სომხეთში საპარლამენტო არჩევნები, რომელიც 7 ივნისსაა ჩანიშნული, მხოლოდ შიდა პოლიტიკური პროცესი აღარ არის. ის გადაიქცა რეგიონული გავლენის, ეკონომიკური დამოკიდებულებისა და უსაფრთხოების არჩევანის გამოცდად, სადაც ერთმანეთს უპირისპირდება რუსეთის ტრადიციული გავლენა და სომხეთის დასავლეთთან დაახლოების მცდელობა. Reuters-ის მიერ გამოქვეყნებული გამოძიების მიხედვით, დასავლელი დაზვერვის წარმომადგენლები და სააგენტოს მიერ ნანახი დოკუმენტები მიუთითებს, რომ რუსეთთან დაკავშირებული სტრუქტურები შესაძლოა ცდილობდნენ სომხეთის არჩევნებზე გავლენის მოხდენას დეზინფორმაციით, პრორუსული პოლიტიკური ძალების მხარდაჭერით და რუსეთში მცხოვრები სომხების მასობრივი მობილიზების სქემით.
Reuters-ის ცნობით, განხილული იყო დაახლოებით 100 ათასი რუსეთში მცხოვრები სომხის სომხეთში გადაყვანის იდეა, რაც, დასავლური დაზვერვის შეფასებით, შესაძლოა არჩევნების შედეგზე გავლენის მოხდენის მცდელობა ყოფილიყო. ამავე ცნობით, ასეთი ოპერაციის სავარაუდო ღირებულება 50 მილიონ დოლარამდე შეიძლება ასულიყო. ეს ციფრი მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ როგორც შესაძლო პოლიტიკური ოპერაციის ბიუჯეტი, არამედ როგორც ინდიკატორი, რამდენად მაღალი ფასი შეიძლება ჰქონდეს სომხეთის გეოპოლიტიკური კურსის შეცვლას ან შენარჩუნებას.
რუსეთი ბრალდებებს უარყოფს. მოსკოვი ამტკიცებს, რომ სომხეთის შიდა საქმეებში არ ერევა და ერევანთან ურთიერთობას ისტორიულ, ეკონომიკურ და უსაფრთხოების პარტნიორობად განიხილავს. თუმცა ანალიტიკოსები და რეგიონული პოლიტიკის სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ სომხეთის ბოლო წლების საგარეო კურსმა რუსეთი აშკარად შეაშფოთა. პრემიერ მინისტრ ნიკოლ ფაშინიანის ხელისუფლებამ გააღრმავა ურთიერთობა ევროკავშირთან და ამერიკის შეერთებულ შტატებთან, შეამცირა დამოკიდებულება რუსეთის სამხედრო არქიტექტურაზე და საჯაროდ გააკრიტიკა მოსკოვის როლი ყარაბაღის კრიზისის დროს.
ამ დაპირისპირების ფონი მხოლოდ პოლიტიკა არ არის. სომხეთი ეკონომიკურად კვლავ მჭიდროდ არის დაკავშირებული რუსეთთან. რუსეთი სომხეთისთვის ერთ-ერთი მთავარი სავაჭრო პარტნიორია, მნიშვნელოვანი ენერგომომწოდებელია და ფულადი გზავნილების წყაროც. Reuters-ის ცნობით, 2025 წელს სომხეთმა გაზის 82 პროცენტი რუსეთიდან მიიღო. მსოფლიო ბანკის მონაცემებით, 2025 წელს სომხეთის ეკონომიკური ზრდა 7.2 პროცენტი იყო, თუმცა ქვეყნის ეკონომიკა კვლავ მგრძნობიარეა საგარეო ნაკადების, ფულადი გზავნილებისა და ვაჭრობის მიმართ. ეს ნიშნავს, რომ საგარეო პოლიტიკური არჩევანი სომხეთისთვის პირდაპირ უკავშირდება ენერგიის ფასს, ექსპორტს, იმპორტს, ინფლაციას, დასაქმებას და ინვესტორების ნდობას.
