შოკოლადის გლობალური ბაზარი ფასების მკვეთრი ცვლილების შემდეგ ახალ ეტაპზე გადადის. ბოლო წლებში კაკაოს გაძვირებამ მწარმოებლებს შოკოლადის ფასების ზრდა, შეფუთვების შემცირება და რეცეპტების შეცვლა აიძულა. ახლა, როდესაც კაკაოს ფასი 2024 წლის რეკორდული ნიშნულებიდან მნიშვნელოვნად არის შემცირებული, ინდუსტრია გაყიდვების მოცულობის აღდგენას ცდილობს.
თუმცა კაკაოს გაიაფება მიწოდების ჯაჭვის ყველა მონაწილეს ერთნაირად არ ეხმარება. მსხვილი მწარმოებლებისთვის დაბალი ფასი მარჟების აღდგენისა და მომხმარებლებისთვის შედარებით იაფი პროდუქტის შეთავაზების შესაძლებლობას ქმნის. დასავლეთ აფრიკელი ფერმერებისთვის კი ფასის ვარდნა შემოსავლის შემცირებას, გაუყიდავ მოსავალსა და კაკაოს წარმოებიდან გასვლის რისკს ნიშნავს.
Lindt ზოგიერთ ბაზარზე ფასების შემცირებას განიხილავს
შვეიცარიული შოკოლადის მწარმოებლის, Lindt & Sprüngli-ის ორგანული გაყიდვები 2026 წლის პირველ ნახევარში 4.3 პროცენტით გაიზარდა და 2.33 მილიარდ შვეიცარიულ ფრანკს მიაღწია. ზრდა ძირითადად ფასების საშუალოდ 11.8 პროცენტიანმა მატებამ უზრუნველყო.
მიუხედავად გაყიდვების ნომინალური ზრდისა, შედეგი კომპანიის წლიური სამიზნე დიაპაზონის ქვედა ზღვარზე აღმოჩნდა. ევროპაში ორგანული გაყიდვები 2.1 პროცენტით შემცირდა. Lindt-ის განმარტებით, შედეგზე გავლენა მოახდინა სუსტმა სააღდგომო სეზონმა, მომხმარებელთა თავშეკავებულმა ხარჯვამ და აზიიდან და ახლო აღმოსავლეთიდან ტურისტული ნაკადების შემცირებამ.
კომპანია წლის მეორე ნახევარში გაყიდული პროდუქციის მოცულობის ზრდას გეგმავს. ამისთვის განიხილება მიზნობრივი აქციები, შეფუთვისა და ფასის სხვადასხვა კომბინაცია და ზოგიერთ ქვეყანაში ფასების შერჩევითი შემცირებაც. კონკრეტული ბაზრები კომპანიას არ დაუსახელებია.
Lindt-ის შემთხვევა აჩვენებს, რომ მხოლოდ ფასების ზრდაზე დაფუძნებულ გაყიდვებს ზღვარი აქვს. როდესაც შოკოლადი მნიშვნელოვნად ძვირდება, მომხმარებელთა ნაწილი უფრო იაფ ბრენდზე გადადის, ნაკლებ პროდუქტს ყიდულობს ან შოკოლადზე ხარჯს საერთოდ ამცირებს.
კომპანიისთვის დამატებითი გაურკვევლობა კაკაოს მომავალი მოსავალია. Lindt-ის ფინანსური დირექტორის შეფასებით, შემდეგი მოსავალი შესაძლოა მიმდინარე მოსავალზე სუსტი იყოს. ძლიერი El Niño-ს შესაძლო განვითარებამ დასავლეთ აფრიკის კაკაოს წარმოებისთვის ახალი კლიმატური რისკიც შეიძლება შექმნას.
Barry Callebaut-ის გაყიდვების მოცულობა თითქმის ორი წლის შემდეგ გაიზარდა
მოთხოვნის აღდგენის პირველი ნიშნები გამოჩნდა Barry Callebaut-თანაც, რომელიც მსოფლიოში შოკოლადისა და კაკაოს პროდუქტების ერთ-ერთი უმსხვილესი მომწოდებელია. კომპანია პროდუქციას Nestlé-ს, Mondelez-ს, Hershey-სა და სხვა საერთაშორისო ბრენდებს აწვდის.
Barry Callebaut-ის გაყიდვების მოცულობა მესამე ფინანსურ კვარტალში 5.7 პროცენტით გაიზარდა. ეს თითქმის ორი წლის განმავლობაში პირველი მატება იყო. კომპანიამ მთელი წლისთვის მოსალოდნელი მოცულობის შემცირების პროგნოზიც გააუმჯობესა. ახლა Barry Callebaut დაახლოებით 1 პროცენტიან კლებას ელოდება, მაშინ როდესაც წინა პროგნოზი 2.5 პროცენტიან შემცირებას ითვალისწინებდა.
მოცულობის ზრდა მიუთითებს, რომ კაკაოს შედარებით დაბალმა ღირებულებამ და წინა წლებში შემცირებულმა მარაგებმა შოკოლადზე მოთხოვნის ნაწილობრივი აღდგენა დაიწყო. Reuters-ის ცნობით, კაკაოს ფასის ვარდნის შემდეგ ზოგიერთი მწარმოებელი პროდუქტებში რეალური კაკაოს შემცველობის აღდგენასაც გეგმავს. მაღალი ფასების პერიოდში კომპანიების ნაწილი ამცირებდა შოკოლადის ზომას, ცვლიდა რეცეპტს ან კაკაოს შემცვლელებს იყენებდა.
თუმცა Barry Callebaut-ის პროგნოზი კვლავ მნიშვნელოვან რისკს შეიცავს. კომპანიის გათვლები კაკაოს ფასის ტონაზე დაახლოებით 3 000 გირვანქა სტერლინგამდე შემცირებას ეფუძნებოდა, მაშინ როდესაც სტატიის გამოქვეყნებისას საბაზრო ფასი 4 400 გირვანქაზე მაღალი იყო. ანალიტიკოსების შეფასებით, თუ კაკაო მოსალოდნელზე ძვირი დარჩება, კომპანიის მოგებასა და ბაზრის აღდგენას დამატებითი ზეწოლა დაემუქრება.
დაბალი ფასები დასავლეთ აფრიკელ ფერმერებს აზარალებს
ინდუსტრიის მეორე მხარეს სრულიად განსხვავებული ვითარებაა. განასა და კოტ-დ’ივუარში, რომლებიც ერთად მსოფლიო კაკაოს მიწოდების დაახლოებით 70 პროცენტს უზრუნველყოფენ, ფასის ვარდნამ ფერმერების შემოსავლები მკვეთრად შეამცირა.
2024 წელს კაკაოს ფიუჩერსების ფასი ტონაზე $12 000-ს გადასცდა. მოგვიანებით ფასი დაახლოებით $4 000-ის ზონამდე შემცირდა. დასავლეთ აფრიკის ნაწილში გაუყიდავი კაკაო საწყობებში დაგროვდა და ზოგიერთ შემთხვევაში გაფუჭდა კიდეც.
კოტ-დ’ივუარმა 2026 წლისთვის ფერმერებისთვის დადგენილი შესყიდვის ფასი ნახევარზე მეტად შეამცირა. განაში შემცირებამ დაახლოებით 28 პროცენტი შეადგინა. კოტ-დ’ივუარის ხელისუფლებას ჭარბი მარაგების შესყიდვაც დასჭირდა, რადგან ექსპორტიორებმა და საერთაშორისო მყიდველებმა პროდუქციის ნაწილის მიღებაზე უარი თქვეს.
კაკაო ამ ქვეყნების ეკონომიკისთვის კრიტიკულად მნიშვნელოვანია. კოტ-დ’ივუარში კაკაოს ექსპორტზე ქვეყნის მთლიანი საექსპორტო შემოსავლის დაახლოებით 40 პროცენტი მოდის, განაში კი თითქმის 15 პროცენტი. ფასის ვარდნა ამიტომ მხოლოდ ცალკეული ფერმერების პრობლემა არ არის. ის გავლენას ახდენს უცხოური ვალუტის შემოსავალზე, სახელმწიფო ფინანსებსა და სოფლის რეგიონების დასაქმებაზე.
