთულია, ლოგისტიკურ ცენტრში კი ერთი ტექნოლოგიით ათობით ფერმერი სარგებლობს.

დიდი მაცივარი ყოველთვის ბოსტნეულის საცავი არ არის

ინვესტორების ერთ-ერთი მთავარი შეცდომაა მოსაზრება, რომ ბოსტნეულის შესანახად მხოლოდ თბოიზოლირებული შენობა და ჩვეულებრივი სამაცივრე დანადგარია საჭირო.

სხვადასხვა კულტურას განსხვავებული პირობები სჭირდება.

კარტოფილის შემთხვევაში აუცილებელია ტემპერატურის, ტენიანობისა და ვენტილაციის კონტროლი, მოსავლის აღებისას დაზიანებული ადგილების შეხორცების ხელშეწყობა და გაღივების თავიდან აცილება.

ხახვს სათანადო გამოშრობა და საცავში ჰაერის თანაბარი მოძრაობა სჭირდება. სტაფილო სწრაფად კარგავს ტენს, ნიორი კი განსაკუთრებით მგრძნობიარეა გაშრობისა და შენახვის პირობების დარღვევის მიმართ.

თუ სისტემა კონკრეტული პროდუქტისთვის საჭირო პარამეტრებს ვერ უზრუნველყოფს, დანაკარგი შესაძლოა მანამდე დაიწყოს, ვიდრე გაფუჭების ნიშნები გარეგნულად გამოჩნდება.

იაფი დანადგარი საბოლოოდ ყველაზე ძვირი არჩევანი შეიძლება აღმოჩნდეს

მშენებლობის დროს საწყისი ხარჯების შემცირება ბუნებრივი სურვილია, თუმცა ვენტილაციაზე, ავტომატიზაციასა და ენერგოეფექტიანობაზე დაზოგვამ მომავალში საოპერაციო ხარჯები მნიშვნელოვნად შეიძლება გაზარდოს.

ფარული ხარჯებია:

• ელექტროენერგიის მაღალი გადასახადი;

• პროდუქტის არათანაბარი გაგრილება;

• კონდენსატის წარმოქმნა;

• ზედმეტი გამოშრობით გამოწვეული წონის დაკარგვა;

• ლპობის განვითარება;

• მუდმივი ხელით კონტროლის აუცილებლობა;

• დამატებითი სამუშაო ძალის ხარჯი;

• დანადგარის დაზიანებით გამოწვეული შეფერხება;

• ხარისხის გაუარესების გამო პროდუქტის დაბალ ფასად გაყიდვა.

ამიტომ მოწყობილობა მხოლოდ შეძენის ფასით არ უნდა შეფასდეს — მნიშვნელოვანია მისი ექსპლუატაციის მთლიანი ხარჯი მუშაობის მთელი პერიოდის განმავლობაში.

ენერგოეფექტიანობა პირდაპირ განსაზღვრავს მოგებას

ელექტროენერგია ბოსტნეულის საცავის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი საოპერაციო ხარჯია, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც პროდუქტი რამდენიმე თვის განმავლობაში ინახება.

ექსპერტის შეფასებით, ერთსა და იმავე ტექნოლოგიურ ამოცანას ჩვეულებრივი სისტემა შესაძლოა დაახლოებით 100 კილოვატი სიმძლავრით ასრულებდეს, სწორად შერჩეულ პროფესიულ სისტემას კი დაახლოებით 35 კილოვატი დასჭირდეს.

რეალური მოხმარება დამოკიდებულია საცავის ტევადობაზე, პროდუქტზე, შენობის კონსტრუქციაზე, ამინდსა და გამოყენებულ ტექნოლოგიაზე. თუმცა პრინციპი უცვლელია — რაც უფრო ენერგოეფექტიანია საცავი, მით ნაკლებია ერთი ტონა პროდუქტის შენახვის ხარჯი.

ავტომატიზაცია კადრების დეფიციტის შემცირებას უწყობს ხელს

კვალიფიციური თანამშრომლების სიმცირე სოფლის მეურნეობისთვის სულ უფრო მნიშვნელოვანი გამოწვევაა.

პროფესიულმა საცავმა ავტომატურად უნდა აკონტროლოს ტემპერატურა და ტენიანობა, მართოს ვენტილატორები, არეგულიროს გარე ჰაერის მიწოდება, დააფიქსიროს ნორმიდან გადახრები და შესაძლო საფრთხის შესახებ ოპერატორს შეტყობინება გაუგზავნოს.

ავტომატიზაცია ადამიანის მონაწილეობას სრულად არ გამორიცხავს, თუმცა ამცირებს ერთი თანამშრომლის შეცდომის გამო მოსავლის მნიშვნელოვანი ნაწილის დაკარგვის საფრთხეს.

რომელი მოდელი უნდა აირჩიოს ფერმერმა?

ერთიანი გამოსავალი არ არსებობს. კერძო ფერმერული საცავი შესაფერისია ბიზნესისთვის, რომელსაც სტაბილური წარმოება, საკმარისი მოცულობის პროდუქტი და პროფესიული გუნდი ჰყავს.

დიდი ლოგისტიკური ცენტრი უფრო გამართლებულია რეგიონებში, სადაც ბევრი მწარმოებელია თავმოყრილი, არსებობს მსხვილი სამომხმარებლო ბაზარი, სტაბილური მოთხოვნა საცავებზე, დახარისხებასა და შეფუთვაზე და შესაბამისი სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურა.

მცირე მწარმოებლისთვის პროფესიული საცავისა და გადამუშავების მომსახურების დაქირავება ხშირად ნაკლებად სარისკოა, ვიდრე დამოუკიდებელი კომპლექსის აშენება.

საბოლოო წარმატებას მხოლოდ საცავის ზომა არ განსაზღვრავს. მნიშვნელოვანია, სწორად იყოს შერჩეული მდებარეობა, პროექტი პროფესიულად დაიგეგმოს და კონკრეტული პროდუქტებისთვის შესაბამისი ტექნოლოგიით აღიჭურვოს.

ბოსტნეულის საცავი შეიძლება დამოუკიდებელ ბიზნესადაც იქცეს

პროფესიული საცავი აუცილებელი არ არის კონკრეტულ მეურნეობას ეკუთვნოდეს. რეგიონში მწარმოებლების საკმარისი რაოდენობის შემთხვევაში პროდუქტის შენახვა, მოსავლის შემდგომი დამუშავება და შეფუთვა დამოუკიდებელ მომსახურების ბიზნესად შეიძლება ჩამოყალიბდეს.

ასეთი ცენტრი შემოსავალს საცავი კამერების გაქირავებით, პროდუქტის მიღება-გაცემით, დახარისხებით, რეცხვით, შეფუთვითა და სავაჭრო ქსელებისთვის პარტიების მომზადებით მიიღებს.

ფერმერებს კი შესაძლებლობა ეძლევათ, პროდუქტი მოსავლის აღებისთანავე დაბალ ფასად არ გაყიდონ, სეზონური ფასების ვარდნა თავიდან აიცილონ და უფრო პროფესიულ სავაჭრო არხებზე გავიდნენ.

წარმატებული ლოგისტიკური ცენტრი მხოლოდ მაცივრებით სავსე საწყობი არ უნდა იყოს. მან მოსავლის მიღებიდან ბაზრისთვის სრულად მომზადებული პროდუქტის გამოშვებამდე მთელი ტექნოლოგიური პროცესი უნდა უზრუნველყოს.

წყარო: "ისთ ფრუთი"