რუსეთის მხრიდან ეკონომიკური ბერკეტები უკვე საჯაროდ გამოჩნდა. მოსკოვმა ერევანს მიანიშნა, რომ ევროკავშირთან დაახლოების გაგრძელების შემთხვევაში სომხეთმა შეიძლება დაკარგოს შეღავათიანი პირობები გაზზე, ნავთობპროდუქტებსა და ალმასებზე. ეს გაფრთხილება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ბიზნესისთვის, რადგან ენერგიის გაძვირება პირდაპირ აისახება საწარმოო ხარჯებზე, ტრანსპორტზე, კომუნალურ გადასახადებსა და საბოლოო ფასებზე. მცირე ეკონომიკისთვის, როგორიც სომხეთია, ენერგეტიკული შოკი შეიძლება სწრაფად გადაიზარდოს ინფლაციურ ზეწოლაში და შეამციროს მოსახლეობის მსყიდველუნარიანობა.
მეორე მხარეს დგას ევროკავშირის ფინანსური და ინსტიტუციური შეთავაზება. ევროკავშირმა სომხეთისთვის 2024-2027 წლებისთვის 270 მილიონი ევროს მოცულობის მედეგობისა და ზრდის გეგმა გამოაცხადა, რომელიც მოიცავს 200 მილიონ ევროს საგრანტო დახმარებას და 70 მილიონ ევროს საინვესტიციო გრანტებს. პროგრამის მიზანია ეკონომიკური მედეგობის, კავშირების, ბიზნესის განვითარების, ენერგეტიკული და ციფრული ინფრასტრუქტურის მხარდაჭერა. ეს არ არის თანხა, რომელიც ავტომატურად ანაცვლებს რუსეთის ეკონომიკურ გავლენას, მაგრამ პოლიტიკური თვალსაზრისით ის სომხეთს ალტერნატიული განვითარების არხს აძლევს.
სწორედ ამიტომ, სომხეთის არჩევნები ბიზნესმედიისთვის მნიშვნელოვანია არა როგორც მხოლოდ საარჩევნო დაპირისპირება, არამედ როგორც ეკონომიკური კურსის არჩევანი. თუ ფაშინიანის დასავლეთთან დაახლოების პოლიტიკა გაგრძელდება, სომხეთს ექნება შანსი, უფრო მეტად დაუკავშირდეს ევროპულ ინსტიტუტებს, მიიღოს ინფრასტრუქტურული და საგრანტო მხარდაჭერა და შეამციროს ერთ ქვეყანაზე დამოკიდებულება. თუმცა ეს გზა მოკლევადიან პერიოდში შეიძლება იყოს ძვირი, რადგან რუსეთის მხრიდან ენერგეტიკული, სავაჭრო და მიგრაციული ბერკეტების გამოყენების რისკი იზრდება.
სპეციალისტების ნაწილი მიიჩნევს, რომ რუსეთი სომხეთში გავლენის დაკარგვას მხოლოდ დიპლომატიურ მარცხად არ აღიქვამს. ეს არის ეკონომიკური და უსაფრთხოების სივრცის შეკუმშვა სამხრეთ კავკასიაში. თუ სომხეთი ეტაპობრივად გადავა უფრო დასავლურ პლატფორმებზე, ეს შეამცირებს რუსეთის გავლენას სატრანსპორტო დერეფნებზე, ენერგეტიკულ ინფრასტრუქტურაზე, უსაფრთხოების ფორმატებსა და რეგიონულ ვაჭრობაზე. სწორედ ამიტომ, ანალიტიკოსები ამბობენ, რომ შესაძლო დეზინფორმაციული კამპანია და ამომრჩეველთა მობილიზების სქემა უნდა განვიხილოთ, როგორც რუსეთის უფრო ფართო სტრატეგიის ნაწილი, შეინარჩუნოს ეკონომიკური და პოლიტიკური ბერკეტები იმ სივრცეში, რომელსაც მოსკოვი საკუთარ გავლენის ზონად მიიჩნევს.
მომხრეების პოზიციით, ფაშინიანის კურსი სომხეთისთვის აუცილებელი დივერსიფიკაციაა. მათი შეფასებით, ყარაბაღის 2023 წლის მოვლენებმა აჩვენა, რომ მხოლოდ რუსეთზე უსაფრთხოების დამყარება სარისკო აღმოჩნდა. დასავლეთთან დაახლოება, ევროკავშირთან ეკონომიკური პროგრამები, ამერიკის შეერთებულ შტატებთან თანამშრომლობა და სამხედრო შესყიდვების დივერსიფიკაცია სომხეთს საშუალებას აძლევს, უფრო დამოუკიდებელი და მოქნილი სახელმწიფო გახდეს.
კრიტიკოსები კი ამბობენ, რომ რუსეთისგან სწრაფი დისტანცირება სომხეთის ეკონომიკისთვის მაღალი რისკის მატარებელია. მათი არგუმენტით, ქვეყანა ჯერ კიდევ დამოკიდებულია რუსულ ენერგიაზე, რუსულ ბაზარზე, რუსეთში დასაქმებული მოქალაქეების გზავნილებზე და ევრაზიულ ეკონომიკურ კავშირზე. ამ პირობებში პოლიტიკური კურსის სწრაფმა ცვლილებამ შეიძლება ბიზნესგარემო დააზარალოს, გაზარდოს ხარჯები და შეამციროს ეკონომიკური სტაბილურობა.
ამ ვითარებაში დეზინფორმაცია განსაკუთრებით სახიფათო ინსტრუმენტი ხდება. თუ ამომრჩეველი გადაწყვეტილებას იღებს არა რეალურ ეკონომიკურ ალტერნატივებზე, არამედ მანიპულირებულ ინფორმაციაზე დაყრდნობით, საფრთხე ექმნება არა მხოლოდ არჩევნების სამართლიანობას, არამედ საინვესტიციო გარემოსაც. ბიზნესისთვის პოლიტიკური პროგნოზირებადობა ერთ-ერთი მთავარი პირობაა. როცა არჩევნების გარშემო ჩნდება ეჭვი გარე ჩარევაზე, დეზინფორმაციაზე და ფინანსურად მართულ კამპანიებზე, იზრდება რისკის პრემია, ინვესტორები ფრთხილობენ, ხოლო ადგილობრივი კომპანიები გეგმებს უფრო კონსერვატიულად აწყობენ.
სომხეთის მაგალითი მნიშვნელოვანია საქართველოსთვისაც. სამხრეთ კავკასიაში პოლიტიკური კურსი და ეკონომიკური უსაფრთხოება ერთმანეთთან მჭიდროდ არის დაკავშირებული. თუ რეგიონში ერთ ქვეყანაზე ზეწოლა ხორციელდება ენერგიით, ვაჭრობით, მიგრაციით ან საინფორმაციო ოპერაციებით, ეს გავლენას ახდენს მთელ რეგიონულ გარემოზე. სატრანზიტო პროექტები, ლოგისტიკა, ინვესტიციები, ტურიზმი და ფინანსური ნაკადები დიდწილად დამოკიდებულია იმაზე, რამდენად პროგნოზირებადია სამხრეთ კავკასიის პოლიტიკური სისტემა.
საბოლოოდ, სომხეთის არჩევნების გარშემო შექმნილი ვითარება გვაჩვენებს, რომ თანამედროვე საარჩევნო ბრძოლა მხოლოდ პარტიებს შორის კონკურენცია აღარ არის. ეს არის ბრძოლა მონაცემებზე, ფულზე, ენერგიაზე, მიგრაციაზე, საინფორმაციო სივრცესა და გეოპოლიტიკურ არჩევანზე. თუ Reuters-ის მიერ აღწერილი სქემა დადასტურდება, 50 მილიონ დოლარამდე შესაძლო ოპერაცია შეიძლება განვიხილოთ, როგორც პოლიტიკური გავლენის შესანარჩუნებლად გაწეული საინვესტიციო ხარჯი. ანალიტიკოსების, ექსპერტებისა და რეგიონული ეკონომიკის სპეციალისტების შეფასებით, სომხეთის არჩევნების შედეგი განსაზღვრავს არა მხოლოდ ქვეყნის საგარეო კურსს, არამედ იმასაც, როგორ გადანაწილდება სამხრეთ კავკასიაში ეკონომიკური გავლენა, უსაფრთხოების რისკები და ინვესტორების მოლოდინები მომდევნო წლებში.
წყაროები:
• https://www.reuters.com/world/whats-stake-armenias-june-election-2026-05-19/
• https://apnews.com/article/1715de2e54a4be941a296c22b90dd209
• https://www.eeas.europa.eu/sites/default/files/documents/2024/STR_EU-AM%20Growth%20plan%20V3.pdf
• https://www.worldbank.org/ext/en/country/armenia
