აღმოსავლეთ გრენლანდიის სანაპიროებთან ზღვის ყინულის შემცირებამ და წყლის დათბობამ რეგიონის ეკოსისტემა მნიშვნელოვნად შეცვალა. მეცნიერები აფიქსირებენ, რომ იქ, სადაც რამდენიმე ათეული წლის წინ ულვაშიანი ვეშაპები იშვიათად გვხვდებოდნენ, დღეს ზაფხულობით ათასობით კუზა ვეშაპი, ფინვალი და მცირე ზოლიანი ვეშაპი იყრის თავს.
Frontiers in Marine Science-ში გამოქვეყნებული ახალი კვლევის მიხედვით, 2024 წლის საჰაერო დაკვირვებებით აღმოსავლეთ გრენლანდიის სანაპიროსთან დაახლოებით 3 900 კუზა ვეშაპი, 5 200 ფინვალი და 6 400 მცირე ზოლიანი ვეშაპი შეფასდა. კვლევის ავტორები აღნიშნავენ, რომ ეს მონაცემებიც შესაძლოა რეალურ რაოდენობას სრულად ვერ ასახავდეს, რადგან ზოგიერთი დაუდგენელი სახეობის ვეშაპი საბოლოო შეფასებაში არ შედის.
ცვლილება განსაკუთრებით მკაფიოდ კუზა ვეშაპების შემთხვევაში ჩანს. 1987 წლიდან ჩატარებულ სისტემურ საზღვაო დაკვირვებებში აღმოსავლეთ გრენლანდიის ამ რეგიონში ისინი 2007 წლამდე საერთოდ არ დაფიქსირებულან. 2007 წელს შვიდი შემთხვევა აღირიცხა, 2015 წელს 26, ხოლო 2024 წელს უკვე 150-ზე მეტი ინდივიდი შენიშნეს. ეს მონაცემი მთლიან პოპულაციას კი არ ასახავს, არამედ კონკრეტული კვლევითი მარშრუტების დროს დაფიქსირებულ შემთხვევებს.
მეცნიერები ცვლილებას რამდენიმე ფაქტორს უკავშირებენ. 1981-2024 წლებში აღმოსავლეთ გრენლანდიის სანაპიროზე ზღვის ყინულის კონცენტრაცია შემცირდა, ხოლო ზღვის ზედაპირის ტემპერატურა გაიზარდა. დაახლოებით 2000 წლიდან რეგიონში განსაკუთრებით მკაფიო ცვლილება შეინიშნება. დათბობასთან ერთად ჩრდილოეთისკენ გადაადგილდა ვეშაპებისთვის მნიშვნელოვანი საკვები რესურსიც, მათ შორის კაპელანი და კრილი.
კვლევის მიხედვით, სამი სახეობის ვეშაპი აღმოსავლეთ გრენლანდიის წყლებში ზაფხულის დაახლოებით ოთხთვიან პერიოდში ერთობლივად სულ მცირე 800 ათას ტონა საკვებს მოიხმარს. უფრო მაღალი სეზონური კვების ინტენსივობის გათვალისწინებით, ეს მოცულობა შესაძლოა 1 მილიონ ტონასაც აღემატებოდეს.
ამ ცვლილებას ეკონომიკური მნიშვნელობაც აქვს. ათასობით დიდი მტაცებლის გამოჩენა საკვების ბაზაზე კონკურენციას ზრდის და მომავალში შესაძლოა გავლენა იქონიოს კაპელანისა და სხვა კომერციული თევზის რესურსებზე. ამ ეტაპზე აღმოსავლეთ გრენლანდიის ამ ნაწილში კაპელანის ფართომასშტაბიანი კომერციული თევზჭერა არ მიმდინარეობს, ამიტომ ადამიანსა და ვეშაპებს შორის პირდაპირი კონკურენცია შეზღუდულია. თუმცა, თუ თევზის რესურსების განაწილება შეიცვლება, ამას რეგიონული მეთევზეობის ეკონომიკაზეც შეიძლება ჰქონდეს გავლენა.
მეორე მხრივ, ცვლილება ყველა არქტიკული სახეობისთვის ხელსაყრელი არ არის. მეცნიერები აღნიშნავენ, რომ შედარებით თბილი წყლებისთვის ადაპტირებული სახეობები ჩრდილოეთისკენ ვრცელდებიან, მაშინ როდესაც ყინულზე დამოკიდებული ნარვალების მსგავსი ადგილობრივი სახეობების ჰაბიტატი მცირდება. შესაბამისად, საუბარია არა უბრალოდ ვეშაპების რაოდენობის ზრდაზე, არამედ აღმოსავლეთ გრენლანდიის ეკოსისტემის ფართო გარდაქმნაზე.
კვლევა გრენლანდიის ბუნებრივი რესურსების ინსტიტუტმა, ისლანდიის Marine and Freshwater Research Institute-მა, ორჰუსის უნივერსიტეტმა და კოპენჰაგენის უნივერსიტეტმა დააფინანსეს. კონკრეტული კვლევითი ბიუჯეტის ოდენობა საჯაროდ მითითებული არ არის.
წყაროები:
Frontiers in Marine Science, კვლევა „Feeding frenzies of baleen whales along East Greenland“:
https://www.frontiersin.org/journals/marine-science/articles/10.3389/fmars.2026.1839547/full
BBC, მასალა აღმოსავლეთ გრენლანდიაში ვეშაპების გავრცელების შესახებ:
https://www.bbc.com/russian/articles/cj63j4x61jyo
Frontiers in Marine Science, ნარვალების რაოდენობისა და გავრცელების კვლევა გრენლანდიაში:
https://www.frontiersin.org/journals/marine-science/articles/10.3389/fmars.2024.1294262/full