ზოგიერთი ფერმერი მიწას სხვა საქმიანობისთვის იყენებს ან კაკაოს წარმოებაზე უარს ამბობს. ამ პროცესს აძლიერებს კლიმატის ცვლილება, დაავადებები, ძველი ხეები და წარმოების ხარჯების ზრდა. თუ დაბალი შემოსავლის გამო პლანტაციების მოვლა და ახალი ხეების დარგვა შემცირდება, რამდენიმე წლის შემდეგ მსოფლიო ბაზარი კვლავ მიწოდების დეფიციტის წინაშე შეიძლება აღმოჩნდეს.
დაბალი ფასი ახალ დეფიციტს ამზადებს?
შოკოლადის ინდუსტრიაში ფასის ვარდნა მოკლევადიანად მოთხოვნას და მწარმოებლების მოგებას ეხმარება. მაგრამ კაკაოს მოყვანა გრძელვადიან ინვესტიციას მოითხოვს. ახალ კაკაოს ხეს სრულფასოვანი მოსავლის მისაცემად რამდენიმე წელი სჭირდება. შესაბამისად, ფერმერების მიერ დღეს მიღებული გადაწყვეტილებები ბაზრის მიწოდებაზე მომავალ წლებში აისახება.
თუ მწარმოებელი ქვეყნების ფერმერები პლანტაციების მოვლას შეამცირებენ ან სხვა კულტურაზე გადავლენ, კაკაოს მიწოდება ისევ დაიკლებს. ამ შემთხვევაში შოკოლადის კომპანიებს შეიძლება კვლავ მაღალი ფასები, შემცირებული მარჟა და მომხმარებლისთვის ახალი გაძვირება შეხვდეთ.
ამ რისკზე მიუთითებს ბრაზილიის მაგალითიც. კაკაოს ფასის დაახლოებით 70 პროცენტიანმა ვარდნამ ქვეყანაში ახალი მსხვილი პლანტაციების დაგეგმილი პროექტების ნაწილი შეაჩერა.
შოკოლადის ფასები სწრაფად არ შემცირდება
Lindt-ის მიერ ფასების შესაძლო შემცირება არ ნიშნავს, რომ შოკოლადი ყველა ბაზარზე ავტომატურად გაიაფდება. კომპანიები კაკაოს ხშირად წინასწარი კონტრაქტებით ყიდულობენ, ამიტომ დღეს გაყიდული პროდუქტი შესაძლოა გაცილებით მაღალ ფასად შეძენილი ნედლეულით იყოს წარმოებული.
საბოლოო ფასში შედის ასევე შაქარი, რძე, ენერგია, ტრანსპორტი, შეფუთვა, ხელფასები, საცალო ვაჭრობის მარჟა და მარკეტინგი. კაკაოს გაიაფება ამ ხარჯების მხოლოდ ერთ ნაწილს ამცირებს.
ამასთან, კომპანიებმა უნდა შეაფასონ, რამდენად არის მომხმარებელი ახალ, მაღალ ფასებთან შეგუებული. თუ გაყიდვების მოცულობა სტაბილურია, მწარმოებელს ფასის სწრაფად შემცირების ნაკლები მოტივაცია აქვს. თუ მომხმარებლები პროდუქციას ნაკლებად ყიდულობენ, ფასდაკლებები და შედარებით იაფი შეფუთვები უფრო სავარაუდო ხდება.
შოკოლადის ბაზრის მთავარი პარადოქსიც სწორედ ეს არის. შედარებით იაფი კაკაო მწარმოებლებს გაყიდვების აღდგენის საშუალებას აძლევს, თუმცა ამავე დროს ფერმერების ფინანსურ მდგრადობას ასუსტებს. მომხმარებლისთვის შესაძლო მოკლევადიანი სარგებელი კი მომავალში მიწოდების ახალი დეფიციტითა და ფასების მორიგი ზრდით შეიძლება შეიცვალოს.
წყაროები:
https://www.reuters.com/business/lindts-organic-half-year-sales-support-company-guidance-2026-07-21/
https://apnews.com/article/dfd5acb32de1e9b52a92329d1045d970
https://apnews.com/article/11cecd9dbebb41deba5cded8c3515ff1
