რუსეთის საგარეო საქმეთა მინისტრის, სერგეი ლავროვი განცხადებით, სომხეთი შესაძლოა ევრაზიულ ეკონომიკურ კავშირში არსებული ყველა პრივილეგიის დაკარგვის რისკის წინაშე აღმოჩნდეს, თუ ევროკავშირთან დაახლოების პროცესს გააგრძელებს. ლავროვმა პირდაპირ განაცხადა, რომ ევრაზიული ეკონომიკური კავშირი და ევროკავშირი ეკონომიკური და პოლიტიკური სტანდარტებით ერთმანეთთან შეუთავსებელია, ხოლო ერევანი „დასავლეთის ორბიტაში გადაყვანის“ პროცესშია.

მოსკოვის განცხადებები იმ ფონზე გაკეთდა, როდესაც სომხეთის პრემიერ-მინისტრი ნიკოლ ფაშინიანი ბოლო წლებში ღიად ცდილობს ქვეყნის საგარეო პოლიტიკური კურსის დივერსიფიკაციას და დასავლეთთან უფრო მჭიდრო ურთიერთობების განვითარებას. ეს განსაკუთრებით გააქტიურდა მას შემდეგ, რაც 2023 წელს ყარაბაღის ომის შემდეგ სომხურ საზოგადოებაში გაძლიერდა უკმაყოფილება რუსეთის მიმართ, რომელიც ერევნის ტრადიციულ უსაფრთხოების პარტნიორად ითვლებოდა. დასავლურ მედიასა და ანალიტიკურ წრეებში გავრცელებული შეფასებით, ფაშინიანი ცდილობს ეტაპობრივად შეამციროს რუსეთის გავლენა როგორც უსაფრთხოების, ისე ეკონომიკის მიმართულებით და პარალელურად გააძლიეროს კავშირები ევროპასა და აშშ-სთან.

თუმცა ეკონომიკური რეალობა სომხეთისთვის ბევრად უფრო რთულია. ევრაზიული ეკონომიკური კავშირი სომხეთისთვის მხოლოდ პოლიტიკური პლატფორმა არ არის. ქვეყანა რუსეთის ბაზარზე მნიშვნელოვნადაა დამოკიდებული როგორც ექსპორტის, ისე ენერგეტიკისა და ფულადი გზავნილების მიმართულებით. ევრაზიული ეკონომიკური კავშირის წევრობა სომხეთს აძლევს შეღავათიან სავაჭრო რეჟიმს, თავისუფალ გადაადგილებას შრომით ბაზარზე და დაბალ ტარიფებს რუსულ ენერგორესურსებზე. ოფიციალური მონაცემებით, სომხეთის საგარეო ვაჭრობის დიდი ნაწილი კვლავ ევრაზიული ეკონომიკური კავშირის ქვეყნებზე მოდის, განსაკუთრებით კი რუსეთზე.

სწორედ ამიტომ ლავროვის განცხადება ანალიტიკოსების ნაწილისთვის მხოლოდ პოლიტიკური გზავნილი აღარ არის — ეს არის ეკონომიკური ზეწოლის ღია სიგნალი. სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ თუ სომხეთი რეალურად დაიწყებს ევროკავშირის ეკონომიკურ და სამართლებრივ სტანდარტებთან დაახლოებას, მას მოუწევს ისეთი რეგულაციების მიღება, რომლებიც ევრაზიული ეკონომიკური კავშირის წესებთან პირდაპირ წინააღმდეგობაში მოვა. მოსკოვში უკვე ღიად საუბრობენ, რომ ერთდროულად ევროკავშირთან ღრმა ინტეგრაცია და ევრაზიულ კავშირში სრული პრივილეგიების შენარჩუნება პრაქტიკულად შეუძლებელია.

ბიზნესისა და რეგიონული ეკონომიკისთვის ეს საკითხი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან სომხეთი სამხრეთ კავკასიაში ერთ-ერთ მთავარ სატრანზიტო და სავაჭრო ჰაბად ყალიბდება. ბოლო წლებში ქვეყანა რუსეთის წინააღმდეგ დაწესებული სანქციების ფონზე პარალელური ვაჭრობის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან არხადაც იქცა. სწორედ ამიტომ, ექსპერტები ფიქრობენ, რომ თუ მოსკოვი ეკონომიკური ბერკეტების გამოყენებას გადაწყვეტს, გავლენა შესაძლოა ჰქონდეს არა მხოლოდ სომხეთის ეკონომიკაზე, არამედ მთლიანად რეგიონულ ლოგისტიკასა და სავაჭრო ნაკადებზე.

განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა ენერგეტიკულ დამოკიდებულებასაც. სომხეთი კვლავ მნიშვნელოვნად არის მიბმული რუსულ გაზსა და ენერგოსისტემებზე. საერთაშორისო ეკონომისტები აღნიშნავენ, რომ ევროკავშირთან დაახლოების ნებისმიერი სწრაფი მცდელობა ერევანს რთული ენერგეტიკული და ფინანსური გამოწვევების წინაშე დააყენებს, რადგან რუსეთის მხრიდან სავარაუდო ეკონომიკური რეაგირება ყველაზე სწრაფად სწორედ ენერგეტიკისა და საბაჟო რეჟიმების მიმართულებით შეიძლება გამოჩნდეს.

ამავე დროს, დასავლეთში სომხეთის კურსს უფრო ფართო გეოპოლიტიკური კონტექსტით უყურებენ. ევროკავშირისა და აშშ-ისთვის სამხრეთ კავკასიაში რუსეთის გავლენის შემცირება სტრატეგიულ ამოცანად განიხილება, განსაკუთრებით უკრაინის ომის შემდეგ. სწორედ ამიტომ, ექსპერტები ფიქრობენ, რომ სომხეთი თანდათან იქცევა ახალი გეოპოლიტიკური კონკურენციის არენად, სადაც ერთმანეთს ევროპული ინტეგრაციის მოდელი და რუსეთის ეკონომიკურ-პოლიტიკური გავლენა უპირისპირდება.

სპეციალისტების შეფასებით, უახლოეს წლებში სომხეთისთვის მთავარი გამოწვევა იქნება არა მხოლოდ საგარეო პოლიტიკური არჩევანი, არამედ ეკონომიკური ბალანსის შენარჩუნება. თუ ერევანი ევროკავშირთან ინტეგრაციას დააჩქარებს, მას მოუწევს ალტერნატიული ბაზრების, ენერგეტიკული წყაროებისა და საინვესტიციო არხების სწრაფი მოძიება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, რუსეთის მხრიდან პრივილეგიების შეზღუდვამ შეიძლება სომხეთის ეკონომიკურ სტაბილურობაზე პირდაპირი გავლენა მოახდინოს.

ანალიტიკოსები განსაკუთრებულ ყურადღებას ამახვილებენ იმაზეც, რომ სომხეთის გეოპოლიტიკური გადაადგილება შესაძლოა მთლიანად სამხრეთ კავკასიის ეკონომიკურ და ენერგეტიკულ ბალანსზე აისახოს. რეგიონი უკვე გადაიქცა კონკურენციის სივრცედ, სადაც ერთმანეთს დასავლური, რუსული, თურქული და ნაწილობრივ ჩინური ინტერესები კვეთს. ექსპერტების შეფასებით, თუ სომხეთი ევროკავშირთან ინტეგრაციის გზას გააძლიერებს და რუსეთის ეკონომიკური გავლენის შემცირებას შეეცდება, ეს გავლენას მოახდენს რეგიონულ სატრანზიტო პროექტებზე, ენერგეტიკულ დერეფნებზე და სავაჭრო ლოგისტიკაზე. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სამხრეთ კავკასიის როლი ევროპისთვის ალტერნატიული ენერგომარშრუტების განვითარებაში — მათ შორის, შუა დერეფნისა და კასპიის რეგიონიდან ევროპისკენ მიმართული ენერგეტიკული ნაკადების კონტექსტში. სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ ასეთ ვითარებაში მოსკოვი შეეცდება რეგიონში ეკონომიკური და პოლიტიკური ბერკეტების შენარჩუნებას, ხოლო ევროკავშირი და აშშ უფრო აქტიურად იმუშავებენ სამხრეთ კავკასიაში გავლენის გასაზრდელად. შედეგად, რეგიონი შესაძლოა კიდევ უფრო გადაიქცეს დიდი გეოპოლიტიკური ძალების კონკურენციის სივრცედ, სადაც ეკონომიკა, ენერგეტიკა და უსაფრთხოება ერთმანეთთან პირდაპირ იქნება გადაჯაჭვული.

წყაროები: