საქართველოს თხილის სექტორი ერთ-ერთ ყველაზე რთულ ეტაპზეა. ბოლო 4-5 წლის განმავლობაში, დარგობრივი ასოციაციის ინფორმაციით, ქვეყანაში დაახლოებით 7 ათასი ჰექტარი თხილის ბაღი გახმა, რაც უკვე არა მხოლოდ აგრარული, არამედ ეკონომიკური პრობლემაა. თხილი საქართველოს ერთ-ერთი მთავარი საექსპორტო კულტურაა, განსაკუთრებით დასავლეთ საქართველოსთვის, სადაც ათიათასობით ოჯახი შემოსავლის მნიშვნელოვან ნაწილს სწორედ ამ კულტურიდან იღებს.

პრობლემის მასშტაბს რამდენიმე ფაქტორი ზრდის. ერთი მხრივ, ფერმერები და ასოციაცია ამბობენ, რომ ბაღების ხმობის მიზეზებს შორის არის ბაქტერიული დაავადებები, ფაროსანას ზიანი, კლიმატური სტრესი, არასწორი მოვლა და პროფილაქტიკური წამლობის მაღალი ღირებულება. BMG-ის ცნობით, დასავლეთ საქართველოში თხილის ხმობის პროცესი რამდენიმე წელია შეიმჩნევა, თუმცა ბოლო პერიოდში გაცილებით დიდი მასშტაბი შეიძინა და განსაკუთრებით ევროპული ჯიშის თხილის ბაღები ზიანდება. ასოციაციის შეფასებით, მიზეზი ბაქტერიული დაავადებაა, რომელსაც ბოლო წლებში სხვა ქვეყნებიც, მათ შორის თხილის ბაზრის მთავარი მოთამაშე თურქეთი ებრძვიან.

მეორე მხრივ, სახელმწიფო უკვე რამდენიმე წელია დარგის მხარდასაჭერად თხილის წარმოების ხელშეწყობის პროგრამას ახორციელებს. სოფლის განვითარების სააგენტოს ინფორმაციით, პროგრამის მიზანია თხილის პირველადი წარმოების ხელშეწყობა და მოვლა-მოყვანისთვის საჭირო საქონლის ღირებულების სუბსიდირება. პროგრამას ახორციელებენ სოფლის განვითარების სააგენტო და სურსათის ეროვნული სააგენტო, კოორდინაციას კი გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო უწევს.

სექტორის მასშტაბი საკმაოდ დიდია. სამინისტროს მონაცემებით, ჯერ კიდევ პროგრამის საწყის ეტაპზე თხილის კადასტრში 37 ათასი ჰექტარი ბაღი იყო რეგისტრირებული, ხოლო ბაღების მფლობელების რაოდენობა, თანამესაკუთრეების ჩათვლით, 85 ათასზე მეტს შეადგენდა. მოგვიანებით, Business Insider Georgia-ის ცნობით, კადასტრში უკვე 85 ათასამდე ბენეფიციარის 45 ათას ჰექტარზე მეტი თხილის ბაღის რეგისტრაცია განხორციელდა. ეს აჩვენებს, რომ თხილის სექტორი საქართველოში არა მხოლოდ მსხვილი აგრობიზნესის, არამედ მცირე ფერმერული მეურნეობების სოციალური და ეკონომიკური საყრდენია.
დარგის წარმომადგენლების პოზიცია მკაფიოა. ისინი ამბობენ, რომ თხილის ხმობის და ფაროსანას პრობლემა კვლავ აქტუალურია, ხოლო ბაღების მოვლა ფერმერებისთვის ძვირდება. BMG-ის ცნობით, თხილის მწარმოებელთა ასოციაციის აღმასრულებელი საბჭოს თავმჯდომარე მერაბ ჭითანავა ამბობს, რომ პოზიტიური ცვლილებების მიუხედავად, მთავარ გამოწვევად კვლავ რჩება ფაროსანა და ხმობა, რამაც ფართობების 10% უკვე გაანადგურა. მისი თქმით, პროფილაქტიკური წამლობა ძვირადღირებული პროცესია და ფერმერებს სახელმწიფოს დახმარება სჭირდებათ.

ამ პოზიციის მომხრეები ამტკიცებენ, რომ თხილის სექტორი მხოლოდ კერძო ფერმერების პრობლემა არ არის. თუ ბაღების ხმობა გაგრძელდა, შემცირდება მოსავალი, დაიკლებს ექსპორტი, დაზარალდება გადამმუშავებელი საწარმოები, დასუსტდება სოფლის შემოსავლები და გაიზრდება რეგიონებიდან მიგრაციის რისკი. მათი შეფასებით, სახელმწიფოს დახმარება უნდა გაგრძელდეს, თუმცა მხოლოდ სუბსიდიის ფორმით არა. საჭიროა დაავადებების ზუსტი დიაგნოსტიკა, აგრონომიული მომსახურების გაძლიერება, სერტიფიცირებული პრეპარატების ხელმისაწვდომობა, ცოდნის გავრცელება და ფერმერების ჯგუფური მომსახურების მოდელი.

ამ არგუმენტს ამყარებს ისიც, რომ პრობლემის კვლევაში უცხოელი სპეციალისტების ჩართვის საჭიროება გაჩნდა. BMG-ის ინფორმაციით, თხილის უეცარი ხმობის შესასწავლად სოფლის მეურნეობის სამეცნიერო-კვლევითი ცენტრი ტურინის უნივერსიტეტის ფიტოპათოლოგიის პროფესორ ვლადიმირო გარნაჩასთან კონსულტაციას გეგმავდა, რისთვისაც 15 ათასი ევროს ღირებულების გამარტივებული შესყიდვა განიხილებოდა. ეს მიუთითებს, რომ პრობლემა მხოლოდ ფერმერის დაუდევრობით ვერ აიხსნება და მას მეცნიერული შესწავლა სჭირდება.

