წყალბადი, როგორც მომავლის საწვავი: ესპანეთის გენერატორიდან ევროპულ ტრანსპორტამდე
ევროპაში წყალბადის ენერგია უკვე აღარ განიხილება მხოლოდ სამომავლო იდეად. ესპანეთში ამოქმედდა მსხვილი ენერგეტიკული დანადგარი, რომელიც 100%-იან სუფთა წყალბადზე მუშაობს და ელექტროენერგია უკვე მიაწოდა ქვეყნის ეროვნულ ქსელს. პროექტის ავტორების შეფასებით, ეს მსოფლიოში პირველი შემთხვევაა, როდესაც ამ მასშტაბის გენერატორი არა წყალბადისა და სხვა საწვავის ნარევზე, არამედ სრულად წყალბადზე მუშაობს.
ტესტირება ესპანეთის ჩრდილოეთში, ქალაქ ბერმეოში ჩატარდა. ტექნოლოგიის მთავარი უპირატესობა ისაა, რომ მუშაობისას ნახშირორჟანგს არ გამოყოფს და, ამავე დროს, შეუძლია სწრაფად ჩაირთოს მაშინ, როდესაც ქსელს დამატებითი სიმძლავრე სჭირდება. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ისეთი ქვეყნებისთვის, სადაც მზისა და ქარის ენერგიის წილი იზრდება, რადგან ამ ტიპის ენერგია ამინდზეა დამოკიდებული. 2024 წელს ესპანეთმა ელექტროენერგიის 56.8% განახლებადი წყაროებიდან მიიღო, ამიტომ ქვეყანას სჭირდება მექანიზმი, რომელიც ჭარბ ენერგიას შეინახავს და საჭირო დროს ისევ ელექტროენერგიად გადააქცევს.
წყალბადის იდეა სწორედ ამაშია: განახლებადი წყაროებიდან მიღებული ჭარბი ელექტროენერგია გამოიყენება წყალბადის წარმოებისთვის, შემდეგ კი ეს წყალბადი საჭიროების შემთხვევაში ისევ ენერგიად გარდაიქმნება. ასეთი სისტემა განსაკუთრებით საინტერესოა მრეწველობისთვის, მონაცემთა ცენტრებისთვის და სხვა ობიექტებისთვის, რომლებსაც ენერგიის სტაბილური მიწოდება სჭირდებათ.
თუმცა წყალბადი მხოლოდ ელექტროენერგიის რეზერვად არ განიხილება. ევროპაში ის უკვე ტრანსპორტის ალტერნატიულ საწვავადაც გამოიყენება. წყალბადზე მომუშავე ავტომობილები, მატარებლები, ავტობუსები, ტაქსები და კომუნალური ტექნიკა რამდენიმე ქვეყანაში უკვე გამოჩნდა. მისი მთავარი უპირატესობა ისაა, რომ გამოყენებისას ატმოსფეროში CO₂ არ გამოიყოფა, ხოლო გამონაბოლქვის ნაცვლად ძირითადად წყლის ორთქლი რჩება.
წყალბადის საწვავი წყლისგან მიიღება. ელექტროენერგიის დახმარებით წყალი იყოფა წყალბადად და ჟანგბადად. თუ ამ პროცესში გამოყენებული ელექტროენერგია მზის, ქარის ან სხვა განახლებადი წყაროდან მოდის, წყალბადი „მწვანე“ ხდება, ანუ მისი წარმოებაც და გამოყენებაც მინიმალური ემისიებით მიმდინარეობს.
ევროპაში უკვე მოძრაობს რამდენიმე ასეული წყალბადის ავტომობილი, თუმცა მათი ფართოდ გავრცელების მთავარი დაბრკოლება ინფრასტრუქტურაა. ასეთი ტრანსპორტისთვის საჭიროა წყალბადის გასამართი სადგურები. ევროკავშირში ამ მიმართულებით რამდენიმე პროექტი უკვე ამოქმედდა. წყალბადის ავტომობილის შევსება დაახლოებით 3-5 წუთშია შესაძლებელი, ხოლო ერთი ავზით მან 400-600 კილომეტრი შეიძლება გაიაროს.
წყალბადზე მომუშავე მატარებლები ევროპაში უკვე რამდენიმე წელია ტესტირდება. გერმანიაში 2018 წლიდან მოძრაობს Coradia iLint, რომელიც მსოფლიოში ერთ-ერთ პირველ წყალბადის მატარებლად ითვლება. ის საათში 140 კილომეტრამდე სიჩქარეს ავითარებს და ერთი შევსებით თითქმის 1000 კილომეტრის გავლა შეუძლია. წყალბადის მატარებლები განსაკუთრებით საინტერესოა იმ მიმართულებებისთვის, სადაც რკინიგზის ელექტრიფიკაცია ძვირი ან რთულია და დღეს ჯერ კიდევ დიზელის მატარებლები გამოიყენება.
წყალბადის ტექნოლოგიები ნელ-ნელა საზოგადოებრივ ტრანსპორტშიც შედის. რიგაში უკვე გამოიყენება ტროლეიბუსები, რომლებსაც წყალბადის სისტემა ელექტროენერგიის გათიშვის ან ტექნიკური პრობლემის შემთხვევაში ეხმარება. ევროპის ზოგ ქალაქში ტესტირდება წყალბადის ავტობუსები, მიკროავტობუსები, ტაქსები და კომუნალური მანქანები. კოპენჰაგენში წყალბადის ტაქსებიც გამოჩნდა, გერმანიის ქალაქ ფრაიბურგში კი წყალბადზე მომუშავე ნაგავმზიდები გამოიყენება.
ავიაციაში წყალბადის გამოყენება ჯერ უფრო გრძელვადიანი პერსპექტივაა, თუმცა ევროპული კომპანიები ამ მიმართულებითაც მუშაობენ. Airbus-მა წყალბადზე მომუშავე კომერციული თვითმფრინავების რამდენიმე კონცეფცია წარადგინა. იდეა ისაა, რომ მომავალში წყალბადი განსაკუთრებით იმ სეგმენტში გამოიყენონ, სადაც პირდაპირი ელექტრიფიკაცია რთულია.
ევროკავშირისთვის წყალბადი ენერგეტიკული ტრანსფორმაციის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მიმართულებაა. 2030 წლისთვის ევროკავშირში ყოველწლიურად 40 გიგავატი წყალბადის ენერგიის წარმოება იგეგმება. წყალბადის განვითარებაზე განსაკუთრებულ აქცენტს აკეთებენ გერმანია, იტალია, პორტუგალია, ესპანეთი და საფრანგეთი. ესპანეთი ამ მიმართულებით ერთ-ერთ ლიდერად ყალიბდება, რადგან ქვეყანას აქვს ძლიერი მზისა და ქარის პოტენციალი და ცდილობს, განახლებადი ენერგიის ნაწილი წყალბადის წარმოებაში გამოიყენოს.
ამ ეტაპზე წყალბადი ჯერ კიდევ ძვირი და ინფრასტრუქტურულად რთული ტექნოლოგიაა. მისი მასობრივად გამოყენებისთვის საჭიროა ახალი წარმოების სიმძლავრეები, შენახვის სისტემები, ტრანსპორტირების ქსელი და გასამართი სადგურები. მაგრამ ესპანეთში ამოქმედებული 100%-იანი წყალბადის გენერატორი და ევროპის სხვადასხვა ქვეყანაში წყალბადის ტრანსპორტის ტესტირება აჩვენებს, რომ ტექნოლოგია უკვე რეალურ ენერგეტიკულ და სატრანსპორტო სისტემებში შედის.
საბოლოოდ, წყალბადი შეიძლება გახდეს ის რგოლი, რომელიც განახლებად ენერგიას უფრო სტაბილურს გახდის, ხოლო ტრანსპორტს, მრეწველობასა და ენერგოსისტემებს წიაღისეულ საწვავზე დამოკიდებულებას შეუმცირებს. ევროპისთვის ეს მხოლოდ ეკოლოგიური პროექტი არ არის. ეს არის ენერგეტიკული უსაფრთხოების, ტექნოლოგიური კონკურენციისა და ახალი ინდუსტრიული ეკონომიკის ნაწილი.
