ნავთობპროდუქტების იმპორტიორთა კავშირი მთავრობას საწვავზე მოქმედი Euro 5-ის ხარისხობრივი მოთხოვნების დროებით შეჩერებას სთავაზობს. ინიციატივა საერთაშორისო ბაზარზე ბენზინისა და დიზელის გაძვირებას უკავშირდება, თუმცა მისი განხორციელება ფასის შესაძლო შემცირებასთან ერთად გარემოსდაცვით და ტექნიკურ რისკებსაც წარმოშობს.
კავშირის თავმჯდომარის, ვახტანგ იობაშვილის განცხადებით, მოქმედი სტანდარტი საქართველოს აზერბაიჯანიდან, ყაზახეთიდან და ცენტრალური აზიის სხვა ქვეყნებიდან შედარებით იაფი ბენზინის შემოტანის შესაძლებლობას უზღუდავს. მისი შეფასებით, მოთხოვნის დროებით შემსუბუქება იმპორტის გეოგრაფიას გააფართოებდა და ფასებზე ზეწოლას შეამცირებდა. ინიციატივის კონკრეტული ვადა, დასაშვები ხარისხობრივი მაჩვენებლები და ფასზე მოსალოდნელი ეფექტი ჯერ დასახელებული არ არის.
საწვავის გაძვირების ახალი რისკი
BM.GE-ის მიერ გავრცელებული მონაცემებით, Platts-ის ბაზარზე ერთი ტონა ბენზინის ფასი $1 140-მდე, დიზელის კი $1 340-მდე გაიზარდა. გამოცემა ასევე წერს, რომ ნედლი ნავთობი ერთ კვირაში 18%-ით, ერთი თვის განმავლობაში კი თითქმის 40%-ით გაძვირდა. ეს მაჩვენებლები ბაზრის კონკრეტულ მონაკვეთს ასახავს და შესაძლოა ყოველდღიურად შეიცვალოს.
საქართველო ნავთობპროდუქტების ადგილობრივ წარმოებაზე პრაქტიკულად ვერ არის დამოკიდებული და ბაზრის მომარაგება იმპორტით ხდება. ამიტომ საცალო ფასზე პირდაპირ მოქმედებს საერთაშორისო ფასი, ლარის გაცვლითი კურსი, ტრანსპორტირების ხარჯი, აქციზი, დღგ და კომპანიების საოპერაციო დანახარჯები. საწვავის ბაზრის შესახებ კონკურენციის სააგენტოს დოკუმენტში მითითებულია, რომ აქციზი ერთ ტონა ბენზინზე 500 ლარია, დიზელზე კი 400 ლარი, რასაც 18%-იანი დღგ ემატება.
ამ პირობებში Euro 5-ის შეჩერებამ შესაძლოა უფრო იაფ წყაროებზე წვდომა გააჩინოს, მაგრამ მხოლოდ სტანდარტის შეცვლა საცალო ფასის მნიშვნელოვან შემცირებას ავტომატურად არ უზრუნველყოფს. საბოლოო ეფექტი დამოკიდებული იქნება საწვავის შესყიდვის ფასში სხვაობაზე, ხელმისაწვდომ მოცულობაზე, ლოგისტიკასა და იმაზე, რამდენად აისახება იმპორტიორის დაბალი თვითღირებულება გასაყიდ ფასზე.
რატომ შემოიღო საქართველომ Euro 5
საქართველოში საწვავის ხარისხობრივი მოთხოვნები ეტაპობრივად გამკაცრდა. ბენზინის შემთხვევაში Euro 5-ის შესაბამისი მოთხოვნები 2017 წლიდან მოქმედებს, დიზელისთვის კი შესაბამისი ნორმები მოგვიანებით ამოქმედდა. გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს განმარტებით, საწვავის ხარისხის გაუმჯობესების მიზანია წვის პროცესის გაუმჯობესება და აზოტის დიოქსიდისა და მყარი ნაწილაკების გაფრქვევების შემცირება. საწვავის ხარისხს გარემოსდაცვითი ზედამხედველობის დეპარტამენტი აკონტროლებს.
ამიტომ დროებითი შეჩერების საკითხი მხოლოდ ფასის პოლიტიკა არ არის. დაბალი სტანდარტის საწვავის დაშვებამ შეიძლება შეამციროს იმპორტის ღირებულება, თუმცა გაზარდოს მავნე გამონაბოლქვი და განსაკუთრებით დააზიანოს ჰაერის ხარისხი მაღალი სატრანსპორტო დატვირთვის მქონე ქალაქებში.
გასათვალისწინებელია ავტომობილების ტექნიკური მხარეც. თანამედროვე ძრავებისა და გამონაბოლქვის გამწმენდი სისტემების მუშაობა შესაბამისი ხარისხის საწვავზეა გათვლილი. ამიტომ შესაძლო ცვლილებამდე სახელმწიფოს დასჭირდება შეფასება, კონკრეტულად რომელი პარამეტრების შემსუბუქება განიხილება და რამდენად თავსებადი იქნება ასეთი საწვავი ქვეყანაში არსებულ ავტოპარკთან.
რას აჩვენებს იმპორტის სურათი
საქსტატის წინასწარი მონაცემებით, 2026 წლის იანვარ-ივნისში საქართველოს მთლიანმა იმპორტმა $9.049 მილიარდი შეადგინა, რაც წინა წლის შესაბამის პერიოდთან შედარებით 0.7%-ით მეტია. უმსხვილეს საიმპორტო პარტნიორებს შორის პირველ ადგილზე თურქეთია, შემდეგ მოდიან რუსეთი და ჩინეთი. აზერბაიჯანიდან მთლიანი იმპორტი 25%-ით, $355.3 მილიონამდე გაიზარდა. თუმცა ეს მონაცემი ყველა სასაქონლო ჯგუფს მოიცავს და მხოლოდ საავტომობილო საწვავის იმპორტს არ ასახავს.
ნავთობიმპორტიორთა კავშირის ინიციატივა ამ ეტაპზე დარგობრივი შეთავაზებაა. მთავრობის ოფიციალური გადაწყვეტილება, Euro 5-ის დროებითი შეჩერების პირობები ან მოქმედების ვადა საჯაროდ ჯერ არ გამოცხადებულა. ასევე არ გამოქვეყნებულა დამოუკიდებელი ეკონომიკური ან გარემოსდაცვითი ანგარიში, რომელიც დაადგენდა, რამდენი თეთრით შეიძლება გაიაფდეს ერთი ლიტრი საწვავი და რა ეკოლოგიური ფასი ექნება ცვლილებას.
საზოგადოებისა და დამოუკიდებელი ექსპერტების ფართო, სახელობითი შეფასებები ინიციატივაზე ჯერ არ გავრცელებულა. შესაბამისად, ამ ეტაპზე დისკუსიაში ყველაზე მკაფიოდ ბიზნესის არგუმენტი ჩანს, რომელიც მომარაგების წყაროების გაფართოებასა და ფასის შემცირებას უკავშირდება. მთავრობის გადაწყვეტილებისთვის კი აუცილებელი იქნება ეკონომიკური სარგებლის, ჰაერის ხარისხისა და ავტომობილების ტექნიკური უსაფრთხოების ერთობლივი შეფასება.
