2026 წლის რეკორდული სიცხე ალპებში კლდოვანი ფერდობების სტაბილურობას აუარესებს. ყველაზე მძიმე ვითარება მონბლანის მასივშია, სადაც წლის დასაწყისიდან დაახლოებით 450 კლდის ჩამოშლა დაფიქსირდა, რაც დაკვირვებების ისტორიაში უპრეცედენტო მაჩვენებელია.
საფრანგეთის სამეცნიერო კვლევების ეროვნული ცენტრის, CNRS-ის გეომორფოლოგ ლუდოვიკ რავანელის შეფასებით, მიმდინარე ზაფხულში კლდის მასივების დესტაბილიზაცია იმ მასშტაბს აღწევს, რომელსაც მეცნიერები დაახლოებით ათი წლის შემდეგ ელოდნენ.
მთავარი მიზეზი ხანგრძლივი სიცხე, გვალვა და მაღალმთიან ზონებში მრავალწლოვანი გაყინული გრუნტის, პერმაფროსტის დეგრადაციაა. კლდის ბზარებში არსებული ყინული მაღალმთიანი ფერდობების სტაბილურობას უწყობს ხელს. მისი დნობისას წყალი ბზარებში აღწევს, სითბოს უფრო ღრმად ატანს და კლდის მასების მოძრაობის რისკს ზრდის. შვეიცარიის თოვლისა და ზვავების კვლევის ინსტიტუტის მონაცემებით, დათბობის ფონზე პერმაფროსტის გათბობა უკვე გაზომვადია და კლდეზვავებისა და სხვა მასობრივი მოძრაობების რისკს ზრდის.
2026 წლის ზაფხულის პირობები განსაკუთრებით მძიმე იყო. 30 ივლისს შვეიცარიის ბაზელ-ბინინგენში ტემპერატურამ 39.7°C-ს მიაღწია და ალპების ჩრდილოეთით დაფიქსირებულ ისტორიულ მაქსიმუმს გაუტოლდა. ივლისის საშუალო ტემპერატურა შვეიცარიაში 1991-2020 წლების ნორმაზე დაახლოებით 3.2°C-ით მაღალი იყო.
მონბლანის მასივში მდგომარეობა იმდენად გაუარესდა, რომ პროფესიონალმა გიდებმა რამდენიმე პოპულარულ მარშრუტზე ასვლები შეაჩერეს. 11 აგვისტოს სენ-ჟერვეს მუნიციპალიტეტმა Goûter-ისა და Tête Rousse-ის ორი ძირითადი თავშესაფარიც დახურა. გადაწყვეტილების მიზეზად ხელისუფლებამ ძლიერი გვალვა და Goûter-ის მონაკვეთში კლდის ჩამოშლის „სასიკვდილო საფრთხე“ დაასახელა.
რისკი უკვე ადამიანურ მსხვერპლშიც აისახა. 15 ივლისს Goûter-ის მონაკვეთში კლდის ჩამოშლას ორი ჩეხი მთამსვლელი ემსხვერპლა. 13 აგვისტოს მონბლანის მასივის სხვა მონაკვეთში კლდის ჩამოშლის შედეგად კიდევ ერთი, 31 წლის მთამსვლელი დაიღუპა.
ეკონომიკური ზიანი ამ ეტაპზე ზუსტად დათვლილი არ არის, თუმცა რისკი რამდენიმე მიმართულებით იზრდება. მარშრუტებისა და თავშესაფრების დახურვა ამცირებს მთამსვლელთა ნაკადს და პირდაპირ მოქმედებს გიდების, საცხოვრებლების, საბაგიროების, კვებისა და სხვა ტურისტული სერვისების შემოსავლებზე. პარალელურად იზრდება უსაფრთხოების მონიტორინგის, სამაშველო ოპერაციებისა და მაღალმთიანი ინფრასტრუქტურის ადაპტაციის ხარჯები.
კლიმატის ცვლილება პრობლემას უფრო გრძელვადიან ხასიათს აძლევს. შვეიცარიის SLF-ის კვლევები აჩვენებს, რომ დნობის წყალს შეუძლია სითბო კლდის სიღრმეში გადაიტანოს და პერმაფროსტის დეგრადაცია დააჩქაროს. ამიტომ ჰაერის დროებითი გაგრილებაც ყოველთვის არ ნიშნავს, რომ ფერდობები სწრაფად დაუბრუნდება სტაბილურ მდგომარეობას.
ალპებისთვის ეს უკვე არა მხოლოდ ეკოლოგიური და უსაფრთხოების, არამედ ტურიზმისა და ინფრასტრუქტურის ეკონომიკური გამოწვევაც ხდება. განსაკუთრებით მოწყვლადია მაღალმთიანი კურორტები, რომელთა შემოსავლების მნიშვნელოვანი ნაწილი საზაფხულო ალპინიზმსა და მთის ტურიზმზეა დამოკიდებული.
წყაროების:
Le Monde, მონბლანის მასივში 2026 წლის კლდოვანი ჩამოშლები და პერმაფროსტის დნობა
Euronews/AFP, 2026 წელს მონბლანის მასივში დაფიქსირებული 450 კლდის ჩამოშლა
MeteoSwiss, 2026 წლის ისტორიული სიცხის ტალღა შვეიცარიაში
Swissinfo, ბაზელ-ბინინგენში დაფიქსირებული 39.7°C
SLF, პერმაფროსტის დნობა და ალპებში ბუნებრივი საფრთხეები
SLF, როგორ იწვევს დნობის წყალი კლდოვანი ფერდობების დესტაბილიზაციას
ჩეხეთის საგარეო საქმეთა სამინისტრო, მონბლანის მარშრუტებზე უსაფრთხოების შეზღუდვები
TF1/AFP, 13 აგვისტოს კლდის ჩამოშლით 31 წლის მთამსვლელის დაღუპვა
