დედამიწა საკუთარი ღერძის ირგვლივ უზარმაზარი სიჩქარით ბრუნავს. ეკვატორთან მისი ზედაპირის ბრუნვითი სიჩქარე დაახლოებით 1 670 კმ/სთ-ს აღწევს. რადგან ჩვენც, ატმოსფეროც, ოკეანეებიც და გარშემო არსებული ყველაფერი პლანეტასთან ერთად მოძრაობს, ამ ბრუნვას ყოველდღიურ ცხოვრებაში ვერ ვგრძნობთ.
თუმცა, წარმოვიდგინოთ სრულიად წარმოუდგენელი სცენარი: დედამიწის მყარი ზედაპირი უეცრად, თუნდაც მხოლოდ 5 წამით, გაჩერდა და შემდეგ ისევ განაგრძო ბრუნვა.
რა მოხდებოდა?
- აი, 5 მთავარი კითხვა და პასუხი ამ სამეცნიერო ჰიპოთეზაზე
1. რატომ არის ინერცია ყველაზე დიდი საფრთხე?
წარმოიდგინეთ, რომ დიდი სიჩქარით მოძრავ ავტომობილში ხართ და მძღოლი მოულოდნელად ამუხრუჭებს - მანქანა ჩერდება, მაგრამ თქვენი სხეული ინერციით წინ მოძრაობას აგრძელებს.
ასევე დაგაინტერესებთ15:30 / 05-10-2026
გზამკვლევი: რა მოხდება, თუ ერთ დღეს ინტერნეტი გაითიშება? 5 მთავარი კითხვა და პასუხი
დედამიწის შემთხვევაში იგივე პრინციპი იმუშავებდა, ოღონდ წარმოუდგენლად დიდ მასშტაბზე.
თუ დედამიწის მყარი ზედაპირი მყისიერად გაჩერდებოდა, ადამიანები, ატმოსფერო, ოკეანეები და დედამიწის ზედაპირზე არსებული სხვა ობიექტები იმავე წამს ვერ გაჩერდებოდნენ. ისინი აღმოსავლეთის მიმართულებით მოძრაობას გააგრძელებდნენ.
ეკვატორზე ეს სიჩქარე დაახლოებით 1 670 კმ/სთ-ია. თუმცა სიჩქარე განედის მიხედვით მცირდება - პოლუსებთან ის თითქმის ნულის ტოლია.
ამიტომ ყველაზე ძლიერი ინერციული ეფექტი ეკვატორთან იქნებოდა. დედამიწის ზედაპირთან არსებული ყველაფერი კი კოლოსალური ძალით დაიწყებდა გადაადგილებას.
2. როგორი ქარი წარმოიქმნებოდა?
დედამიწის ატმოსფეროც პლანეტასთან ერთად ბრუნავს. თუ მყარი ზედაპირი უცებ გაჩერდებოდა, ჰაერი კი ინერციით მოძრაობას გააგრძელებდა, დედამიწის ზედაპირსა და ატმოსფეროს შორის წარმოიქმნებოდა უკიდურესად ძლიერი ჰაერის ნაკადები.
ეკვატორთან ატმოსფეროს ზედაპირთან მიმართებით დარჩენილი სიჩქარე შეიძლება დაახლოებით 1 600 კმ/სთ-ის მასშტაბს მიუახლოვდეს.
ეს ჩვეულებრივი ქარიშხალი ან ტორნადო არ იქნებოდა, ეს იქნებოდა სრულიად განსხვავებული, ჰიპოთეზური ფიზიკური მოვლენა.
ასეთი მასშტაბის ჰაერის მოძრაობა კატასტროფულ ზიანს მიაყენებდა შენობებს, ტყეებს, ინფრასტრუქტურასა და ყველაფერს, რაც დედამიწის ზედაპირზეა.
3. რა დაემართებოდა ოკეანეებს?
ხშირად ამბობენ, რომ დედამიწის გაჩერებისთანავე ოკეანეები პოლუსებისკენ გადაიქცევა, თუმცა ეს ასე სწრაფად არ მოხდებოდა.
დედამიწის ბრუნვა მართლაც ქმნის ცენტრიდანულ ეფექტს, რომელიც ეკვატორთან წყლის მასების განაწილებასა და პლანეტის ეკვატორულ ამობერილობას უწყობს ხელს.
მაგრამ 5 წამი ძალიან მოკლე დროა იმისთვის, რომ მთელი ოკეანეები პოლუსებისკენ გადაადგილდეს.
მყისიერი გაჩერებისას წყალი, ისევე როგორც ატმოსფერო, პირველ რიგში ინერციის გამო გააგრძელებდა მოძრაობას. ზედაპირთან მიმართებით ეს უზარმაზარ, დამანგრეველ წყლის ნაკადებს წარმოქმნიდა.
ხოლო თუ დედამიწა ბრუნვას დიდი ხნით შეწყვეტდა, უკვე სხვა მასშტაბის ცვლილებებს მივიღებდით. მათ შორის ოკეანეების გრძელვადიან გადანაწილებას.
4. დაიწყებოდა თუ არა გიგანტური მიწისძვრები და ვულკანების ამოფრქვევები?
აქ პასუხი უფრო რთულია.
დედამიწის ქერქი ტექტონიკურ ფილებად არის დაყოფილი და მათი მოძრაობა უკვე დღესაც იწვევს მიწისძვრებსა და ვულკანურ პროცესებს.
დედამიწის მყისიერი გაჩერება პლანეტის სხვადასხვა ნაწილში უზარმაზარ მექანიკურ სტრესებს წარმოქმნიდა. ამიტომ გეოლოგიური პროცესების სერიოზული დარღვევა მოსალოდნელი იქნებოდა.
თუმცა მეცნიერებას არ აქვს საფუძველი, ზუსტად ვთქვათ, რომ მხოლოდ 5-წამიანი გაჩერება აუცილებლად გამოიწვევდა მთელ მსოფლიოში ერთდროულ მიწისძვრებს ან ვულკანების ამოფრქვევას.
ეს უკვე ჰიპოთეზური სცენარის ნაწილია და მისი ზუსტი შედეგების პროგნოზირება შეუძლებელია.
5. სად იქნებოდა გადარჩენის ყველაზე დიდი შანსი?
თუ მხოლოდ დედამიწის ბრუნვით გამოწვეულ ინერციულ ეფექტს განვიხილავთ, პოლუსებთან ახლოს მდებარე რეგიონები შედარებით ნაკლებად დაზარალდებოდა.
ამის მიზეზი მარტივია: პოლუსებთან დედამიწის ზედაპირის ბრუნვითი ხაზოვანი სიჩქარე თითქმის ნულის ტოლია, მაშინ როდესაც ეკვატორზე ის დაახლოებით 1 670 კმ/სთ-ს აღწევს.
მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ პოლუსებზე ყოფნა უსაფრთხო იქნებოდა.
ატმოსფეროსა და ოკეანეების ინერციული მოძრაობა, გლობალური ინფრასტრუქტურის დაზიანება და პლანეტის სხვადასხვა სისტემის მკვეთრი ცვლილებები მთელ დედამიწაზე უზარმაზარ პრობლემებს შექმნიდა.
ამიტომ ასეთი მოვლენის შემდეგ ცივილიზაციის გადარჩენის შესაძლებლობის ზუსტად შეფასება შეუძლებელია.
სამეცნიერო რეალობა: დედამიწის 5 წამით მყისიერი გაჩერება მხოლოდ ჰიპოთეზური სცენარია - ბუნებაში ასეთი მოვლენა არ ხდება.
დედამიწის ბრუნვის სიჩქარე მართლაც იცვლება, თუმცა არა ასეთი მასშტაბით. გრძელვადიან პერიოდში დედამიწის ბრუნვას, მათ შორის, მთვარის მიერ გამოწვეული მოქცევითი ხახუნი ანელებს.
NASA-ს მიხედვით, ამ პროცესის შედეგად დღის ხანგრძლივობა საშუალოდ დაახლოებით 2,3 მილიწამით იზრდება ყოველ საუკუნეში. ამასთან, დედამიწის ბრუნვაზე გავლენას ახდენს ატმოსფერო, ოკეანეები, ყინულის მასები და პლანეტის შიდა პროცესებიც.
ანუ დედამიწის ბრუნვა მართლაც ძალიან ნელა იცვლება , მაგრამ ეს პროცესი მილიონობით წლის მასშტაბზე მიმდინარეობს და არა 5 წამში.