მოწინააღმდეგე პოზიცია კი ამბობს, რომ დარგის მუდმივი სუბსიდირება გრძელვადიან გამოსავალს ვერ შექმნის. ამ მიდგომის მიხედვით, თუ ფერმერი ყოველწლიურად სახელმწიფოს დახმარებაზე იქნება დამოკიდებული, სექტორი კონკურენტუნარიანი ვერ გახდება. კრიტიკოსები მიიჩნევენ, რომ სახელმწიფომ შესაძლოა დროებით დაეხმაროს ყველაზე დაზარალებულ ფერმერებს, მაგრამ მთავარი აქცენტი უნდა გადავიდეს პასუხისმგებლობის გაზიარებაზე, კერძო ინვესტიციებზე, ხარისხის კონტროლზე და ბაღების პროფესიულ მართვაზე.

ამავე ლოგიკით, პრობლემის ნაწილი თავად მეურნეობების სტრუქტურაშიც არის. ბევრ ფერმერს მცირე ფართობი აქვს, რაც თანამედროვე აგროტექნიკის, სისტემური წამლობისა და ხარისხიანი მომსახურების გამოყენებას ართულებს. თუ ბაღები ფრაგმენტირებულია და ფერმერებს არ აქვთ საკმარისი ცოდნა ან ფინანსური რესურსი, სახელმწიფო სუბსიდია მხოლოდ მოკლევადიან ეფექტს იძლევა. სპეციალისტების შეფასებით, სწორედ ამიტომ მნიშვნელოვანია კოოპერაცია, აგროკონსულტაცია და ერთიანი სტანდარტებით მოვლა.

სექტორში მიმდინარე ბოლო შეხვედრებიც აჩვენებს, რომ საკითხი კვლავ აქტუალურია. 2026 წლის მაისში სოფლის მეურნეობის მინისტრი დავით სონღულაშვილი დარგობრივი საბჭოს ფორმატში თხილის სექტორის წარმომადგენლებს შეხვდა. შეხვედრაზე მხარეებმა ქართული თხილის ხარისხის გაუმჯობესებაზე, საერთაშორისო ბაზრებზე კონკურენტუნარიანობის ზრდაზე, სახელმწიფო მხარდაჭერის პროგრამების ხელმისაწვდომობაზე და დარგში არსებულ გამოწვევებზე იმსჯელეს. სექტორის წარმომადგენლების ნაწილმა კვლავ აღნიშნა, რომ თხილის უეცარი ხმობა და ფაროსანა პრობლემად რჩება.

ბიზნესის თვალსაზრისით, თხილის ბაღების გახმობა პირდაპირი დანაკარგია. ერთი ჰექტარი სრულფასოვანი თხილის ბაღის გაშენება და პროდუქტიულ ფაზამდე მიყვანა წლები და მნიშვნელოვანი ინვესტიცია ჯდება. თუ ბაღი ხმება, ფერმერი კარგავს არა მხოლოდ მიმდინარე წლის მოსავალს, არამედ მომავალ შემოსავლებსაც. ამას ემატება გადამმუშავებელი საწარმოების დატვირთვის შემცირების რისკი, ექსპორტის პოტენციალის კლება და რეგიონული ეკონომიკის დასუსტება.

სახელმწიფოს მხარდაჭერა საჭიროა, რადგან პრობლემა მასშტაბურია და ათიათასობით ბენეფიციარს ეხება, თუმცა მხოლოდ სუბსიდია საკმარისი არ არის. თუ დახმარება არ დაუკავშირდება დაავადებების მართვას, აგრონომიულ ზედამხედველობას, ხარისხიან პრეპარატებს, კადასტრის მონაცემების განახლებას და ფერმერების პასუხისმგებლობას, იგივე პრობლემა რამდენიმე წელში ისევ განმეორდება.

ანალიტიკოსების და დარგის სპეციალისტების შეფასებით, თხილის სექტორის გადარჩენისთვის საჭიროა სამი მიმართულების გაერთიანება. პირველი არის მეცნიერული დიაგნოსტიკა და დაავადებების მართვა. მეორე არის ფერმერების ფინანსური მხარდაჭერა იმ შემთხვევაში, როცა მოვლის ღირებულება მათი შემოსავლებისთვის არაპროპორციულად მაღალია. მესამე არის ბაზარზე კონკურენტუნარიანობის ზრდა, რაც ხარისხიანი მოსავლის, სტაბილური ექსპორტის და გადამუშავების სექტორის გაძლიერების გარეშე ვერ მიიღწევა.

საბოლოოდ, 7 ათასი ჰექტარი გამხმარი თხილის ბაღი მხოლოდ სტატისტიკა არ არის. ეს არის სიგნალი, რომ საქართველოს ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი საექსპორტო აგროკულტურა უფრო სისტემურ პოლიტიკას საჭიროებს. თუ დარგი დროულად ვერ გადავა კრიზისის მართვიდან განვითარების მოდელზე, ქვეყანა რისკავს დაკარგოს ის პოზიციები, რომლებიც თხილის საერთაშორისო ბაზარზე წლების განმავლობაში ჩამოყალიბდა.

წყაროები: