ევროპაში სულ უფრო ფართოვდება ე.წ. „გაველურების“ მოძრაობა, რომლის მიზანი კონტინენტზე დაკარგული ეკოსისტემების აღდგენა და იმ ცხოველების დაბრუნებაა, რომლებიც საუკუნეების განმავლობაში ან გადაშენდნენ, ან ადამიანის საქმიანობის გამო თითქმის გაქრნენ. მეცნიერები და გარემოსდაცვითი ორგანიზაციები ამ პროცესს უკვე არა მხოლოდ ბუნების დაცვის, არამედ კლიმატის ცვლილებასთან ბრძოლის, ეკონომიკური განვითარების და ეკოლოგიური უსაფრთხოების ნაწილად განიხილავენ. სწორედ ამ კონტექსტში მიმდინარეობს ევროპის მასშტაბით ტურის, შავი სვავების, მგლების, ფოცხვერებისა და სხვა მნიშვნელოვანი სახეობების დაბრუნების პროგრამები.

ერთ-ერთი ყველაზე ამბიციური პროექტი ტურის დაბრუნებას უკავშირდება. ტური, ანუ ევროპული ველური ხარი, თანამედროვე შინაური საქონლის წინაპარი იყო და კონტინენტის ეკოსისტემებში ათასობით წლის განმავლობაში მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა. ის 1627 წელს გადაშენდა, თუმცა მეცნიერები დღეს მისი „ფუნქციური დაბრუნების“ მცდელობას ახორციელებენ. ამისთვის მიმდინარეობს ე.წ. back-breeding პროცესი, როდესაც ძველი ევროპული ჯიშების შეჯვარებით იქმნება ცხოველები, რომლებიც მაქსიმალურად ჰგვანან ისტორიულ ტურს როგორც გარეგნობით, ისე ქცევით. ამ პროექტს Tauros Programme ახორციელებს Rewilding Europe-თან და Grazelands Rewilding-თან თანამშრომლობით.

სპეციალისტები განმარტავენ, რომ დიდი ბალახისმჭამელები ეკოსისტემისთვის კრიტიკულად მნიშვნელოვანია. ისინი ქმნიან ე.წ. „მოზაიკურ ლანდშაფტს“, არ აძლევენ ტყეებს გადაჭარბებული სიმჭიდროვის საშუალებას, ამცირებენ ბუჩქების უკონტროლო გავრცელებას და ხელს უწყობენ ბიომრავალფეროვნებას. სწორედ ამიტომ ევროპაში ტურის მსგავსი ცხოველების დაბრუნება კლიმატის და ტყის ხანძრების წინააღმდეგ ბრძოლის ინსტრუმენტადაც განიხილება.

პარალელურად მიმდინარეობს შავი სვავების და სხვა მტაცებელი ფრინველების აღდგენის პროგრამებიც. შავი სვავი ევროპის ერთ-ერთი უდიდესი მფრინავი ფრინველია და ეკოსისტემაში ბუნებრივი „სანიტრის“ ფუნქციას ასრულებს. ის მკვდარი ცხოველების ნარჩენებს ანადგურებს და დაავადებების გავრცელების რისკს ამცირებს. ბოლო წლებში ესპანეთში, საფრანგეთში და ბალკანეთის რეგიონში შავი სვავების პოპულაციის ზრდა უკვე შეინიშნება. სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ სვავების დაბრუნება მთის და ტყის ეკოსისტემების გაჯანსაღებისთვის მნიშვნელოვან ფაქტორად ითვლება.

განსაკუთრებულ დებატებს იწვევს მგლების დაბრუნება. ევროკავშირის გარემოსდაცვითი პოლიტიკის შედეგად, მგლების რაოდენობა ევროპაში ბოლო ათწლეულში დაახლოებით 81 პროცენტით გაიზარდა და ისინი თითქმის ყველა წევრ ქვეყანაში დაბრუნდნენ. დღეს ევროპაში დაახლოებით 20 000-ზე მეტი მგელია. კონსერვაციის სპეციალისტები ამბობენ, რომ მგლები ეკოსისტემისთვის აუცილებელია, რადგან აკონტროლებენ ირემის, გარეული ღორის და სხვა ბალახისმჭამელების პოპულაციას, რაც ტყეების ბუნებრივ განახლებას ეხმარება.

თუმცა, რეალობა გაცილებით რთულია. ფერმერები და მესაქონლეები ევროპის ბევრ ქვეყანაში აცხადებენ, რომ მგლების ზრდა მათ საქმიანობას სერიოზულ ზიანს აყენებს. იტალიაში, ესპანეთსა და საფრანგეთში გახშირდა შემთხვევები, როდესაც მგლები პირუტყვს ესხმიან თავს. The Guardian-ის მიხედვით, იტალიაში ზოგიერთ რეგიონში ფერმერებსა და გარემოსდამცველებს შორის დაპირისპირება უკვე მწვავე სოციალურ პრობლემად იქცა.

ევროპელი ანალიტიკოსები აღნიშნავენ, რომ „გაველურების“ პოლიტიკა გარემოს დაცვის გარდა ეკონომიკურ მიზნებსაც ემსახურება. ბუნებაზე დაფუძნებული ტურიზმი ევროპის ბევრ რეგიონში სწრაფად იზრდება. მგლების, დათვების, სვავებისა და სხვა ველური ცხოველების სანახავად ტურისტები ყოველწლიურად მილიონობით ევროს ხარჯავენ. მაგალითად, ესპანეთსა და რუმინეთში ველური ბუნების ტურიზმი უკვე ადგილობრივი ეკონომიკის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან წყაროდ იქცა. ასევე იზრდება ინვესტიციები ბუნებრივი პარკების, ეკოტურისტული მარშრუტებისა და ეკოლოგიური ინფრასტრუქტურის მიმართულებით.

სპეციალისტები ხაზს უსვამენ, რომ ევროპა ცდილობს ბუნება ეკონომიკურ აქტივად გადააქციოს. თუ წარსულში ველური ბუნება ხშირად განვითარების შემაფერხებლად აღიქმებოდა, ახლა ის სულ უფრო მეტად ხდება ტურიზმის, კლიმატის პოლიტიკის და მდგრადი ეკონომიკის ნაწილი. სწორედ ამიტომ ევროკავშირი და სხვადასხვა ფონდი მილიარდობით ევროს ხარჯავენ ეკოსისტემების აღდგენაში.

თუმცა, ექსპერტები აფრთხილებენ, რომ „გაველურება“ მხოლოდ ეკოლოგიური იდეალიზმი არ არის და მას სერიოზული სოციალური გამოწვევებიც ახლავს. მთავარი კითხვა დღეს ის არის, შეძლებს თუ არა ევროპა ბალანსის პოვნას ბუნების აღდგენასა და სოფლის მოსახლეობის ინტერესებს შორის. რადგან სწორედ ამ ბალანსზე იქნება დამოკიდებული, გადაიქცევა თუ არა „გაველურების“ პროექტები მომავლის წარმატებულ ეკონომიკურ და ეკოლოგიურ მოდელად.

წყაროები: